Semei — Alashtyń júregi, Semei — rýhaniiattyń qainar kózi, Semei — Alashorda úkimeti tý tikken tarihi ortalyq. Semeide Á.Bókeihanov, A.Baitursynuly, J.Aimaýytov, Q.Muhamedhanov t.b. kóptegen alash qairatkerleriniń turǵany, eńbek etkeni, óshpes izderi qalǵany málim.
Alash arysy J. Aimaýytov: «Semei – bir gýberniia eldiń miy. Aqyl-oidyń tabysy Semeide. Semei – bir gýberniia eldiń júregi. Semei búlk etse, bir gýberniia el búlkildeidi», – dep tolǵaidy, odan asyryp aita da almaspyz.
Sol kieli Semeidiń mádenietin, ónerin órge súiregen nebir óner sańlaqtary áýelete ánge salyp qulaq quryshyn qandyrdy. Tek Semeige ǵana emes, búkil elimizge tanymal óner maitalmandary qatarynda Á.Qashaýbaev, B.Sybanov, M.Eshekeev, D.Hairýllin, J.Kármenov, J.Qambarov t.b. syndy óner ieleriniń esimderin ataýǵa bolady.
Kúni keshe «Qazaǵym-ai» dep shyrqaǵan Tursynǵazy Rahimov, Sanaq Ábeýov aǵamyzdyń oryndaýyndaǵy «Jas qazaq» úni sanamyzda jańǵyryp tur. Asqaq únderi men jarqyn beineleri kózden kóshse de, kóńilden óshpek emes.
Ánshi ári kompozitor Tursynǵazy aǵanyń jan dúnieńdi baýrap «Sábi bolǵym keledi» áni barsha adamzat balasynyń jan dúniesin tap basyp balalyq shaqqa jeteleitindei áser qaldyrady. Kompozitor Tursynǵazy aǵamyz aqiyq aqyn M.Maqataevtyń kóptegen óleńderine án jazyp qanat bitirip, tańdai qaqtyrǵany belgili.
Onyń qatarynda kópshiliktiń júreginiń tórinen oryn alǵan — «Sábi bolǵym keledi», «Aiakóz— arý», «Qazaǵym-ai», «Dariǵa, dombyramdy bershi maǵan!», «Men seni saǵynǵanda», «Otyzdan asyp baramyn» t.b. ánderin jatqyzýǵa bolady.
Qazaqtyń qaitalanbas qos talant iesi, biri óleń joldaryn sulý sózben órse, endi biri ǵajaiyp áýenimen asqaqtata kókke samǵatyp úndesip tur. Qazaq poeziiasynyń Hantáńirisi atanǵan Muqaǵali aǵamyz Semei jaily: - «...Oihoi, Abai dalasy, "Abailaǵan", Semei dese, Abai dep qaraidy adam...» dep tolǵaidy. Tursynǵazy aǵamyz sahnada bebeýlete salǵanda bizde tul-boiymyz shymyrlap erekshe kúige túsetinbiz. Án qudyreti degen osy bolar.
Marqumnyń taǵy bir erekshe dara qasieti óte qarapaiymdylyǵy desem artyq aitqandyq bolmas. Eshkimdi mansabyna qarap bólip-jaryp qaramaityn sondai baýyrmaldyǵy áli esimizde. Eń alǵash ret 1996 jyly Semei qalalyq mádeniet Saraiynyń bosaǵasyn attaǵan kúnimnen bastap ózara túsinisip aǵa-inili adamdai bolyp silasyp kettik.
Tursaǵań úshin qalalyq mádeniet Saraiy ekinshi úiindei boldy desek olda artyq aitqandyq emes. Qazirgi ýaqytta ara-tura aǵamyzdyń esimi qalalyq mádeniet Saraiyna berilse degen usynystarda estilip qalady. Oryndy pikir.
Tursynǵazy aǵamyz qalalyq mádeniet Saraiynda uzaq jyldar aianbai eńbek etip mańdai teri sińgen adam. Isi qazaqtyń maqtanyshyna ainalǵan tanymal óner iesiniń biri. Sanaly ǵumyrynda elimizdiń ónerine, mádenietiniń damýyna zor úles qosqan kompozitor, ánshi T.Rahimovke arnap ózi ómiriniń sońyna deiin qyzmet atqarǵan Semei qalalyq mádeniet Saraiynyń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatylsa degen usynystar da bar.
Tursynǵazy aǵamyzdyń zamandasy, qalamyzǵa belgili aqyn, sazger, ardager aqsaqalymyz Q. Nurqasym aǵamyz Feisbýk jelisinde: «Qoldaý az, talap etsek jón bolar edi!» degen jazbasynda qaldyrypty.
Marqum týraly jaqyn aralasqan adamdardyń qasisysynan surasańyzda estitinińiz tek jaǵymdy pikirler men qoldaýlar. Iá, kózi tirisinde sábidei taza kóńilimen kópshiliktiń yqylasyna bólengen adam edi...
Qarapaiymdylyǵymen, ańǵal minezimen, adamgershiligimen, ulttyq ónerge degen qurmetimen saxnada júrgen talai ónerpazǵa ustaz bola bildi. Ónerin ómirim, ómirin ónerim dep qaraǵan jan. Asyldyń synyǵy, keshegi qazaq saxarasyn áýezdi ánge bólegen Birjan sal, Úkili Ybyrai, Aqan seri, Mádilerdiń jalǵasy. Júsipbek Elebekov syndy ustazdyń aldyn kórgen sazger, dástúrli ánniń maitalmandary Erkin Shúkiman, Klara Tólenbaeva, Medet Salyqov, Tolý Sembaev, Altyn Smaseiitova syndy óner ielerin tárbielegen ulaǵatty ustaz edi.
Halqynyń júreginen oryn alǵan ánshi, sazger Tursynǵazy kózi tirisinde marapattarǵa elenbei, únemi ataqtardan shettelip qalyp jatty. Al dúnieden ótkennen keiinde Tursynǵazy Rahimovqa jasalǵan eskertkish tuǵyryna qona almai, qalamyzdan eki metr oryn taba almai, shań basyp birneshe jyl sol mádeniet saraiynyń aýlasynda turdy.
Iá, sanaly ǵumyryn qazaq ónerine arnaǵan jan iesine laiyqty qurmet kórsetilýi zańdylyq edi ǵoi.
Biletinderdiń aitýynsha, Qazaqstannyń óneri men mádenietiniń damýyna erekshe úles qosqan kórnekti tulǵalardyń(vydaiýshiesia lichnosti Kazahstana) qaitys bolǵan ýaqytyna bes jyl tolǵan merzimde eldiń damýyna sińirgen orasan eńbegin baǵalap eskertkish taqtalaryn ornatýǵa bekitilgen zań bar deidi.
Álde bul máseleni jergilikti ákimdik sheshedi me eken?... Onda qolynan kelgender, jergilikti ákimdiktiń kóńilin tapqandar qonyshynan basyp ketýi ábden múmkin ǵoi. Eger bul turǵydan alyp qaraityn bolsaq ta, eskertkish qoiýǵa da eshqandai zań buzýshylyq áreketi baiqalmaidy eken.
Semeilik ánshi, jazýshy Jánibek Kármenov aǵamyz:
Qadiri bolmas adamnyń,
Ortańda tiri júrgende.
Orny qalar oisyrap,
Bir kúni kórge kirgende.- dep tolǵaidy.
Tursaǵańnyń kelmestiń kemesine minip, fániden baqiǵa sapar shegip orny oisyrap qalǵanyna da alty jyldyń júzi bolypty.
Marqum aǵamyz ómiriniń sońynda Nurlan Máýkenulynyń sózine arnap: «Óliniń qamyn tiri jer...» dep ánin jazyp bebeýlete shyrqap ótip edi. Ár salanyń tizginin ustaǵan bedeldi tirilerimizdiń ásirese qolynda biligi bar «irilerimizdiń» marqumnyń tirisinde durys qurmet kórsete almai usaqtalǵany qynjyltady-aq.
Qazir erinbegen pysyqai sheneýniktiń keýdesinen oryn taýyp jatqan Qurmet ordenine de laiyq kórmeppiz-aý. Árine, halyqtyń júreginiń tórinen óziniń laiyqty ornyn tapqan, tirisinde ataq-mansap qýmaǵan asyl aǵa ondai ordenge zárý bolmaǵan shyǵar.
Naǵyz óner iesine halyqtyń ystyq yqylasynan artyq qandai qurmet bar. Degenmen, artynda urpaǵy aityp júretindei úmit dúniesi degenim ǵoi..
Halyqtyń júreginen oryn alǵan, eldiń súiispenshiligine bólengen Tursynǵazy Rahimovqa ózi uzaq jyldar eńbek etken Semei shaharyndaǵy qalalyq mádeniet saraiyna esimi berilse, ánshi,sazgerge laiyqty qurmetimiz bolar edi.
Erlan Shaiahmetuly,
Semei qalalyq mádeniet Saraiynyń qoiýshy-sýretshisi.
Semei qalasynyń gerbiniń avtory.
