Sońǵy jyldary Qazaqstanda týrizm salasynda investitsiialyq belsendiliktiń ósýi ekonomikanyń mańyzdy qubylystarynyń birine ainaldy. Buryn týrizm qosalqy baǵyt retinde qabyldansa, búginde ol shikizat emes sektordaǵy eń serpindi damyp kele jatqan sala, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Resmi derekterge sáikes, 2024 jyly týrizmge salynǵan investitsiia kólemi rekordtyq kórsetkish - shamamen 950 mlrd teńgege jetti. Al 2025 jyldyń alǵashqy 10 aiynda bul kórsetkish 1 trln teńgege jýyqtap, ótken jylǵy deńgeiden asyp tústi. Buǵan deiin investorlarǵa muqtaj bolǵan sala úshin bul – sapalyq turǵydan úlken serpilis. Mundai ósim tek ishki suranystyń artýymen nemese infraqurylymnyń damýymen ǵana bailanysty emes. Qazaqstanda qazir investorlardyń jumysy barynsha jeńildetilgen: retteý tetikteri ashyq júrgiziledi, jańa is bastaimyn degenderge jyldam ruqsat beriledi, al memlekettik institýttar jeke bastamalardy belsendi túrde qoldap otyr. Munyń bári táýekelderdi azaityp, iri jobalarǵa erekshe jaǵdai jasaidy, múmkindik beredi.
Investor tartýdyń negizgi tetikteri
Investitsiia tartýdaǵy basty faktorlardyń biri – infraqurylymdy damytý. Memleket joldardy, injenerlik jelilerdi jáne bazalyq kommýnikatsiialardy óz moinyna alǵan jaǵdaida, investor qonaqúiler, saiabaqtar, kýrorttar men servistik nysandar siiaqty ónimdi damytýǵa kóńil bóle alady.
Qosymsha yntalandyrý retinde salyqtyq jeńildikter, jabdyqtardy jeńildetilgen tártippen importtaý jáne jer telimderin tiimdi sharttarmen usyný qarastyrylǵan. Qazirdiń ózinde KazakhInvest kásipkerlerge «bir tereze» qaǵidaty boiynsha qyzmet kórsetip, jobalardy iske asyrý merzimin qysqartty. Sonymen qatar Qazaqstan týristik aimaqtaryn halyqaralyq deńgeide belsendi damytyp, iri operatorlar men investitsiialyq qorlardy tartýǵa kúsh salyp otyr. Mundai quraldar ondaǵan jyl boiy jumys istei alatyn aýqymdy klasterlik jobalardy yntalandyrady.
Álemdik tájiribe jáne Qazaqstandaǵy jaǵdai
Týrizmge degen qyzyǵýshylyqtyń artýy – jahandyq trend. Kóptegen elde bul sala ekonomikanyń negizgi draiverine ainalǵan. Durys jobalanǵan kýrorttar turaqty tabys ákelip, jumys ornyn arttyryp, sabaqtas salalardyń damýyna jol ashady. Oǵan Ózbekstandaǵy «Amirsoi» kýrorty aiqyn mysal bola alady. Bastapqyda taý shańǵysy kesheni retinde josparlanǵan bul nysan qysqa ýaqyt ishinde jyl boiy jumys isteitin týristik klasterge ainaldy. Memleket infraqurylymdy qamtamasyz etse, jeke investorlar qonaqúilerge jáne servistik qyzmetterge qarjy saldy. Bul jobada PGI Management halyqaralyq kompaniiasynyń, ásirese Tomas Tor Iensenniń tájiribesi mańyzdy ról atqardy. Nátijesinde «Amirsoi» ainalasynda shaǵyn biznes pen jańa qyzmet túrlerin qamtityn tolyqqandy ekonomikalyq ekojúie qalyptasty.
Qazaqstan úshin bul tájiribe – myqty tujyrymdama, sapaly infraqurylym jáne memleket pen biznestiń tiimdi áriptestigi tutas bir óńirdi ózgerte alatynynyń dáleli. Qazaqstan úkimeti osy model boiynsha Shýchinsk-Býrabai, Mańǵystaý jáne Almaty taý klasterine kóńil bólip otyr. Bul aimaqtarda kólik, servis jáne jyl boiǵy demalysty biriktiretin keshendi baǵdarlamalar júzege asyrylyp jatyr.
«Qazaqstanda taý demalys aimaqtaryn damytý úshin biregei tabiǵi áleýet bar. Mundai artyqshylyq basqa elde joq», – dedi PGI Management halyqaralyq kompaniiasynyń direktory Tomas Tor Iensen.
Mańyzdy faktorlardyń biri – tórt maýsymdyq týrizm. Kóptegen elde týristik maýsym birneshe aimen shektelse, al Qazaqstannyń taýly aimaqtary jyl boiy týrist qabyldai alady. Bul taý týrizmin jumys orny jáne óńirlik infraqurylymdy damytatyn salanyń lokomotivine ainaldyrady.
«Qazaqstan ekonomikasyn ilgeriletýge úlken múmkindik bar. Ásirese taý aimaqtary – tórt maýsymda týrist qabyldai alady», – deidi sarapshy.
Týrizm – jumys kózi
Týrizm – álemdegi eń iri jumys berýshi salalardyń biri. Almaty taý klasterin damytý Qazaqstanda da osyndai model qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Sarapshylardyń aldyn ala baǵalaýynsha, joba aiasynda 5 myńǵa deiin jańa jumys orny ashylady. Eń bastysy, tek qonaqúi, shańǵy mektepterimen shektelmeidi. Júiege injener, gid, restorator, prokat mamandary men tehnikalyq qyzmetkerler de kiredi. Salystyrý úshin: búginde Almatydaǵy eń iri eki jumys berýshi – margarin zaýyty (2 500 qyzmetker) jáne «Almaty sý» kommýnaldyq kásiporny (3 500 qyzmetker) shamasynda jumys ornymen qamtamasyz etip otyr.
Týrist sany kóbeigen saiyn jumys orny da artady. Saiasattanýshy Marat Shibutovtyń aitýynsha: «Qazir 1,5 mln týrist keledi, endi keminde eki-úsh ese arttyrsaq, ondaǵan milliard teńge ainalymǵa túsedi. Nátijesinde avtomatty túrde myńdaǵan jańa jumys orny ashylady».
Jazǵy týrizm baǵyttarynyń – treking, velomarshrýt, ekotýr damysa, azamattarǵa jyl boiy jumys tabylady. Bul óz kezeginde jergilikti ónimge, logistika men qyzmet kórsetý salasyna suranysty arttyryp, aýyldyq jerlerde otbasylyq biznestiń damýyna jol ashady.
Investitsiialyq dinamika: sandarǵa súiensek
2019–2024 jyldar aralyǵynda týrizmniń negizgi kapitalyna salynǵan investitsiia kólemi shamamen 500 mlrd teńgeden 1 trln teńgege jýyqtady. Osy kezeńde el boiynsha jalpy quny 550 mlrd teńgege jýyq 600-den astam joba iske asyryldy. Tek 2024 jyldyń ózinde 87 jańa týristik nysan paidalanýǵa berildi. Bul – salanyń jańaryp, investorlar seniminiń artqanyn kórsetetin mańyzdy kórsetkishter.
Qazaqstan úshin bul úrdistiń mańyzy zor. Ishki suranystyń ósýi men memlekettik qoldaý aiasynda týristik jobalar ónerkásiptik bastamalarǵa qaraǵanda investitsiianyń jyldam qaitarymyn jáne joǵary tiimdilikti kórsetip otyr. Aldymen qurylys iske qosylady, keiin obektiler ondaǵan jyl boiy tabys ákelip, shaǵyn biznes jáne óńirlik ekonomikany damytady.
Ekonomikadaǵy róli
Týrizmniń ekonomikalyq mańyzyn tek óńirler ǵana emes, búkil el sezetin bolady.
«Týrizm – álemdegi eń iri ári eń jyldam damyp kele jatqan salalardyń biri. Kóptegen elde ol JIÓ-niń 8-10 paiyzyn quraidy, al Túrkiiada bul kórsetkish 10-12 paiyzǵa jetedi. Qazaqstanda týrizmniń úlesi ázirge 3-4 paiyz shamasynda. Demek, ósý áleýeti óte joǵary. Sonymen qatar týrister shetel valiýtasynyń kelýin qamtamasyz etip, eldiń tólem balansyna oń áser etedi», – deidi ekonomist Baýyrjan Ysqaqov.
Bul Qazaqstannyń týrizm salasynda úlken áleýeti bar degen sóz. Qazirgi kórsetkishter álemdik deńgeiden tómen bolǵanymen, salanyń bolashaǵy men ekonomikalyq qaitarymy óte joǵary.
