«زەينەتاقى قورىنان قارىز سۇرايمىز... سۇراۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز» دەگەن «سامۇرىق-قازىنا» ەل-اۋقات قورىنىڭ تٶراعاسى ٶمٸرزاق شٶكەەۆ وسى ارقىلى ەلٸمٸزدەگٸ مەملەكەتتٸك اكتيۆتەردٸ بٸرٸكتٸرگەن جالعىز حولدينگتٸڭ جاعدايى مٷشكٸل ەكەنٸن اڭعارتىپ العانداي.
«ونىڭ (شٶكەەۆ) جۇرتتىڭ زەينەتاقىسىنا قول سۇعاتىن قانداي قۇقى بار?». «بۇل نە ٷشٸن قاجەت? داعدارىستىڭ قيىندىعىن كٶتەرەدٸ دەگەن «سامۇرىقتىڭ» ٶزٸ مۇنداي كٷيدە, ەندەشە, ٶزگەلەردەن نە كٷتەمٸز?». ەلدٸڭ تاراپىنان تٷسكەن ساۋال كٶپ. جالپى, سوڭعى كەزدەرٸ قورعا قاتىستى سىن ٷدەپ تۇر.
10 ملرد $ قاشان قايتارىلادى? 
شٶكەەۆ ٶز تاراپىنان قور ٶنٸمنٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن 7,8 پايىزعا, اعىمداعى جەنە ەكٸمشٸلٸك شىعىندى 20 پايىزعا جەنە ينۆەستيتسييالىق باعدارلامالاردى 18 پايىزعا ازايتاتىنىن ايتتى. الايدا, ايتۋ بٶلەك تە, ونى ورىنداۋ ٶز الدىنا.
ايتالىق, وتاندىق بانكتەردٸڭ قۇردىمعا كەتۋٸنە جول بەرمەگەن ۇلتتىق قوردىڭ 10 ملرد دوللارى قاشان قايتادى قازىناعا? ودان بۇرىن, مۇنشاما مول قارجى قايتا كەتتٸ? مۇنى قاراپايىم حالىقتىڭ بٸلۋٸنە بولار ما ەكەن? بۇعان ۇلتتىق بانك باسشىلىعى عانا ەمەس, ەل-اۋقات قورىنىڭ مەنەدجەرلەرٸ دە جاۋاپتى ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز.
جىرتىق-تەسٸگٸن جامايدى...
[caption id="attachment_9747" align="alignright" width="199"]
«سامۇرىق-قازىنا» بٸرٸڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان قارىز الىپ جىرتىق-تەسٸگٸن جاماماقشى», – دەيدٸ ەلٸمٸزدەگٸ بلوگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ عالىم بايتۇق.
– مەن, قايرات كەلٸمبەتوۆ سيياقتى سۋپەرقارجىگەر ەمەسپٸن. بٸراق, بۇل جايت ميىما سىيمايدى. زەينەتاقى قورىنىڭ جاعدايى ونسىز دا مەز ەمەس. ەندٸ كەلٸپ «سامۇرىق-قازىنا» بٸزدٸڭ زەينەتاقى جيناعىمىزعا اۋىز سالعالى وتىر. ەگەر جەكەمەنشٸك بانكتەر 2008 جىلى مەملەكەتتەن العان 10 ملرد (دوللار!) قارىزدى ەلٸ كٷنگە قايتارماعانىن ەسكەرسەك, ەندەشە, دەل وسى مەملەكەتتٸڭ قۇرىلىمى سانالاتىن «سامۇرىق» بۇل اقشانى مٷلدە قايتارماي كەتۋٸ عاجاپ ەمەس, – دەيدٸ ول.
سۇراق كٶپ, جاۋاپ جوق
[caption id="attachment_9748" align="alignleft" width="170"]
ساياساتتانۋشى تالعات ەبدٸجاپپاروۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ داعدارىس كەزٸندە حالىققا «سامۇرىق-قازىنا» سيياقتى ينستيتۋتتىڭ قاجەتٸ جوق.
– ۇلتتىق كومپانييالار حالىق قارجىسىنىڭ ەسەبٸنەن قۇرىلعان. ەندەشە, ولاردىڭ ٷستٸنەن تٶنٸپ تۇراتىن تاعى بٸر قۇرىلىمنىڭ قانداي قاجەتٸ بار? ەر ۇلتتىق كومپانييانىڭ ٶز جوسپارى, دامۋ ستراتەگيياسى بار.
انىعى, قازٸرگٸ جاعدايدا «سامۇرىق» ٶزٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ ويداعىداي ورىنداي الماي وتىر. ايتالىق, وڭتٷستٸك كورەياداعى «دەۋ», «حەندە» سيياقتى كورپوراتسييالار ەلدٸ جاڭا دامۋ دەڭگەيٸنە شىعاردى. «سامۇرىق قازىنا» مۇنداي دەرەجەگە جەتەرٸنە سەنبەيمٸن. «سوندىقتان بۇل قور بٸزگە قانشالىقتى قاجەت?» دەگەن ساۋالدى تٶتەسٸنەن قويۋ كەرەك, – دەيدٸ ساراپشى.
شىعىن شاش ەتەكتەن
[caption id="attachment_9749" align="alignright" width="183"]
بٸرقاتار ماماندار: «دەل قازٸر قوردىڭ كٸرٸسٸنەن شىعىسى كٶپ» دەيدٸ. ەكونوميست عالىم قۇسايىنوۆ مىناداي دەرەكتەردٸ العا تارتتى:
– اكتيۆتەردٸڭ قۇنسىزدانۋى سالدارىنان كەلگەن شىعىن 2013 جىلى 232 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. 2012 جىلعى شىعىن مٶلشەرٸ دە وسى شامالاس. قوردىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – اكتيۆتەردٸڭ باعاسىن كٶتەرۋ ەدٸ, بٸراق, كەرٸسٸنشە, قۇنسىزدانىپ بارادى...
2013 جىلعى ەكٸمشٸلٸك شىعىندار 379 ملرد تەڭگەنٸ نەمەسە 2,5 ملرد $ قۇرادى. بۇل 2012 جىلعا قاراعاندا 10 پايىزعا (!) كٶپ. شىعىننىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ جالاقىعا جۇمسالعان. ناقتىراق ايتساق جالاقى ٶسكەن... ال اقىل-كەڭەس الۋعا قور جىلىنا 21 ملرد تەڭگە (140 ملن. $) جۇمسايدى, – دەيدٸ مامان.
2012 جىلى قور شىعىنىن ازايتۋدى تالاپ ەتكەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ «كەڭسە اراسىندا قاعاز تاسۋمەن اينالىساتىن» قىزمەتكەرلەردٸڭ سانىن قىسقارتۋدى قاداپ تاپسىرعان. بوساعان ورىنداردىڭ ەسەبٸنەن ايلىق ٶسٸرۋگە تىيىم سالعان ەدٸ.
– قىسقارتۋ بۇل ٷشٸن جٷرگٸزٸلمەيدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن كٸمدٸ قىسقارتقاندارىڭ تٷسٸنٸكسٸز. اقشا ٷنەمدەگەندەرٸڭ دە ٶتٸرٸك بولىپ شىعادى, – دەگەن ەدٸ نازارباەۆ.
شٶكەەۆ: «ايلىعىمىز از»
[caption id="attachment_9750" align="alignleft" width="291"]
قور تٶراعاسى ٶمٸرزاق شٶكەەۆ قاراماعىنداعى توپ-مەنەدجەلەردٸڭ قانشا جالاقى الاتىنىن اشىپ ايتپايدى.
– يە, قور قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسى مەملەكەتتٸك قۇپيياعا جاتپايدى. الايدا, مەنەدجەرلەردٸڭ جالاقىسىن اكتسيونەر, ياعني, ديرەكتورلار كەڭەسٸ انىقتايدى. ولارعا قانشا ايلىق قويارى سولاردىڭ ەركٸندە.
كٶشكە ٸلەسۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ ايلىعىمىز دا تيٸستٸ دەڭگەيدە بولۋ كەرەك. بٸزدٸڭ جالاقىمىز, حالىقارالىق نارىق, ونىڭ ٸشٸندە رەسەيدەگٸ ەرٸپتەستەرٸمٸزبەن سالىستىرعاندا 2 ەسە تٶمەن.
ايلىعىمدى اشىپ ايتۋعا قورىقپايمىن, الايدا, مۇنىڭ قاراپايىم حالىققا قانداي قاجەتٸ بارىن بٸلمەيمٸن. ونىڭ ٷستٸنە, ۇجىمدىق مەدەنيەتكە ساي بٸزدٸڭ بۇلاي جاساۋعا قۇقىمىز جوق, – دەيدٸ شٶكەەۆ.
جىلدىق جالاقى 20 ملن تەڭگە. از با? 
– قور قۇرامىنداعى كومپانييادا جۇمىس ٸستەيتٸن كەيبٸر قىزمەتكەرلەردٸڭ ايلىعى جىلىنا 20 ملن تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى, – دەيدٸ ول.
بۇدان بۇرىن قور قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قانشا جالاقى الاتىنى حالىق قالاۋلىلارىن دا «قىزىقتىرعان» بولاتىن. دەپۋتات سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا توپ-مەنەدجەرلەردٸڭ جالاقىسى ايىنا 1,5 ملن تەڭگەنٸ (تٸپتٸ, ودان دا جوعارى) قۇرايتىنىن ايتقان.
قوردىڭ بىلتىرعى جىلعى ەسەبٸندە «سامۇرىق-قازىنا» قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسى شەتەلدەگٸ دەل مۇنداي ماماندارمەن سالىستىرعاندا 4,8 ەسەگە تٶمەن جەنە جەكە قازاقستاندىق كومپانييالارعا قاراعاندا 23 پايىزعا از ەكەنٸ ايتىلعان بولاتىن. الايدا, ول جولى دا قور باسشىلىعى ناقتى جالاقىنىڭ مٶلشەرٸن اشىپ ايتقان جوق.
بٸز شەتەل ەمەسپٸز
ساراپشى عالىم قۇسايىنوۆ قازاقستاندى شەتەلمەن سالىستىرۋعا كەلمەيتٸنٸن ايتادى.
– ايتالىق, قوردىڭ توپ-مەنەدجەرٸ ايىنا 10 مىڭ $ دوللار الادى دەلٸك, سىياقىسى, باسقا دا بونۋستارىمەن ايدىڭ اياعىندا بۇل سوما – 20 مىڭ $ شىعادى. شامامەن 3,6 ملن تەڭگە. ال قوعامدىق كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸنٸڭ ايلىعى 60 مىڭ. قىرىپ تاباتىن قور قىزمەتكەرٸنەن 60 ەسە از.
باتىستا بۇلاي ەمەس. بٸرٸنشٸدەن, ول جاقتاعى اۆتوبۋس جٷرگٸزۋشٸسٸ 2000 $ دوللار الادى. توپ-مەنەدجەردٸڭ ايلىعى 30-40 مىڭ $. اراداعى ايىرماشىلىق 20 ەسە.
بٸزدەگٸ جۇمىسشى قور قىزمەتكەرٸنٸڭ قانشا الاتىنىن بٸلسە, ەستە, قۋانا قويمايدى. مۇنى شٶكەەۆ تە بٸلەدٸ...
قازٸرگٸ كٷنٸ «سامۇرىق قازىنا» قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمىندا 2 تٶراعا ورىنباسارى, 12 باسقارما ديرەكتورى, 28 دەپارتامەنت پەن ديرەكتسييا جەنە 2 ٶكٸلدٸك بار.
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
جەلٸ
ارتۋر نىعمەتوۆ, ساياساتتانۋشى: 
