Vendor tańdaýda qatelespeý kerek – kásipker AES qurylysy jaily

Vendor tańdaýda qatelespeý kerek – kásipker AES qurylysy jaily
"Qazaqstannyń damýy úshin atom elektr stansasyn salý kerek. Mundaida táýelsizdik alǵaly beri tolyqqandy jandandyra almaǵan qaita óńdeýshi salany aiaǵynan tik turǵyzyp, ekonomikamyzdy diversifikatsiialaýǵa aqyry qol jetkize alar edik".

Elektr jabdyqtary saýdasy salasyndaǵy kásipker Azat Qonysbek Dalanews.kz-ke bergen suqbatynda osylai dedi.

Kásipker Memleket basshysy Toqaevtyń bul arada halyq pikiri nazarǵa alynady degenin alǵa tarta otyryp, AES qurylysyna qatysty óz oi-pikirimen bólisti.

"Meniń bilýimde, qazir AES salynatyn oryn anyqtalyp qoidy. Bul - Almaty oblysyndaǵy Úlken aýylynyń mańy. Ǵalymdar aldyn ala zertteý júrgizip, sol arany laiyq dep tanyp, belgilegen eken. Sondyqtan oǵan qarsy aitar daýym joq.

Endigi kezek AES-ty kim salady? Bul búkil qoǵam úshin ózekti másele desem, artyq aitpaǵan bolar edim.


Qazaqstan vendor tańdaýyna qatysty sheshim qabyldaýy kerek endi", - deidi ol.

Óz kezeginde, ol búgingi tańda frantsýzdardyń, shvedtiń, belgiianyń tehnologiiasy eń ozyǵy dep sanaidy.

"Frantsiiada alynatyn elektrdiń 80 paiyzy AES-qa tiesili. Shvetsiiada – 75 paiyz, Belgiiada - 65 paiyz. Osy jaǵynan alǵanda, frantsýzdardyń tehnologiiasyna arqa súiesek, múlde utylmas edik dep aitar edim.

Jalpy, olardyń bul baǵyttaǵy tájiribesi mol. Fizika salasynda alǵashqy Nobel syilyǵyn alǵandar da osy eldiń ǵalymdary.

Tipti, mektepte himiia men fizika pánderi arqyly belgili, polonii, radii syndy elementterdi ashqan ataqty erli-zaiypty ǵalymdar Per men Mariia Kiýri de Frantsiia azamattary. Munda Kiýri atyndaǵy ǵylymi institýt ta bar irgetasy ejelden qalanǵan. Aitaiyn degenim, qai jaǵynan alsaq ta AES qurylysyna qajetti tehnologiialardyń eń ozyǵy Frantsiiaǵa tiesili. Bul – birinshiden», - deidi Azat Qonysbek.

Ekinshiden, onyń aitýynsha, mundaida jemqorlyq, taǵysyn taǵy dep bas aýyrtýdyń keregi bolmaidy. Óitkeni Frantsiia – eýrostandart, myqty deńgei, zań men kelisimsharttardyń qatań saqtalýynyń kepili.

"Kásipker bolǵan soń, mysaly men ártúrli eldermen jumys isteimin. Árine, eýropalyq taýar qymbattaý, biraq kez kelgen kásipker, kez kelgen investor úshin mańyzdy kepildik bar bul arada.

Eýropada kelisimshart jasaldy ma, ony eshkim buzbaidy. Kepildik berdi me, ol kórsetilgen merzimine deiin jaramdy bolady. Jalpy, turaqtylyq qoi. «Oibai, qashan meni aldap ketedi, qai jaǵymnan qaisysy kelip tartyp, iship-jep ketedi» dep esh alańdamaisyz.


AES-qa eýrostandart deńgeiinde qadalaǵaý bolady degendi bildiredi bul. Sebebi olar kepildik beredi, soǵan sai quqyqtyq turǵyda halyqaralyq amal-qadamdar qabyldaidy.

Úshinshiden, AES degen bir memlekettiń qaraýyndaǵy strategiialyq nysan ǵana emes. Mindetti túrde mundaida Qazaqstan MAGATE-niń missiialyq tobymen udaiy jumys isteitin bolady. Al halyqaralyq qadaǵalaý barda alańdaýǵa negiz joq», - deidi ol.

Kásipker, eń bastysy, Qazaqstanǵa AES ekonomikalyq sekiris úshin qajet ekenin naqtylaidy.

- Memleket basshysy: «2030 jyly Qazaqstanda elektr energiiasynyń jetispeýshiligi baiqalýy múmkin. Sondyqtan, osy máseleni qazir sheshýimiz qajet. Bul bizdiń búkil halyqtyń múddesine qatysty» dep durys aityp otyr. Ózimizdiń AES-imiz bolsa, onda elimizde tehnologiialyq iri óndirister ashylyp, buǵan deiin qura almaǵan qaita óńdeýshi salany damytyp, ekonomikany diversifikatsiialaýǵa aqyry qol jetkize alar edik, - deidi kásipker.

Qazaqstan qazir 4 kompaniiadan turatyn short-paraq jasaqtady. Atap aitqanda, Reseidiń Rosatom, Qytaidyń CNNC, Ońtústik Koreianyń KHNP jáne Frantsiianyń EDF kompaniialary. Barlyǵymen kelissóz birdei deńgeide júrip jatyr. Ázirge eshqaisysyna da basymdyq berilip otyrǵan joq.


Osy kompaniialar usynatyn reaktorlardyń qýaty shamalas: 1200 – 1400 MVt.