Қазақша Qazaqsha قازاقشا Русский
DALA INSIDE-qa ótý
Dala 360 Politica Vox Populi Dala Finance Shartarap Bile júrińiz! Referendým
Bilim Suhbat Zań men Tártip Aimaq Jumysshy jyly Aityldy – oryndaldy Bas taqyryp Saraptama Dál qazir Taza Qazaqstan AES: Referendým
DalaNews visual
Freedom Inside '26

AES: mamandar ekologiialyq saraptama jasaýǵa daiyn

Dalanews
AES: mamandar ekologiialyq saraptama jasaýǵa daiyn
Almaty qalasynda «Qazaqstandyq atom elektr stantsiialary» JShS jáne Qazaq Ulttyq Agrarlyq Zertteý ýniversitetiniń birige uiymdastyrýymen «Ekologiia jáne atom energetikasy» taqyrybyna arnalǵan dóńgelek ústel ótti. Dóńgelek ústelge belgili ekolog mamandar, Qoǵamdyq qorlar, Úkimettik emes uiymdar ókilderi, Eko-belsendiler, fizika, sý resýrstary, atom salasy mamandary, ǵalymdar, QAES jáne IaFI, Almaty oblysy boiynsha ekologiia departamenti, Balqash-Alakól basseindik inspektsiiasy basshylyǵy jáne sarapshylar qatysty. Mamandar atom energetikasynyń artyqshylyqtary, ekologiialyq táýekelder, AES qurylysy jobasynyń barysy, energetikalyq damý boiynsha pikirlerimen almasyp, usynystarmen bólisti.

Dóńgelek ústelge QazUAZÝ Injenerlik-tehnikalyq fakýltetiniń dekany Lázzat Ádilbaeva modertorlyq jasady. «Qazaqstandyq atom elektr stantsiialary» JShS-nyń bas direktory Timýr Jantikin AES qurylysy jobasy barysynda jasalyp jatqan jumystardy baiandady. AES iske qosylsa, elde  joǵary bilikti kadrlardyń áleýeti  jáne elimizdiń investitsiialyq tartymdylyǵy artatynyn, tehnikalyq baǵyttardyń damitynyn atap ótti. QR Injener energetikter odaǵynyń bas direktory Marat Dýlkairov Atom elektr stanasasyn salýdyń mańyzy jaiynda pikirin bildirdi.

«Birden aitaiyn bizge AES óte qajat. Qazaqstanda qýat kózine degen suranys jyl saiyn artyp keledi. Ony bárimiz kórip otyrmyz. Búginde elimizdiń ońtústik obylystary Almaty, Jambyl, Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynda elektr energiiasyna degen suranys óte joǵary. Keńes zamanynda elimizdiń ońtústik óńirleri ózderine qajetti qýat kóziniń bir bóligin kórshiles Qyrǵyzstan men Ózbekstannan alyp keldi.  Qazir kórshilerimizdiń óndirgen elektr energiiasy ózderinen artylmaidy.  Sondyqtan bizder «Soltsútik – Ońtústik» elektr jelisin tartyp, bul máseleni ýaqytsha sheshken boldyq. Eger alda-jalda osy elektr jelisinde qandaida bir apatty jaǵdai oryn alsa, bizder óte qiyn jaǵdaimen betpe-bet keletin bolamyz. Sondyqtan biz qosymsha qýat kózin óndirip, ońtústik óńirlerdi elektr energiiasymen qamtýǵa basa mán berýimiz kerek. Ońtústik óńirlerdi elektr qýatymen qamtamasyz etetin qosymsha nysan qajet», - dedi M. Dýlkairov.

Almaty oblysy boiynsha Ekologiia departamentiniń bastyǵy Qonysbek Baiedilov AES – atom energetikalyq derbestikti qamtamasyz etetinin jáne jobany iske asyrý barysynda ekologiialyq ótkir suraqtardyń turǵanyn da aityp ótti. Osy rette AES salý alańy bolyp otyrǵan mekenge ekologiialyq saraptama júrgizilý kerektigin jáne ol jumystardy ekolog mamandarymen birlese atqarýǵa daiyn ekenderin jetkizdi.


«Balqash kóliniń jaǵalaýyna salynatyn AES qorshaǵan ortaǵa, ekologiiaǵa, jergilikti jerdegi aýa, sý, jer qoinaýy, ósimdikter men janýarlar álemine qalai áser etedi degen suraqtar bizdi de mazalaidy. Budan basqa AES-ten shyǵatyn radiokativti qaldyqtardy qaida saqtaýǵa qatysty másele de kópshiliktiń kókeiinde júr. Jalpy, bul baǵytta jumystardyń júrip jatqanyn bilemiz. Aldaǵy ýaqytta Úkimetten qujattar kelip túskennen keiin ekologiialyq saraptama jumystaryn jasaýǵa daiynbyz. Sol kezde bul máseleni ekologiia jáne energetika salasynyń mamandarymen birlesip taǵy da talqylaimyz, – dedi Qonysbek Baiedilov.

Óz kezeginde QR Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligine qarasty «Balqash-Alakól basseindik inspektsiiasynyń» jetekshisi Raýshan Imanbet: «El ekonomikasyn órkendetý úshin AES salýdyń qanshalyqty mańyz zor ekenin túsinemiz. AES jumysyn retteýde belgili kólemde sý kerek ekenin bilesizder. AES bir kúnde salynbaityny belgili. Optimistik jaǵdai boiynsha eseptesek, AES-imiz 2035 jyly paidalanýǵa beriledi. Demek, bizde AES-ke qatysty máselelerdi talqylaýǵa qatysty ýaqyt bar. Osy rette bizder AES máselesin alǵa tartyp, Qytaimen transshekaralyq Ile ózeniniń sýyn birlesip paidalanýǵa qatysty ortaq kelisimge kelýimiz kerek. AES qurylysy bizge osy máseleni birjaqty sheshýge yqpal etedi dep úmit artýymyzǵa bolady», - dedi.

Dóńgelek ústelde Qazaq Ulttyq Agrarlyq Zertteý Ýniversitetiniń «Toparyqtaný, agrohimiia jáne ekologiia» kafedarasynyń professory Baǵlan Mahamedova «Atom jáne jasyl ekologiia» degen taqyrypta baiandama jasap, qazir ǵylymi-tehnikalyq bazasy damyǵan elderde atom energetikasy energiianyń qaýipsiz ári ekologiialyq taza túri retinde qarastyrylatynyn taldap túsindirip berdi.

«Qazir atom energetikasyn adamzat igiligine paidalaný energetikalyq daǵdarystyń aldyn alýmen qatar ekologiiany jáne jasyl tehnologiialardy damytýǵa múmkindik beretin salaǵa ainalyp otyr.

AES-tiń artyqshylyǵy – aýa raiyna esh táýeldi emes. Turaqty túrde kóp mólsherde energiia óndirýge bolady. Árine, AES-ta paidalanylǵan iadrolyq otyn (PIaO) qalady. AES-ta paidalanylǵan otyn reaktordan alynady. Arnaiy konteinerler otynnyń syrtqa aǵyp ketýine jol berilmeidi. Otyn biraz ýaqyt sý astynda saqtalǵan soń, qurǵaq qoimaǵa jetkizeldi. Durys paidalanylǵan PIaO tolyǵymen qaýipsiz. Qaldyqty jańa otyn óndirýge qundy shikizat retinde paidalanýǵa bolady. Sonymen qatar ǵalymdar únemi tehnologiiany jetildirýmen ainalysyp otyrǵanyn da esten shyǵarmaýmyz kerek», - dep Baǵlan Jaqypbaiqyzy iarolyq qaldyqty qalai joiylatynyn tamasha jetkizdi.

Diskýssiia bóliminde ekolog mamandar atom energetikasyn damytý barysynda ekologiialyq suraqtardy sheshý jáne tiýekelderdi zerttep, zerdeleýde birige jumys atqarýdy usyndy.

«Ekologiia jáne atom energetikasy» atty dóńgelek ústelge joǵaryda atalǵan sarapshylardan ózge QR Energetika ministrligi «Iadrolyq fizika institýty» RMK direktorynyń keńesshisi M.Sh. Tólegenov,  «Áleýmettik-ekologiialyq qor» qoǵamdyq qorynyń ókili K.K. Karakýlova, ekolog, ARGO (Assotsiatsii razvitiia grajdanskogo obshestva) óńirlik baǵdarlamalarynyń direktory K.Ia. Atahanova, «EKO FORÝM» ÚEU sarapshysy G.H. Kákimjanova, QazUAZÝ Strategiia, ǵylym jáne halyqaralyq qatynastar departamentiniń direktory S.B. Kenenbaev, E.S. Ábildaev «Agrobiologiia» fakýltetiniń dekany, «Sý resýrstary jáne melioratsiia» kafedrasynyń professory Á.K. Záýirbek, "Almighty Ecology" qoǵamdyq qorynyń direktory A.B. Satýbaldi, "Ecology Consulting"  basshysy, ekologiia magistri, ekolog,  Ekobelsendi B.N. Sadybekova, Topyraqtaný, agrohimiia jáne ekologiia» kafedrasynyń meńgerýshisi J.B. Bakenova, «Sý resýrstary jáne melioratsiia» kafedrasynyń meńgerýshisi, professor E.D. Japarkýlova, sonymen qatar Injenerlik-tehnikalyq fakýltetiniń,  Sý, jer jáne orman resýrstary fakýlteti. Sý resýrstary jáne melioratsiia kafedrasynyń,  Agrobiologiia fakýlteti Ekologiia kafedrasynyń stýdentteri, magistranttary, oqytýshy-professorlar quramy qatysty.
ekologiia Almaty qalasy AES Almaty oblysy Atom energetikasy Qonysbek Baiedilov QAES IaFI QazUAZÝ Lázzat Ádilbaeva Marat Dýlkairov Injener energetikter odaǵy Toparyqtaný Agrobiologiia Baǵlan Mahamedova Iadrolyq fizika institýty Madina Sádýaqasova

Oqi otyryńyz