«Zeinetaqy qorynan qaryz suraimyz... Suraýdy oilastyryp otyrmyz» degen «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qorynyń tóraǵasy Ómirzaq Shókeev osy arqyly elimizdegi memlekettik aktivterdi biriktirgen jalǵyz holdingtiń jaǵdaiy múshkil ekenin ańǵartyp alǵandai.
«Onyń (Shókeev) jurttyń zeinetaqysyna qol suǵatyn qandai quqy bar?». «Bul ne úshin qajet? Daǵdarystyń qiyndyǵyn kóteredi degen «Samuryqtyń» ózi mundai kúide, endeshe, ózgelerden ne kútemiz?». Eldiń tarapynan túsken saýal kóp. Jalpy, sońǵy kezderi qorǵa qatysty syn údep tur.
10 mlrd $ qashan qaitarylady? 
Shókeev óz tarapynan qor ónimniń ózindik qunyn 7,8 paiyzǵa, aǵymdaǵy jáne ákimshilik shyǵyndy 20 paiyzǵa jáne investitsiialyq baǵdarlamalardy 18 paiyzǵa azaitatynyn aitty. Alaida, aitý bólek te, ony oryndaý óz aldyna.
Aitalyq, otandyq bankterdiń qurdymǵa ketýine jol bermegen Ulttyq qordyń 10 mlrd dollary qashan qaitady qazynaǵa? Odan buryn, munshama mol qarjy qaita ketti? Muny qarapaiym halyqtyń bilýine bolar ma eken? Buǵan Ulttyq bank basshylyǵy ǵana emes, ál-aýqat Qorynyń menedjerleri de jaýapty ekenin jaqsy bilemiz.
Jyrtyq-tesigin jamaidy...
[caption id="attachment_9747" align="alignright" width="199"]
«Samuryq-Qazyna» Birińǵai jinaqtaýshy zeinetaqy qorynan qaryz alyp jyrtyq-tesigin jamamaqshy», – deidi elimizdegi blogerler qaýymdastyǵynyń prezidenti Ǵalym Baituq.
– Men, Qairat Kelimbetov siiaqty sýperqarjyger emespin. Biraq, bul jait miyma syimaidy. Zeinetaqy qorynyń jaǵdaiy onsyz da máz emes. Endi kelip «Samuryq-Qazyna» bizdiń zeinetaqy jinaǵymyzǵa aýyz salǵaly otyr. Eger jekemenshik bankter 2008 jyly memleketten alǵan 10 mlrd (dollar!) qaryzdy áli kúnge qaitarmaǵanyn eskersek, endeshe, dál osy memlekettiń qurylymy sanalatyn «Samuryq» bul aqshany múlde qaitarmai ketýi ǵajap emes, – deidi ol.
Suraq kóp, jaýap joq
[caption id="attachment_9748" align="alignleft" width="170"]
Saiasattanýshy Talǵat Ábdijapparovtyń pikirinshe, qazirgi daǵdarys kezinde halyqqa «Samuryq-Qazyna» siiaqty institýttyń qajeti joq.
– Ulttyq kompaniialar halyq qarjysynyń esebinen qurylǵan. Endeshe, olardyń ústinen tónip turatyn taǵy bir qurylymnyń qandai qajeti bar? Ár ulttyq kompaniianyń óz jospary, damý strategiiasy bar.
Anyǵy, qazirgi jaǵdaida «Samuryq» ózine júktelgen mindetti oidaǵydai oryndai almai otyr. Aitalyq, Ońtústik Koreiadaǵy «Deý», «Hende» siiaqty korporatsiialar eldi jańa damý deńgeiine shyǵardy. «Samuryq Qazyna» mundai dárejege jeterine senbeimin. «Sondyqtan bul qor bizge qanshalyqty qajet?» degen saýaldy tótesinen qoiý kerek, – deidi sarapshy.
Shyǵyn shash etekten
[caption id="attachment_9749" align="alignright" width="183"]
Birqatar mamandar: «Dál qazir qordyń kirisinen shyǵysy kóp» deidi. Ekonomist Ǵalym Qusaiynov mynadai derekterdi alǵa tartty:
– Aktivterdiń qunsyzdanýy saldarynan kelgen shyǵyn 2013 jyly 232 mlrd teńgeni qurady. 2012 jylǵy shyǵyn mólsheri de osy shamalas. Qordyń negizgi maqsaty – aktivterdiń baǵasyn kóterý edi, biraq, kerisinshe, qunsyzdanyp barady...
2013 jylǵy ákimshilik shyǵyndar 379 mlrd teńgeni nemese 2,5 mlrd $ qurady. Bul 2012 jylǵa qaraǵanda 10 paiyzǵa (!) kóp. Shyǵynnyń negizgi bóligi jalaqyǵa jumsalǵan. Naqtyraq aitsaq jalaqy ósken... Al aqyl-keńes alýǵa qor jylyna 21 mlrd teńge (140 mln. $) jumsaidy, – deidi maman.
2012 jyly qor shyǵynyn azaitýdy talap etken Nursultan Nazarbaev «keńse arasynda qaǵaz tasýmen ainalysatyn» qyzmetkerlerdiń sanyn qysqartýdy qadap tapsyrǵan. Bosaǵan oryndardyń esebinen ailyq ósirýge tyiym salǵan edi.
– Qysqartý bul úshin júrgizilmeidi. Sonyń kesirinen kimdi qysqartqandaryń túsiniksiz. Aqsha únemdegenderiń de ótirik bolyp shyǵady, – degen edi Nazarbaev.
Shókeev: «Ailyǵymyz az»
[caption id="attachment_9750" align="alignleft" width="291"]
Qor tóraǵasy Ómirzaq Shókeev qaramaǵyndaǵy top-menedjelerdiń qansha jalaqy alatynyn ashyp aitpaidy.
– Iá, qor qyzmetkerleriniń jalaqysy memlekettik qupiiaǵa jatpaidy. Alaida, menedjerlerdiń jalaqysyn aktsioner, iaǵni, direktorlar keńesi anyqtaidy. Olarǵa qansha ailyq qoiary solardyń erkinde.
Kóshke ilesý úshin bizdiń ailyǵymyz da tiisti deńgeide bolý kerek. Bizdiń jalaqymyz, halyqaralyq naryq, onyń ishinde Reseidegi áriptesterimizben salystyrǵanda 2 ese tómen.
Ailyǵymdy ashyp aitýǵa qoryqpaimyn, alaida, munyń qarapaiym halyqqa qandai qajeti baryn bilmeimin. Onyń ústine, ujymdyq mádenietke sai bizdiń bulai jasaýǵa quqymyz joq, – deidi Shókeev.
Jyldyq jalaqy 20 mln teńge. Az ba? 
– Qor quramyndaǵy kompaniiada jumys isteitin keibir qyzmetkerlerdiń ailyǵy jylyna 20 mln teńgeden asyp jyǵylady, – deidi ol.
Budan buryn qor qyzmetkerleriniń qansha jalaqy alatyny halyq qalaýlylaryn da «qyzyqtyrǵan» bolatyn. Depýtat Svetlana Jalmaǵambetova top-menedjerlerdiń jalaqysy aiyna 1,5 mln teńgeni (tipti, odan da joǵary) quraitynyn aitqan.
Qordyń byltyrǵy jylǵy esebinde «Samuryq-Qazyna» qyzmetkerleriniń jalaqysy sheteldegi dál mundai mamandarmen salystyrǵanda 4,8 esege tómen jáne jeke qazaqstandyq kompaniialarǵa qaraǵanda 23 paiyzǵa az ekeni aitylǵan bolatyn. Alaida, ol joly da qor basshylyǵy naqty jalaqynyń mólsherin ashyp aitqan joq.
Biz shetel emespiz
Sarapshy Ǵalym Qusaiynov Qazaqstandy shetelmen salystyrýǵa kelmeitinin aitady.
– Aitalyq, qordyń top-menedjeri aiyna 10 myń $ dollar alady delik, syiaqysy, basqa da bonýstarymen aidyń aiaǵynda bul soma – 20 myń $ shyǵady. Shamamen 3,6 mln teńge. Al qoǵamdyq kólik júrgizýshisiniń ailyǵy 60 myń. Qyryp tabatyn qor qyzmetkerinen 60 ese az.
Batysta bulai emes. Birinshiden, ol jaqtaǵy avtobýs júrgizýshisi 2000 $ dollar alady. Top-menedjerdiń ailyǵy 30-40 myń $. Aradaǵy aiyrmashylyq 20 ese.
Bizdegi jumysshy qor qyzmetkeriniń qansha alatynyn bilse, áste, qýana qoimaidy. Muny Shókeev te biledi...
Qazirgi kúni «Samuryq Qazyna» qorynyń uiymdastyrýshylyq qurylymynda 2 tóraǵa orynbasary, 12 basqarma direktory, 28 departament pen direktsiia jáne 2 ókildik bar.
Ázirlegen Dýman BYQAI
JELI
Artýr NYǴMETOV, saiasattanýshy: 
