Keńes tóraǵasy, Májilis depýtaty Amanjol Áltai jasóspirimder arasynda jappai tóbeles, sýitsid, zorlyq-zombylyq áreketteriniń beleń alyp turǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aitýynsha, ult tamyryna balta shabatyn osyndai áreketterdiń aldyn alý úshin ulttyq tárbieniń negizderin bir arnaǵa túsiretin tujyrymdamany engizý mańyzdy.
Bul rette partiia Hatshysy Dáýlet Káribek «AMANAT» bul iske atsalysýǵa daiyn ekenin jetkizip, erteńgi urpaq onyń jemisin kóretinine senim bildirdi.
– Jahan jurtshylyǵy óziniń ulttyq bolmysyn, tól týma tabiǵatyn, dástúrin qaimaǵyn buzbai saqtap qalý úshin jumys istep jatyr. Ondai memleketterde «Myqty ult otbasynda qalyptasady» degen túsinik bar. Biz aityp júrgen Norvegiia, Shvetsiia, Japoniia sekildi álemniń ozyq elderinde ulttyq qundylyqtardy nyǵaitý jumysy eń aldymen urpaq tárbiesinen bastaý alady. Ókinishke qarai, bizde osy másele kenjelep qalýda. Osyny eskere kele «AMANAT» partiiasynyń sailaýaldy baǵdarlamasynda «Ulttyq tárbie – ult bolashaǵy» tujyrymdamasyn engizý kórinis tapty. Bul tujyrymdama aldaǵy ýaqytta jan-jaqty saralanyp baryp qabyldanady degen oidamyn, – dedi partiia Hatshysy.
– Islandiiada ata-ana balalarymen múmkindiginshe kóbirek birge ýaqyt ótkizýi úshin olardyń jumystan erterek úige qaitýyna jaǵdai jasalǵan. Jetkinshekterdiń saǵat 22:00-den keiin dalada, kópshilik oryndarda júrýine tyiym salyndy. Bos ýaqytynda meilinshe sport, ónermen ainalysýy úshin ár jasóspirimge jylyna 500 dollar bólingen. Reikiavik qalasynyń meri «Kezinde chempionatta Angliiany jeńýimizdiń basty sebebi de osy reforma, – deidi. – Bizge Islandiia revoliýtsiiasyn qaitalaýdyń qajeti joq. Biraq osyǵan uqsas oń nátije bergen úzdik úlgilerdi zerttep, ózimizdiń ereksheligimizdi eskere otyryp, jastar tárbiesi baǵdarlamasyn qabyldaǵan jón dep sanaimyn, – dedi ol.
Tárbie máselesinde halyqaralyq tájiribege arqa súiei berýdiń qajeti joq ekenin QR Parlamenti Májilisindegi «AMANAT» fraktsiiasynyń depýtaty Juldyz Súleimenova da atap ótti. Onyń aitýynsha, Qazaqstan urpaq tárbiesine qatysty óziniń jeke damý traektoriiasyn aiqyndap alýy tiis. Elimiz urpaq tárbiesi máselesinde tek ózine ǵana tán ishki ózegin taýyp, ony bilimmen ushtastyrýy kerek.
– Týǵan tarihyn jete tanyǵan bala ǵana ony basqalarmen salystyra alady. Óziniń elin tereń tanymaǵan adam kez kelgen syrtqy yqpalǵa jyǵyla salady. Sondyqtan mektep týrizmin qalyptastyryp, balalardy tarihi oryndarmen tanystyrǵan jón. Ekinshi nazar aýdaratyn másele, búginde biz eki tildi orta qalyptastyrdyq. Bul ekeýi birin-biri qabyldamaidy, bir ulttyq ideiaǵa kele almaidy. Bul – tragediia! Meniń oiymsha, osy ekeýin bir qazaqi ortaǵa ainaldyrý kerek, – dedi Aldan Smaiyl.
Óz kezeginde, QR Parlamenti Senatynyń depýtaty Nurtóre Júsip elimizdegi jastar ortalyqtarynyń jumys sapasyna nazar aýdardy.
– Ókinishke qarai, ótken úsh onjyldyqta biz qundylyqtar júiesin qalyptastyra alǵan joqpyz. Barsha Qazaqstan azamatyna baǵyt-baǵdar silteitin, jas urpaqtyń sanasynda saqtalatyn júie jasai almadyq. Elimizdegi jastar ortalyqtary nemen ainalysady? Tárbieniń ózegi sol jastarmen jumys isteýde emes pe? Urpaq tárbiesi solardyń qolynda bolýy kerek. Tárbiege qatysty qandai mehanizmder bar? Mine, osyǵan qadaǵalaý jasaǵan kezde ǵana jumys nátijeli bolady. Ulttyq qundylyqtardy árdaiym áleýmettik jelide nasihattap otyrǵan jón, – dedi senator.
Qoǵam qairatkeri, til janashyry Orazkúl Asanǵazyqyzynyń aitýynsha, urpaq tárbiesin ata-anany tárbieleýden bastaý kerek.
«Ulttyq tárbie – urpaq tárbiesiniń ózegi. Jastar arasyndaǵy ulttyq bolmysymyzǵa jat saiystardy, baǵdarlamalardy tyiyp, óz qundylyqtarymyzdy nasihattaityn is-sharalardyń sanyn arttyrý qajet. Tól mádenietimizdi, salt-dástúrimizdi dáripteitin pán nemese fakýltativ engizý kerek», - dedi ol.
Al QR Oqý-aǵartý vitse-ministri Edil Ospan vedomstvo ázirlep jatqan tujyrymdamanyń ózegi – ulttyq adami qundylyqtar bolatynyna sendirdi.
«Biz ulttyq qundylyqtardy boiǵa sińirgen bilimdi, sanaly azamattardy tárbieleýdi maqsat etip otyrmyz. Halqymyzdyń san ǵasyrlyq tárbie tuǵyrnamasy da eskeriledi. Sonaý Ál-Farabiden bastap, ulttyq qundylyqtardy qalyptastyrý isinde óshpes iz qaldyrǵan Abai, Shákárim, Ybyrai syndy tuǵyrly tulǵalarymyzdyń ósietin basshylyqqa alamyz. Búginde bul qundy qujat Y.Altynsarin atyndaǵy Ulttyq bilim akademiiasynyń bilikti mamandarynyń qatysýymen ázirlenýde», - dedi vitse-ministr.
Keńes tóraǵasy Amanjol Áltai elimizde jastardy tárbieleý salasynda sheshimi tabylmaǵan kóptegen problema bar ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, tárbieniń maqsatyn jáne basym baǵytyn aiqyndaityn naqty ulttyq ideologiialyq baǵdardyń jetkiliksizdigi baiqalady. Sondai-aq, oqytý róliniń joǵary baǵalanyp, tárbie róliniń tolyq baǵalanbaýy, áleýmettik institýt retinde otbasynyń tárbielik róliniń álsireýi, salaýatty ómir salty daǵdylarynyń tolyq qalyptaspaýy siiaqty t.b. qordalanǵan máseleler bar. Sondyqtan da «Miras» keńesi Úkimet ázirlep jatqan jastardyń tárbie jumystary tujyrymdamasyna búgingi jiyn barysynda aitylǵan usynys-pikirlerdi joldaidy.
«AMANAT» partiiasynyń baspasóz qyzmeti
Sýretti túsirgen Áli Ǵalym
https://dalanews.kz/news/88620-ayes-mamandar-yekologiialyq-saraptama-zh
