Smaiyl SEITBEKOV,
QMDB-nyń Mańǵystaý oblysy
boiynsha ókil imamy
Buiyra bermeitin baqyt
Jýyrda Astana qalasynda Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń uiymdastyrýymen tuńǵysh ret I respýblikalyq imamdar forýmy ótti. Tarihi sharada «Qazaqstan musylmandarynyń Tuǵyrnamasy», «Shynaiy musylmannyń beinesi», «Imamnyń tulǵalyq kelbeti», «Qazaqstan musylmandary Dini basqarmasy qyzmetkeriniń etikasy» atty tálimdik qujattar qabyldandy.
Dini basqarma tarihynda tuńǵysh ret qabyldanǵan osynaý qujattardyń imam-moldalarǵa júktegen mindetteri men talaptary jaily oilarymyzdy ortaǵa salýdy jón kórdik.
Paiǵambarymyz Muhammed (Allanyń oǵan igiligi men sálemi bolsyn) bir hadisinde: «Alla Taǵala kimge jaqsylyqty qalasa, soǵan dindi tereń túsinýdi násip etedi», – degen. Demek, dindi túsiný, oǵan amal etý, Islamdy nasihattaý baqyty kimge bolsyn buiyra bermeitin baqyt. Sondyqtan dini qyzmet – mártebeli mindet. Túsingen pendege Alla jolynda qyzmet etýden artyq jetistik, baqyt joq.
Dini basqarmaǵa Bas múfti Erjan qajy Malǵajyuly kelgeli beri imam-moldalardyń bilimi men biliktiligine asa mán berilip keledi. Meshit qyzmetkeri tek shariǵat ilimderimen shektelip qalmai, ǵalamtor, zamanaýi aqparat almasý jáne bailanys quraldaryn jetik meńgerýi, sheshendik óner men sóileý ádebin igerýi talap etile bastady. Ózin jan-jaqty damytyp, úgit-nasihat jumystarynda ýaǵyzdy Qazaqstan tarihymen, salt-dástúrmen, ádep-ǵuryppen, bi-sheshenderimizdiń qanatty sózderimen, maqal-máteldermen ushtastyryp aitýy tiis. Sonymen qatar, din qyzmetkeriniń ýaǵyz-nasihatty qazaq halqynyń danyshpan, oqymysty tulǵalarynyń, máselen, ál-Farabi, Qoja Ahmet Iasaýi, Júsip Balasaǵun, Abai, Ybyrai, Shákárim, Máshhúr Júsipterdiń ósiet óleńderi men ǵibratty áńgimelerimen kórkemdep aitýy – ýaqyt talabynan týyndaǵan sheshim.
QMDB-nyń 2014 jyldy «Din men dástúr jyly» dep jariialaýy – dinimizben biteqainasqan dástúrimizdiń de halyq arasynda keńinen nasihattalýyna serpin berdi. Qazir imamdar tek dinniń ǵana emes, dástúrdiń de nasihatshysyna ainaldy.
«Tamaqty shainaýǵa ýaqytym joq»
«Qazaqstan musylmandary Dini basqarmasy qyzmetkeriniń etikasy» tálimdik qujatynyń bizderge, imamdarǵa júktegen taǵy bir talaby – halyqpen jumys jasaǵanda aimaqtaǵy tildik, mádeni, rýhani erekshelikterge jiti mán berip, jergilikti turǵyndarmen sanasa bilý. Bul da ózekti máselelerdiń biri. Ár óńirde burynnan qalyptasqan túsinik, tildik erekshelikter bar. Muny eskermeýge bolmaidy. Osyndai aimaqtyq erekshelikterdi eskere otyryp, ýaǵyz aityp, imandylyqqa shaqyrý – imam jumysyn jeńildetedi, ári nátijeli bolmaq.
Din qyzmetkeriniń etikasynda dini qyzmettiń bedeline nuqsan keltirmei, pikir almasýlardy kórkem túrde ádeppen júrgizý, biiazylyq tanytyp, dórekilikke jol bermeýi kózdelgen.
«Imamnyń tulǵalyq kelbeti» degen qujatymyz da meshit qyzmetkerlerine zor jaýapkershilik júkteidi. Imamnyń boiynda kórinis tabýy tiis qasietterdiń biri – bilimdilik, parasattylyq. Bilimdi talap etý, ilim úirený, danalyq jolyn ustanyp, ǵylymmen shuǵyldaný – paiǵambarymyz Muhammedten (Allanyń oǵan igiligi men sálemi bolsyn) qalǵan asyl súnnet. Hadiste: «Bilimdi talap etý – árbir musylmanǵa paryz», – delingen.
Imam-moldalar halyq arasynda dini aǵartý, túsindirý jumystaryn júrgizý barysynda ártúrli salaǵa qatysty kóptegen suraqtarǵa tap bolady. Oǵan der kezinde jaýap berip, suraýshyny qanaǵattandyrý úshin de, árine, eń áýeli bilim kerek. Sondyqtan Islamda bilim alýdyń mańyzy óte úlken.
Belgili ǵulama ál-imam Ábýl Ýáfa Ali ibn Aqil bylai degen eken: «Men tamaqtaný ýaqyttaryn qysqartý úshin qolymnan kelgen áreketterdi jasaimyn. Tipti, kóp shainalatyn tamaqtan góri, tez jutylatynyn tańdaimyn. Nege deseńiz, shainaýǵa da ýaqyt ketip qalady. Osylaisha, jazýǵa, oqýǵa kóp ýaqyt tabamyn».
Qasietti kitabymyz Quranda: «Rabbym, bilimimdi arttyr!» – degen aiat bar («Taha» súresi, 114-aiat). Taǵy bir súrede: «Biletinder men bilmeitinder birdei bola ma?» – dep bilim ielerin ardaqtaǵan («Zýmar» súresi, 9-aiat).
Imam tyńdaýshyny zeriktirmeýi tiis
Imam adamdarǵa ýaǵyz aitady, olarmen suhbattasady, áńgimelesedi. Tyńdaýshyny baýrap, imandylyqqa uiytyp, dini másele tóńireginde qanaǵattandyrý da – ońai sharýa emes. Bul sheber sóilep, sheshendik ónerdi meńgerýdi talap etedi. Alaida, búgingi zamannyń suranysyna orai, imamdar da sóileý sheberligin úirenýi qajet. Zaman suranysy deimiz-aý, áýelde Alla Taǵala áserli sóileýdi búkil adam balasyna buiyrǵan. Jaratýshy Iemiz múbárak Quranda: «...Olarǵa úgit ber de, olarǵa áserli sóz sóile», – dep buiyrǵan.
Imam ýaǵyzy halyqty zeriktirmeýi tiis. Bir sarynda sóileý tyńdaýshyny jalyqtyratyny ras. Sózdi anyq ári nyq jetkizý, mańyzdy sózderge basymdyq berý, bolǵan oqiǵany kóterińki daýyspen bildirý, «iaǵni», «mysaly», «sosyn», «jańaǵy», «sondai-aq» degen sózderdi jii qaitalaýdan alshaq bolý, aýditoriiaǵa nemquraily qaramaý, qolmen kórkem túrde ishara jasaý, tyńdaýshynyń jas ereksheligin jáne jaǵdaiyn eskerý, t.b. – sheshen sóileýshi tulǵaǵa qoiylar talaptardyń biri.
Jan-jaqtylyq – barlyq janǵa qajet qasiet. Bul artyqshylyq imamdar boiynan kórinis taýyp jatsa, nur ústine nur. Jan-jaqty qabiletke ie adamdy halqymyz «segiz qyrly, bir syrly» dep sipattaǵan. Imam-moldalar tek dini bilimmen ǵana shektelmei, zamanaýi tehnologiiany meńgerip, jan-jaqty bilimdi igerýi tiis. «Imamnyń tulǵalyq kelbeti» atty tálimdik qujatymyz osyny kózdeidi. Paiǵambarymyz (Allanyń oǵan igiligi men sálemi bolsyn) bir hadisinde: «Senderdiń jaqsylaryń dúniesin aqyretke, aqyretin dúniege tastap qoiǵandaryń emes, bálkim, eki dúnieniń arbasyn birdei ustaǵandaryń. Shyn máninde, dúnie aqyretke jeteleidi», – degen.
Adamzat kúizeliste...
Astanada ótken I respýblikalyq imamdar forýmynda álemdegi dini ahýal týraly sóz boldy. Beibit turǵynnyń bereketin qashyrǵan oqiǵalardan sabaq alyp, eldiń tutastyǵyn saqtap, halqymyzdyń imandylyǵy men birligin bekemdei tússek degen izgi oilar aityldy.
Qazir adamzat balasy jańa ǵasyrda buryn-sońdy bolmaǵan dini alaýyzdyqtar, daý-janjaldar, ultaralyq qaqtyǵystarmen betpe-bet kelip otyr. Dindi saiasilandyrý arqyly jastar sanasyn teris arnaǵa burý úrdisi de kórinis tabýda. Bul oqiǵalar barsha adamǵa, imamdarǵa da jaýapkershilik júkteidi.
Árbir parasatty adam álemdegi qarjylyq daǵdarys pen adamdar arasyndaǵy ádiletsizdik, otbasylyq kúireý, áleýmettik keleńsizdikter sekildi máseleden qutylýdyń bir ǵana jolyn túsindi. Ol – rýhani qundylyqtardy birinshi orynǵa shyǵarý. Iá, búginde qoǵam dinniń adamgershilik qundylyqtaryna aýadai muqtaj. Al osyndai rýhani kúizelis sátterinde dini ýaǵyz, ziialy qaýym ókilderiniń belsendi jumystaryna kóbirek úmit artylady. Imam degenimiz – ol ustaz, tárbieshi, psiholog, sóz sheberi, birlik pen bereke uiytqysy, bir sózben aitqanda, dinniń ainasy. Dindarǵa qarap, dindi tanimyz.
Qazir biz imandy qoǵam qurý jaily aitýdamyz. Imandy qoǵam ózinen ózi quryla salmaityny da aqiqat. Áreketsiz úmit etý – teńizge eskeksiz shyqqan qaiyqpen birdei. Eger bizdiń aramyzdan imandy, bilimdi muǵalimder, dárigerler, janashyr imandy kásipkerler, imandy qarjygerler kóbirek shyqsa, olar ár salada belsendilik tanytyp, janashyrlyqpen jumys istese, sonda ǵana imandy qoǵam qalyptasa bastaidy.
Alla Taǵala elimizge amandyq, jerimizge tynyshtyq berip, halqymyzdy ártúrli búlik áreketterden saqtasyn. Jaratýshy Iemiz elimizge bereketin jaýdyryp, imandy qoǵam qurýda talmai eńbek etýdi násip etkei! Áýmin!
