– Nege jyly ornyńnan bas tartyp, Máskeýge kettiń?
– Máskeý Keńes úkimeti kezinde de, qazir de kóptegen mamandyq ieleri úshin múmkindikter syilaityn qala. Eger óskiń kelse, biik shyńdardy baǵyńdyrýdy qalasań, Máskeýge kelgen abzal.
– Onda barlyǵyn qaita bastaý kerek, qaita ózińdi dáleldeý qajet. Qiyn emes pe?
– Men uzaq ýaqyt ekinshi rólde qala almaimyn. Meniń «Rossiia-1», «Rossiia-24» telearnasynda jasap júrgen siýjetterim, Qazaqstanda 2002 jyly jasaǵan materialdaryma uqsas. Iaǵni telearnaǵa keshe kelgen adamǵa júkteitin taqyryptar. Mende Astanada jaqsy qyzmet, kóńilden shyǵatyn qarjylyq jaǵdai, shyǵarmashylyq suranys, barlyǵy boldy. Turǵyn úimen de esh másele týyndamady. Sondyqtan kóshý men úshin qiynǵa soqty. Alaida, dál qazir ketý kerektigin túsindim. Endi barlyǵyn ózgertýge májbúrmin. 2003-2004 jyldan beri qoǵamdyq kólikte júrgen emespin. Endi qaita avtobýsta júremin. Jolǵa óte kóp ýaqyt ketedi. Máskeýde tańǵy besten bastap elektrichka men avtobýs kútip turǵan bir top adamdy kóresiń. Qazirgi jumysymda maǵan barlyǵy buiryq berýge ázir. Meni tańǵytúsirilimderge jiberedi. Bul kópke sozylmaidy dep úmittenemin.
– Qazaqstanda 30 jastan keiin qarapaiym jýrnalist bolyp júre berseń uiat bolyp sanalady. Olar tezirek jyly kresloǵa jaiǵasqysy keledi. Seniń jaǵdaiyńda barlyǵy basqasha. Máskeýde jýrnalistikanyń jaǵdaiy qandai? Kúni boiy «dalada» jumys isteý qanshalyqty yńǵaily?
– Men jańalyqtarǵa kelgende, jastardyń arasyna túsemin be dep qoryqtym. Alaida, jaǵdai múlde basqasha bolyp shyqty. Men eń jasy bolmasamda, eń úlkenderi de emespin. Menimen birge 40-ty alqymdaǵan jýrnalister de jumys isteidi. Onyń 15-20 jylyn qarapaiym siýjet túsirýmen ótkizgen. Mundai bul uiat bolyp sanalmaidy. «Vesti» baǵdarlamasynyń korrespondentterin bir ýaqytta barlyǵyn birige kórgen emespin. Biri túsirilimde, biri montajda. Biraq, kabinet pen kompiýterlerdiń sanyna qaraǵanda 30 adamdai bar. Odan kóp bolmasa, kem emes. Reseidegi jýrnalistikanyń jaǵdaiy bizdikimen salystyrǵanda ózgerek. Qazaqstanda qarapaiym korrespondent ýaqyt óte shef-redaktor, bas redaktor bolady. Al Máskeýde búgin kelgen jýrnalist, tájirbie jinaǵannan keiin óziniń avtorlyq baǵdarlamasyn ashady. Saraptamalyq baǵdarlamalardy júrgizedi... Qazaqstannyń jýrnalistikasy Reseidikinen tómen ekendigi jasyryn emes. Eger Máskeý Batystyń jýrnalistikasyna elikteitin bolsa, Qazastanǵa barlyǵy Reseiden keledi. Batysta jasy 40 jetpegen adam baǵdarlama júrgizbeidi. Ónim qanshalyqty sapaly bolsa, kórermenniń oǵan degen senimi de sonshalyqty bekem bolady dep senedi. Al qazaqstandyq telearnalarda salmaqty baǵdarlamalar, jańalyqtar men tok-shoýlardy tájirbiesiz, jas maman júrgizedi. Olardyń talantyna kúmán keltirmeimin. Alaida, tájirbiesi az bolǵandyqtan salmaqty máseleni taldap jatsa da, barlyǵyn oiynǵa ainaldyrǵandai bolady. Qazaqstandaǵy naryq óte kishkentai. Jaqsy jýrnalist az. Al Máskeýde jaǵdai múlde basqasha. Árqashan ózińdi jaqsy qalypta ustaýyń kerek. Sebebi, júrgizýshi men korrespondenttiń deńgeii birdei, óte joǵary. Mine men barlyǵyna jettim dep oilai bergende, qalai artta qalyp qoiǵanyńdy bilmei qalasyń.
– Jańalyqtarda – iri jol apatyn, jer silkinisi sekildi taqyryptardy qyzyqty etip túsirý ońai. Sebebi ondaǵy kartinanyń ózi adamdy eliktiredi. Al Úkimettegi jinalystardy kórermenge qyzyqty etip jetkizý óte qiyn. Onda qyzyqty kóriniste, halyqtyń qyzyǵýshylyǵyn oiatatyn spikerler de joq. Osyǵan qaramastan jinalystardy da tartymdy etip jasaý úshin úlken sheberlik qajet. Osy aitylǵandardy eskere otyryp, meniń qandai baǵytta jyljitynymdy ańǵarýǵa bolady. Tikelei maqasatymdy aitpai-aq qoiaiyn. Oǵan jetý úshin birneshe ai ǵana emes, bálkim kóp jyl qajet bolar.
– Áriptesterińniń qatarynda buryńǵy qazaqstandyqtar bar ekenin bilemin...
– Munda qazaqstandyqtar óte kóp. Bizdi qaljyńdap «qazaqstandyq mafiia» dep ataidy. Ártúrli ýaqytta «KTK»-da jumys istegen úsh adam barmyz. Olar kezinde joǵary laýazymdy ielengen. Munda da kóptegen jetistikterge jetti. Biz shyǵys tárbiesimen ósken adambyz. Bul bizge kóp kómegin tigizedi. Sebebi, basqalarǵa qaraǵanda ashýǵa kóp berilmeimiz. Kóp máselede tereń oilaitynymyz bar.
– Seniń Nursultan Nazarbaevqa degen erekshe yqylasyńdy bilemin. Sondyqtan suramaýǵa bolmas. Elbasy týraly film túsirýge taǵy da shaqyrsa, Máskeýden kelesiń be?
– Qazaqstandaǵy kásibi ómirim júregimde máńgi saqtalady. Ony únemi saǵynyshpen eske alamyn. Biraq, bul meniń ótken ómirim. Ony eshqandai ókinishsiz japtym. Ol týraly balalarym men nemerelerime aityp beremin. Birge jumys istegen barsha adamdarǵa alǵysym sheksiz.
– Bir jyldary áleýmettik jelilerden joq bolyp kettiń. Máskeýden qaityp kelgennen keiin Facebook paraqshańdy qaita ashtyń. Osy ýaqyt aralyǵynda oflainda ne istediń? Sol kezde Máskeýden qaityp kelýińniń sebebin aita alasyń ba?
– Virtýaldy ómirimdi ýaqytsha japqannan birdeńe joǵalttym dep aita almaimyn. Kerisinshe, taptym. Áleýmettik jeli – adamdarǵa jaman áser etedi. Ásirese kóp ýaqytyn sonda ótkizgender, shynaiy ómir men virtýaldy ómirdiń arajigin ajyrata almai qalady. Áleýmettik jelilerdegi aqparat tekserilmegenin de eskerý kerek.
– Qazaqstanda jasap úlgermegen isteriń bar ma?
– Bir-eki júzege aspaǵan oilarym bar. 1959 jyly Temirtaýda bolǵan oqiǵa týraly sapaly derekti film túsirýdi burynnan josparladym. Onda halyq kásiporyn nysanyn salýǵa qarsy shyqqan bolatyn. Sonymen qatar Qazaqstanda qaraýsyz qalǵan áskeri nysandar týraly da televiziialyq joba jasaý oida bar edi. 25 jylda eshkim ol týraly túsirmedi de, aitpady da. Biraq men Latyn Amerikasyna ketip qalǵan joqpyn ǵoi. Qazaqstanǵa kelip turamyn. Men Qazaqstandy jaqsy kóremin. Qazir Qazaqstanda júrsem, jańa jobalardy jasaýshy edim. Reseige kósheiin dep jatqanda úlken joba usyndy. Biraq ol úshin josparymdy uzaq ýaqytqa shegerge týra keledi. Sondyqtan usynystan bas tarttym.
Derekkózi: «Qamshy» portaly
