Basqasha aitar bolsam, adamdyǵymyz qaitys bolǵan adamǵa kórsetken qurmetimizdei ǵana. Qaitys bolǵan adam tirilerden qurmet kórýdi medet etpeidi. Oǵan báribir (bolsa kerek). Qurmetteýdi tiriler kerek etedi.
Óitkeni ólgen kezimizde qorǵansyz denemizdiń tiriler tarapynan qurmetpen jer qoinaýyna berilýin nemese ózge de qalaýlarymyz arqyly aqtyq saparǵa shyǵaryp salynýyn qalaimyz.
Sondyqtan da bir-birimizdiń janazamyzǵa barý mańyzdy. Tipti mindet. Eger qaitys bolǵan adam qoǵam qairatkeri, eline eńbegi sińgen bolsa onyń janazasyn qurmetteý barshanyń mindeti.
Kúni keshe Serikbolsyn Ábdildinniń resmi, zaiyrly janazasy boldy. Táýelsiz Qazaqstannyń eń mańyzdy tulǵalarynyń biri edi. Sondyqtan da onyń ólimi, bir áriptesim aitqandai «elimizdegi saiasi ómirdiń bir kezeńiniń bitip, jańa bir kezeńiniń bastaý alýynyń» simvoly edi.
Alaida Ábdildinge jáne halyqqa jasalynǵan nárse, maǵan qatty batty. Osynshama jyl qyzmet etken halqymen qoshtasatyn esi durys jer buiyrmady.
Ǵalymdar úii berilmedi. Jambyl atyndaǵy filarmoniiada ótedi degendi estigenimde «meili, tym bolmasa úlken zaly bar, halyq bolyp sol jerde qoshtasarmyz» dep oilaǵan bolatynmyn.
Alaida jańylyppyn. Bilik óziniń jyldar boiǵy opponentine aqtyq «siýrpriz» jasapty: Halyq Ábdildinimen filarmoniianyń ekinshi qabatyndaǵy kishkene ǵana foiesinde «qoshtasty». Tań azanmen aǵylyp barǵan halyq syimai qaldy. Kim sóilep jatyr, ne sóilep jatyr estilmedi, kórilmedi. Halyq Ábdildinniń aziz denesiniń qarsy aldynda jeke bir qoshtasý rásimin jasai almady. Jasatpady. Rahmet aita almady. Aitqyzbady óitkeni.
Halyqtyń qoǵam qairatkerine jeke-jeke rahmet aityp, taǵzym jasaý sáti zaiyrly janaza dástúriniń mańyzdy bir momenti. Osylaisha qaitys bolǵan qoǵam qairatkerine qurmet kórsetilgen bolyp esepteledi. Al búgingi jaǵdai?! Óte aiaýsyz. Óte qatygez.
Bul qalai boldy? Kúni boiy óz ózime qoiǵan suraǵym osy boldy. Nelikten Ábdildinniń súiegi filarmoniianyń sahnasyna qoiylmady.
Nelikten biz, iaǵni halyq osynaý mańyzdy tulǵamen jóni durys qoshtasa almadyq?
Nelikten adamdardy tar foiede toǵytyp qoidy? Bilik ókilderi nelikten qatyspady? Qala ákimi qaida? Týǵan jeri Shyǵys Qazaqstannan nelikten delegatsiia kelmedi? Jazýshylar Odaǵy syndy qoǵamdyq institýttar ókilderi nelikten kelmedi? Estetikalyq turǵydan da, etikalyq turǵydan da osynaý kórim jaǵdaiǵa qalaisha tap boldyq?
Munyń eń basty sebebi poliarizatsiia. Iaǵni qoǵamnyń kúndelikti ómiriniń eki poliýske bólinýi. Munyń ortasynyń bolmaýy. «Ia anaýsyń, ia bolmasa mynaýsyń» túsinigi.
Basqasha aitar bolsaq «Ia mendiksiń, ia bolmasa jaýymsyń!». Iaǵni adamdardyń eki poliýs arqyly qoǵamdyq ómirdi josparlaýy. Bul poliarlyq túsinik sonaý táýelsizdik jyldarynyń basynda paida boldy (dep oilaimyn). Oǵan alǵashqy 2-3 jylda konstitýtsiianyń ózgerip, parlamenttik respýblikadan bas tartylyp, bir ǵana adamnyń eki ezýine qaraityn júieni qalyptastyrǵan kezeńniń tarihy kýá.
Sol kezeńnen bastap bizdegi saiasat qoǵamdy ekige bólýmen ainalysty: Qazaqtar-orystar; Qazaq tildi qazaqtar-orys tildi qazaqtar; Dástúrli dindarlar-salafitter jáne taǵy basqa. Mysaly Qazaqtarǵa baǵyttalǵan ritorika men Orystarǵa baǵyttalǵan ritorika eki bólek edi: Qazaqstan Respýblikasy Til Týraly Zańy dep atalatyn zańynyń orys tilindegi aty: Zakon o Iazykah. Iaǵni Qazaqtarǵa «til» jaiynda aitsaq, orystarǵa «tilder» jaiynda aitýdamyz (Skrinshottarǵa qarańyz).
Tipti bir-birin sipattaityn jańa-jańa terminder men uǵymdar qalyptasty bul úderiste. Mysaly arapquldar, nurbottar, orysquldar, máńgúrtter, kózqamandar, mambetter, kelimsekter jtb.
Bul poliarlyq túsinik boiymyzǵa sonshalyqty sińdi, ólgen adamnyń súiegine qurmet kórsete almaityn jaǵdaiǵa jettik. Ol adam tirisinde eren eńbekter jasaǵan bolsa da...
Bul poliarlyq túsinik boiymyzǵa sonshalyqty sińgen, elimizdegi saiasi diskýrstardyń derligi poliarizatsiia jaqtaýshysy. Tipti elimizdegi saiasi formatsiialar jańa bir saiasi alternativalardy óte az usynyp otyr. Kóbinese osynaý poliarizatsiiany odan ári tereńdetýge umtylýda.
Mysaly jańa bir saiasi partiia quryp jatqan saiasatker, jýrnaliske bergen suhbatynda partiiasynyń bolashaqta «Nur Otandy jeńetinin» alǵa tartqan bolatyndy. Bir partiianyń qurylý maqsaty Nur Otandy jeńý bolsa ol jerde partiia joq degen sóz. Bolsa bolsa kek bar.
Negizin kekten qalaǵan partiia qoǵamdaǵy poliarizatsiiany odan ári tereńdete túsýge jaraidy. Nemese «Toqavty moiyndamaimyz» degen toptar. Bul toptar ózderin demokrat retinde kórsetedi. Alaida «Toqaevty moiyndaityndardy» kórmeidi. Bul jaǵdai da qoǵamdaǵy poliarizatsiiaǵa kórik basady. Al zamanaýi demokratiia túsinigi kópshil emes, barshashyl bolýdy mindetteidi.
Nátijede elimizde jańa qurylyp kele jatqan saiasi toptar da eldegi saiasi biliktiń poliarizatsiiashyl dástúrin qaitalaýda. Iaǵni elimizde bilik aýysar bolsa da túsinik aýyspaidy degen sóz.
Bárimiz Nursultan bolýǵa mindettimiz be? Nemese suraǵymyzdy bylaisha suraiyq: Qalaisha bárimiz Nursultanǵa ainaldyq? Barshany qushaqtaityn bir saiasat óndire alamyz ba?
Opponentterimiz qaitys bolǵanda oǵan joǵary dárejede qurmet kórsetý batyldyǵymyz bar ma?
Álde qaitqan adamnyń súiegi de qarsylas dep esepteitinderdiń jasaǵanyn jasaimyz ba? Adamdyqqa, iaǵni ulylyqqa qashan jáne qalai ie bolamyz?
Jatqan jerińiz jaryq bolsyn Serikbolsyn Ábdildin! Sizden printsipshildikti, adamnyń ótken tarihyna degen adaldyǵyn miras etip aldym. Rahmet sizge!
Moldiiar Ergebektiń áleýmettik jelidegi jazbasynan
Dalanews.kz
