Kúni keshe Ulttyq qordaǵy aqshamyzdy Amerikanyń "Niý-Iork Melon" banki buǵattap tastaǵynda kókeiimdegi kúmán-kúdigim qoiýlana túskenin jasyryp qaiteiin. Biz osyǵan deiin ne istedik?
Bárimiz bilemiz. Eki jyl qatarynan jiǵan-tergenin shetelge tasyǵan oligarhtarǵa Úkimet "Aqshalaryńdy elge ákelip, zańdastaryńdar. Daǵdarys kezinde el ekonomikasyna sep bolsyn" dep saýyn aitty. Budan keiin biliktiń sózine ilanyp, qansha oligarhtyń sheteldegi qarjysyn elge ákeldi. Bári Úkimettiń bastamasyna qoldai ketti dep aitý qiyn.
Biletinim, áiteýir tiisti oryndar elge birneshe milliard teńgeniń qaitqanyn aityp, bul bastamany da "oidaǵydai" iske asyrǵanyn málimdedi. Atqarýshy bilik aitqan soń, sendik.
Osy qolǵa alynǵanda onyń negizi maqsattarynyń biri – milliondaǵan qarjyny elge qaitaryp, daǵdarysty salqyny sharpyǵan ekonomikamyzdy saýyqtyrý bolǵanyn talai sheneýnik áńgimelep aitty.
Demek, ǵalamdyq qarjy daǵdarysy alqymnan alǵan tusta elimiz sheteldiń investitsiiasyna, iaǵni, qarjysyna muqtaj bolǵanymyz anyq. Ekonomikany damytý úshin áli de bolsa investitsiia aýadai qajet.
Osyndaida kez kelgen adam "Árkimge alaqan jaia bergenshe, Ulttyq qordaǵy aqshanyń igiligin nege kórmeimiz" dep suramai ma? Árine suraidy. Al osyǵan ekonomikanyń jiligin shaǵyp, maiyn ishkender ne dep jaýap berýi múmkin?
Qarapaiym logika súiensek, eldiń ekonomikasyn damytý úshin investitsiia (aqsha) qajet. Ekonomikamyzǵa investitsiia tartý úshin Investitsiia ministrligi quryldy. Tipti, Syrtqy ister ministrligi men oblys ákimderi de zor mindetter júktelgenin bilemiz. Osylai alashapqyn bolyp jatqanda Ulttyq qordaǵy milliardtaǵan qarjymyzdy Amerikanyń bir banki buǵattap tastady.
Nege sol aqshany ekonomikamyzǵa investitsiia retinde quimaidyq? Bul úshin keremet ekonomist bolýdyń qajeti joq qoi. Ekonomikamyz órkendegende ol aqsha eselep qaityp, tabys ákelmei me? Osy bir qarapaiym jaittan-aq Úkimettiń ekonomikalyq saiasatynyń olqy soǵyp turǵanyn baiqaýǵa bolatyndai... Ekonomikamyz jazyq jerde súrinip jatsa, ol týraly ne dep jazýǵa bolady? Budan keiin "qazaq jýrnalisteriniń ekonomika taqyrybyna tisi batpaidy" dep qai aqylman áńgime aitatyn qaqysy bar?
Tutas bir memlekettik Ulttyq qorǵa jinaǵan qyrýar aqshasyn AQSh-tyń bir banki buǵattap qoidy. Al QR Ádilet ministri Marat Beketaev 22 mlrd. dollar eshkimniń qolynda ketpeitinin aityp, órekpigen kóńilimizdi basýǵa tyrysýda. Al endi osy iske qatysty qarjy-ekonomika taqyrybynda maqala jazyp kórińiz.
Nurlan Jumahan
