XII Astana ekonomikalyq forýmy korytyndylandy
2019 jyly forým jumysyna álemniń 74 elinen delegattar qatysty. Olardyń sany 5 600 adamǵa jetti, sondai-aq 460 spiker boldy. Sonymen qatar, bul oqiǵany baiandaýǵa álemniń 30 elinen 381 jýrnalist keldi. Forým bir ýaqytta 6 túrli jerde ótkizildi. Olar: Kongress tsentr, Hilton, AHQO, Astana Hub, St. Regis Astana, Rixos President Astana.
Forýmnyń 12 jyldyq tarihynda alǵash ret Qazaqstan úshin jańa talqylaý formattary-qarjy ministrleri men elderdiń ortalyq bankteriniń basqarýshylary úshin Halyqaralyq Valiýta Qorynyń qatysýymen dóńgelek ústel, BUU Turaqty damý maqsattary boiynsha birinshi qazaqstandyq forým ótkizildi. Stýdentter men jastar úshin Astana ekonomikalyq forýmynda AEF Talks formaty qarastyryldy. Bul format ashyq kópshilik lektsiialardy, Nobel iegerlerimen jáne saiasi qairatkerlermen kezdesýlerdi qamtidy. Sondai-aq, biyl baspasóz ortalyǵynda one on one pikirtalas formaty paida boldy.
Forýmnyń birinshi kúni plenarlyq otyrysty AEF-tyń ideialyq yntalandyrýshysy, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev ashty. Ol óńirlik jáne jahandyq syn-qaterlerdi eńserý úderisindegi forýmnyń mańyzdy rólin atap ótti.
"Ótken jyldary osy jerde talqylanǵan usynystar men ideialar kóp jaǵdaida Qazaqstanǵa jahandyq syn-qaterlerge der kezinde jaýap berýge jáne qiyndyqtardy sátti eńserýge kómektesti. Ózderińiz bilesizder, damýdyń qazaqstandyq modeli barlyq jaǵdailar men boljamdarǵa qaramastan, óziniń turaqtylyǵy men tiimdiligin dáleldedi. Biz órshil maqsat qoidyq, biz olarǵa qol jetkizdik", – dedi Elbasy.
HVQ-nyń Basqarýshy direktory Kristin Lagard óz sózin belgili qazaqstandyq aqyn Abai Qunanbaevtyń: «aqyryn júrip, anyq bas» degen sózinen bastady. Onyń pikirinshe, bul danalyq Kavkaz jáne Ortalyq Aziia elderinde inkliýzivti ósýge qol jetkizý úshin tiimdi sharalardy ázirleýdiń kilti bolýy múmkin. Lagard Qazaqstan men osy aimaqtyń basqa da elderi odan ári damý úshin zor áleýetke ie dep esepteidi.
Armeniia Respýblikasynyń Prezidenti Armen Sarkisian jańa júieni qurýǵa shaqyrdy. Onyń pikirinshe, bul qurylysqa tek memleket basshylary ǵana emes, barlyq adamdar qatysýy tiis: «apattan aýlaq bolyńyz, dúniege kelgen balalar úshin álemdi jobalańyz. Olar múldem basqa álemde ómir súredi. Biz qurǵymyz keletin júie, iri elder arasyndaǵy básekelestikti ǵana emes, ózgermeli álemniń negizgi qiyndyqtaryn da bastan keshiredi dep úmittenemin», – dep málimdedi Armeniia Prezidenti.
Bilimge degen qushtarlyǵymen belgili, Resei Sberbankiniń prezidenti men basqarma tóraǵasyGerman Grefbylai dedi: "Biz barlyǵymyzoqýshymyz. Biz Mahatma Gandi printsipin basshylyqqa alýǵa tyrysamyz. «Erteńgi kúnińiz ómirińizdiń sońǵy kúnińizdei ómir súrińiz. Máńgi ómir súretindei bilim alyńyz».
Sondai-aq forým aiasynda kelesi pikirler aityldy:
Djeffri Saks: «Qazaqstan beibitshilikke umtylý salasyndaǵy kóshbasshylardyń biri bolyp tabylady»;
Armida Salsiia Alishahbana: «Qazaqstan turaqty damý maqsattaryna qol jetkizý úshin eleýli áleýetke ie»;
Hýan Manýel Santos: «Sońǵy birneshe jylda turaqty damý maqsattarynyń ilgerileýi tym erekshe boldy, biraq bul jetkiliksiz»;
Stenli Fisher: «Ónimdilikti boljaý óte qiyn. Biz jai ǵana qolymyzdan keletin nárseniń bárin jasaimyz».
Budan basqa, dástúrli AEF mańyzdy kelisimder men memorandýmdar jasaý alańyna ainaldy. GEAR (Kazakhstan Global Investment Roundtable) aiasynda jalpy somasy 8,7 mlrd dollar bolatyn 43 kelisimge qol qoiyldy.
Atap aitqanda, gaz himiiasy salasynda Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi men singapýrlyq "Westgasoil" kompaniiasy arasynda metanol men olefin óndirý jobasyn júzege asyrý boiynsha yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoiyldy.Jobany iske asyrý himiia ónimderin óndirýdi oqshaýlaýǵa jáne tutastai alǵanda eldiń gaz-himiia keshenin damytý arqyly eksportqa baǵdarlanýǵa múmkindik beredi.
Yildirim Holding (Túrkiia) jáne Jambyl oblysynyń ákimdigi eksportty damytý maqsatynda Jambyl oblysynda kaltsiilengen soda óndirý boiynsha zaýyt salý týraly kelisimge qol qoidy. Zaýyttyń jobalyq qýaty jylyna 400 myń tonnany quraidy.
Jylyjai keshenderiniń qurylysy boiynsha joba, sondai-aq aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportqa baǵyttalýyna arnalǵan joba sheńberinde tiisti kelisimge "KAZAKH INVEST "UK" AQ men «EKO-Kýltýra» AÓH reseilik investory arasynda qol qoiyldy. Sondai-aq, tamaq ónerkásibi salasynda Pavlodar oblysy ákimdigi men Beijing NAALE GROUP (QHR) arasynda qant zaýytyn salý boiynsha yntymaqtastyq týraly Memorandýmǵa qol qoiyldy.
"YDA Holding" (Túrkiia) Kólik jáne logistika salasynda Túrkistan oblysy ákimdigimen halyqaralyq áýejaidy salý jáne paidalaný týraly kelisimge qol qoiyldy. Bul qurylysy basynan bastalatyn,Qazaqstan tarihyndaǵy alǵashqy áýejai. Kólik salasyndaǵy taǵy bir joba Aqtóbe qalasyndaǵy Halyqaralyq áýejai bazasynda logistikalyq hab qurý bolyp tabylady, tiisti kelisimge "KAZAKH INVEST "UK" AQ men "AEON" korporatsiiasy (Resei) arasynda qol qoiyldy.
TMK salasynda "Canarax Trading LLC" kompaniiasy (BAÁ) men Pavlodar oblysynyń ákimdigi arasynda jobalyq qýattyń jylyna 165 myń tonnaǵa deiin ósý perspektivasymen tehnikalyq kremnii óndirý boiynsha ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Birinshi kezeńde 30 myń tonna ónim shyǵarý josparlanýda. Zaýyt ónimderi metall qorytpalaryn, organikalyq qosylystardy, elektronika men kún energetikasyn óndirý úshin paidalanylatyn bolady.
Densaýlyq saqtaý salasynda "Shanghai Construction Group" (QHR)-men Shymkent qalasynda syiymdylyǵy 1000 tósek-oryn kóp beiindi klinika qurylysy boiynsha kelisimge qol qoiyldy. Jańa tehnologiialar men jabdyqtarmen jabdyqtalǵan klinika meditsinalyq qyzmetterdiń tolyq spektrin kórsetedi jáne Ortalyq Aziiada jalǵyz protondyq terapiia ortalyǵy bolady dep josparlanýda.
Sonymen qatar, bilim berý salasynda úsh óńirde: Nur – Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynda singapýrlyq Kinder World investorymen «bilim berý metropoliteniniń qurylysy-balabaqsha, mektep, kolledj, ýniversitet» jobasyn júzege asyrý boiynsha Jol kartasyna qol qoiyldy. Taiaý jyldary halyqaralyq deńgeidegi mektepter, sondai-aq Qazaqstan astanasyndaǵy kolledj jáne bilim berý kampýsynyń jelisi salynatyn bolady.
Sonymen qatar, aqparat ortalyqtary qurylysy jáne Qazaqstan aýmaǵynda 5G jobalaryn engizý siiaqty jobalar boiynsha ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizildi.Sondai-aq Eýraziialyq ekonomikalyq komissiiasy (EEK) men BUU-nyń Aziia men Tynyq muhitqa arnalǵan ekonomikalyq jáne áleýmettik komissiiasy (BUU ATMEÁK) arasynda ózara túsinistik týraly Memorandýmǵa qol qoiyldy. Qujatqa EEK alqasynyń múshesi Timýr Jaqsylyqov pen Birikken Ulttar Uiymy Bas hatshysynyń orynbasary, BUU ATMEÁK atqarýshy hatshysy Armida Alishahbana qol qoidy.
Forýmnyń nátijeliligi men bedeldiligin álemdik BAQ da atap ótti. Euronews telearnasy AEF álemdik ekonomika men qarjy júiesin qalpyna keltirý jáne damytý máselelerin talqylaý úshin eń yqpaldy halyqaralyq alańdardyń biri dep atady. Bloomberg halyqaralyq agenttigi sondai-aq AEF Ortalyq Aziiadaǵy basty pikirtalas alańy dep sanaidy: «11 jyl ishinde Astana ekonomikalyq forýmy (AEF) álemdik ekonomika men qarjy júiesin jetildirý jáne damytý máselelerin talqylaýǵa arnalǵan eń bedeldi halyqaralyq platformalardyń biri retinde mártebege ie boldy.».
Forýmnyń sheteldik qonaqtary AEF uiymynyń joǵary deńgeiin atap ótti. Olarǵa yńǵaily navigatsiia, damyǵan infraqurylym, pikirtalastardyń qyzyqty formattary, plenarlyq sessiianyń ashyq ashylýy jáne zaldyń erekshe bezendirilýi erekshe unady. Kóptegen qatysýshylar «AEF-ta resmilik emes, qarym-qatynas baǵalandy» degen pikirimen bólisti. Bul konferentsiia qyzyqty monologtardy nátijeli, jandy dialogtarǵa aýystyrǵan is-shara boldy, bul Astana ekonomikalyq forýmynyń tujyrymdamasyna tolyq jaýap beredi.
Biyl «Astana EXPO-2017» AQ Ulttyq kompaniiasymen uiymdastyrylǵan AEF-2019 osyndai nátijelermen aiaqtaldy. Kelesi forým 2020 jyly jarqyn bolýy kútilýde.
