Elshiniń aitýynsha ótken jyldyń 15 shildesinde Túrkiiada áskeri tóńkeris jasamaq bolǵandarǵa Fettýlah Gúlen jetekshilik etken.
"Gúlenniń lańkestik uiymy bar. Biz ony FETO deimiz. Tek Túrkiiaǵa ǵana emes, basqa elderge de keńinen taraǵan uiym. Olar bilim salasy arqyly, BAQ arqyly jáne iskerlik qarym-qatynastar arqyly kez kelgen elde óz josparlaryn júzege asyryp otyr. Sondyqtan da biz baýyrlas, múddeles elderdiń FETO uiymyna qarsy áreketke baratynyna senimdimiz" degen Nevzat Ýianyk.
Bul rette ol QTL mektepterin tilge tiek etken.
"Bular Qazaq-Túrik litseileri dep atalǵanymen, bul mektepterge mundai ataý resmi túrde berilgen emes. Jáne bul mektepter Túrkiia Ulttyq bilim ministrliginiń quzyretine qaramaidy. Munda sabaq beretin ustazdar da ministrliktiń atynan kelgen muǵalimder emes. Direktorlary da Túrkiia tarapy usynbaǵan basshylar. Olar bar bolǵany, Túrkiia ataýyn ruqsatsyz paidalanyp, óz maqsattaryn júzege asyryp otyr.
...Biz bulardan arylatyn bolamyz. Osy mektepterdi kadrmen qamtamasyz etý, sapaly bilim berý men bilimdi oqýshy daiyndaýda Túrkiia tarapy Qazaqstannyń Bilim jáne ǵylym ministrligimen birlese otyryp, qoldan kelgenniń barlyǵyn jasaýǵa ázir", – degen túrik elshisi. Sonymen qatar ol aldaǵy ýaqytta bul litseilerdiń tolyqtai Túrkiia Ulttyq bilim ministrliginiń qaramaǵyna ótetinin aitqan. Qazir osy maqsatta Túrkiia Ulttyq bilim ministrliginiń janynan arnaiy qor qurylyp, ózge memleketterdegi túrik litseilerin FETO lańkestik uiymynyń áserinen aryltý máselelerimen ainalysyp jatyr eken.
Biz osy máselege qatysty sarapshylardyń pikirin suradyq. Qatelespesek, elimizdegi Túrik litseileriniń ataýy ózgergen. Sosyn bular Túrkiiaǵa emes, tolyqtai Qazaqstanǵa tiesili mekemeler.
Endeshe elshi myrzanyń "bul litseiler tolyqtai Túrkiia Ulttyq bilim ministrliginiń qaramaǵyna ótedi" deýin qalai túsinýge bolady? Oǵan mundai kepildikti kim berip júr?
Aidos SARYM, saiasattanýshy:
Ekinshiden, qazirgi kúni elimizde Qazaq-Túrik litseileri degen ataý joq. Bular tolyq memleket qaramaǵyna ótken, Qazaqstannyń Bilim ministrligi bekitken standarttarmen jumys isteitin mekemeler. Túrkiianyń bul rette: "olarǵa muǵalim tańdaimyn, basshylyǵyn aýystyram nemese basqa da ózgerister jasaimyn" deýi Qazaqstannyń ishki isine ashyq aralasýy. Úshinshiden, túrikshildik degen ol tek qana Erdoǵan emes. Ol Erdoǵanǵa bailanysty emes. Túrkiia Erdoǵan ǵana emes. Osy máseleni durys ańǵarý kerek. Iá, túbimiz bir. Biraq, ár eldiń óz tarihy bar. Ózindik baǵyty, mádenieti bar.
Túrkiia Qazaqstandaǵy kezinde Qazaq-túrik litseileri dep atalǵan, qazir Bilim-innovatsiia litseii dep atalatyn oqý oryndaryna eshqandai qatysy joq ekenin túsinse jáne oǵan qatysty allergiiasynan arylsa degen úlken ótinishim bar.
Sebebi, munda oqyp jatqandardyń derligi qazaqtyń balasy. Bilim deńgeii turǵysynan bul litseilerge taǵatyn min joq. Búkil Olimpiada, konkýrstardyń barlyǵyn jeńip jatqandar osy litseidiń túlekteri. Eger buǵan qiianat jasaityn bolsaq, endeshe ózimizdiń bilimi álýetimizge qarsy áreket jasaǵanymyz.
Túrkiia Syrtqy ister ministrliginiń, Túrkiia elshiliginiń osy máselege qaita-qaita ainalyp soǵýyn Qazaqstandaǵy bilim deńgeiine, bilim sapasyna qarsy jasaǵan arandatýy dep qabyldaýǵa da bolady. Baýyrlas el ózderiniń ishindegi áńgimeni bizdiń ishki jaǵdaiǵa aralastyrmaǵany jón. Sonda ǵana ortaq túsinik paida bolady.
Bálkim, bizdiń Syrtqy ister ministrligi Túrik elshisin shaqyrtyp, litseilerde isteitin ustazdardyń 90 paiyzy qazaq azamattary, bilim alatyn balalardyń derligi qazaq balasy ekenin kózin jetkizip, Túrkiiaǵa túk qatysy joq ekenin dáleldeýi tiis shyǵar. Sońynan "bizdi mazalamasańyzdar biz sizderge riza bolamyz" dep shyǵaryp salsa, osy máselege de núkte qoiylar ma edi...
Rasul JUMALY, saiasattanýshy:
Biraq, ýaqyt bir orynda turmaidy. Kezinde Túrkiia memleketiniń kómegimen ashylǵan litseilerdiń ataýy ǵana emes, bilim berýdegi baǵyt-baǵdary túgelge derlik ózgerdi. Bul jerde túriktiń tili, dili, túrik tarihy, túrik dúnietanymy oqytylǵan joq. Barlyǵy qazaqi qaǵidatqa, qazaqi mádenietke negizdeldi.
Osy litseilerde oqityn jastardyń bilim sapasy joǵary ekenin kózi qaraqty qaýym jaqsy biledi. Túrik litseileriniń túlekteri eń úzdik bilimge ie. Olimpiada jeńimpazdarynyń kópshiligi, úzdik oqý oryndaryna túsetin jastardyń derligi osy Túrik litseileriniń túlekteri. Anyǵynda, bul bizdiń túrik aǵaiyndarmen gýmanitarlyq salada qol jetken jetistikterimizdiń biri.
Erdoǵan kúsheigeli beri Túrkiianyń ishki, syrtqy saiasaty ózgerdi. Túrkiia avtoritarlyqty qoiyp, totalitarlyq memleketke ainalyp barady. Túrkiia óz ishindegi bylyqtardy basqa da elderge taratqysy kelip otyrǵan syńaiy bar. Qazirgi túrik biliginiń Túrik litseilerinen seziktenýiniń ózi ainalyp kelgende osynyń belgisi. Al osy litseilerge qatysty pikir bildirgen Túrkiia elshisiniń sózi Qazaqstannyń ishki isine qol suǵý. Sebebi, bulardyń ataýy túrik bolǵanmen, zaty, mazmuny túgelimen qazaqtiki. Bul arada bizdiń biliktiń te kemshiligi bar. Áý bastan basyp ashyp alý kerek edi. "Bul bizdiń ishki isimiz. Senderdiń sharýalaryń bolmasyn. Túrik litseileri Bilim ministrligine qaraidy" dese bálkim bulai bolmas ta edi. Sondyqtan bul arada bizdiń taraptyń álsizdigin, kez-kelgen arandatýǵa qarsy der kezinde pikir bildirmeitindigin, únsiz qalýdy jón kóretindigin basa aitý kerek.
Túrik litseilerine taǵylatyn aiyptardyń barlyǵyn bilemiz. "Gúlenshilderdi" tárbielep jatyr" deidi. Bulardyń eń negizgi syltaýy sol. Eles, úrei...
Túrkiianyń óz ishindegi bylyǵy bastan asady. Ekonomikasy aqsap tur. Saiasaty da ońyp turǵan joq. Qazirgi túrik prezidenti ózine qarsy ýáj aitqandardyń barlyǵyn basyp-janshýǵa yntaly. Jibergen qatelikteri úshin ózin ómes, ózgelerdi aiyptaýǵa áýes. Bul jaǵynan kelgende Pýtinnen ainymaidy. Búgingi Reseidiń barlyq sátsizdikterine AQSh kináli bolsa, búgingi Túrkiianyń barlyq problemalaryna osydan on jyl buryn elden kóship ketken Fetýllah Gúlen kináli.
Qaitalap aitaiyn, bul Qazaqstannyń ishki isi. Iá, Túrkiia baýyrlas memleket. Biraq, solai eken dep basyndyrýǵa, basqa shyǵarýǵa bolmaidy.
Bilim ministrligi ne deidi?
Túrkiianyń Qazaqstandaǵy elshisi Nevzat Ýianyktyń qazaq-túrik litseileriniń (QTL) Túrkiia bilim ministrligi basqarýyna ótetindigin elimizdiń Bilim jáne ǵylym ministrligi resmi túrde joqqa shyǵardy.
Bul týraly ministrliktiń resmi málimdemesinde aityldy.
«QR Bilim jáne ǵylym ministrligi «Bilim-innovatsiia litseileriniń» tolyqtai qazaqstandyq bilim berý mekemeleri ekendigi týraly, sondai-aq olardyń óz qyzmetin qalyptasqan jaǵdaida jalǵastyratyny týraly resmi málimdeidi. Túrik Respýblikasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Nevzat Ýianyktyń 2 naýryz kúni qazaq-túrik litseileriniń (QTL) Túrkiianyń bilim ministrligi basqarýyna ótetindigi týraly aitqan bolatyn.
QR Bilim jáne ǵylym ministrligi mundai sharanyń bolý yqtimaldyǵynyń ózin resmi túrde joqqa shyǵaratyny týraly málimdeidi.
QTL «Bilim-innovatsiia litseileri» bolyp qaita qurylyp, qazaqstandyq bilim berý standarttary boiynsha jumys isteidi», — delingen baspasóz qyzmeti taratqan málimdemede. Sonymen qatar, jańa ataý berilgen oqý oryndarynyń jumysy ózgermeitindigi atalyp ótildi.
«QR Bilim jáne ǵylym ministrligi men QR Syrtqy ister ministrligi osy másele boiynsha birigip málimdeme jasaidy. Oǵan deiin QR Bilim jáne ǵylym ministrligi qazaqstandyqtardy Túrkiia elshisiniń jasaǵan málimdemesi boiynsha alańdamaýlaryn suraidy. «Bilim-innovatsiia litseii» jumysynyń ádettegi tártibi ózgerissiz qalady», delingen habarlamada.
Qazaq-túrik litseileriniń bári 2016 jyly «Bilim-innovatsiia litseileri» bolyp qaita qurylǵan.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
