Adamzat tarihynda túrki órkenietiniń alatyn orny óte zor. Ulan-ǵaiyr atyrapty ba ǵyndyrǵan Túrki halyqtarynyń adamzattyń damýyna qosqan úlesi mol ekenin tarih dáleldedi.
Zamanynda óner men ǵylymnyń irgeli ordasyna ainaldy. Ókinishke orai tarihtyń damýyna bailanysty ásirese ǵylymi-tehnikalyq progrestiń tez júrýine orai túrkiler deformatsiialandy.
Perzidentimiz Qasym-Jomart Kemeluly, óziniń bergen suqbatynda qazirgi halyqaralyq qatynastarda «túrki faktorynyń» paida bolýy máselesin qozǵaityn, túrki memleketteriniń uiymy (TMU) týraly da pikirin bildirdi.
Qazirgi geosaiasattaǵy qiyn jaǵdaida túrki áleminiń saiasi, ekonomikalyq jáne mádeni yntymaqtastyq sheńberinde túrki memleketteri uiymynyń qoldaýymen birigýi, óńirlik turaqtylyq turǵysynan eń mańyzdy oqiǵalardyń biri bolyp tabylady.
Túrki memleketteriniń uiymy ortaq til, mádeniet jáne yntymaqtastyq negizinde qurylǵanymen, búginde ol aimaqtyq jáne halyqaralyq yntymaqtastyqtyń tiimdi uiymyna ainaldy.
Túrki memleketteriniń uiymyn qurý kezeńderin úshke bólýge bolady. Birinshi kezeńi, KSRO ydyraǵannan keiin, túrki respýblikalary táýelsizdik alǵan kezde, 1992 jyly Túrkiianyń basshylyǵymen Ankarada «Túrkitildes memleketter basshylarynyń Sammiti» ótti. Ekinshi kezeńi, 2009 jyly túrkitildes memleketteriniń Yntymaqtastyq Keńesi, atap aitqanda “Túrki keńesi” quryldy. “Túrki keńesi” halyqaralyq arenada «qarapaiym» maqsattardy kózdep, ýaqyt óte kele tabysty nátijelerge qol jetkizdi.
Bul turǵyda ekonomika, bilim, kólik, mádeniet, týrizm jáne syrtqy saiasat salalaryndaǵy mańyzdy jobalar birlesip iske asyryldy. Úshinshi kezeńi, Túrki keńesi 2021 jylǵy 12 qarashada Ystambulda ótken 8-shi sammitinde tarihi sheshim qabyldady jáne óz ataýyn túrki memleketteriniń uiymy dep ózgertti.
Byltyr Astana tórinde «Túrki dáýiri!», iaǵni «TURKTIME!» uranymen TMU-nyń X sammiti ótken bolatyn. Osy sammitte «Túrki áleminiń keleshegi – 2040» atty qujat bekitildi. Qasym-Jomart Toqaev túrki memleketteriniń qatar damýy óte mańyzdy dep sanaidy.
Bul rette Prezident Uiymǵa múshe elderdiń standarttary men terminologiiasyn júieleýdi usynǵan bolatyn.
Byltyr, túrki memleketteriniń ishki jalpy ónimi 1,4 trillion dollardy qurasa, biyl túrki memleketteri uiymy aiasyndaǵy ózara saýda ainalymy 45 milliard dollardan asqandyǵyn aitty.
Ótken jylǵy sammittiń aiasynda 80-nen astam túrli is-sharalar uiymdastyrylyp, qatysýshy elderdiń bilim berý jáne akademiialyq qurylymdary, sondai-aq shyǵarmashylyq ziialy qaýym ókilderi arasynda tyǵyz jáne ónimdi bailanystar ornatylǵandyǵyn da tilge tiek etti.
2021 jyly kúlli túrki áleminiń rýhani astanasy bolyp jariialanǵan kóne Túrkistan qalasy túrki halyqtarynyń rýhani jaqyndasýynda erekshe, eleýli ról atqarsa,
V Dúniejúzilik kóshpendiler oiyndarynyń Astanada ótýi mańyzdy oqiǵa boldy dep, oi túidi. Uiym sheńberinde Túrki memleketteriniń Parlamenttik Assambleiasy (TÚRKPA) , Túrki mádenietin jáne ónerin damytý halyqaralyq uiymy (TÚRKSOI) jáne Túrki akademiiasy siiaqty uiymdar jumys jasaýda.
Baýyrmaldylyq pen shyn janashyrlyq bul memleketterdi saiasi arenada úlken oiynshylarǵa alyp kelýi ábden múmkin.
Ásem KÚLBAEVA, QR Prezidenti janyndaǵy QSZI Óńirlermen jumys jónindegi bólimniń sarapshysy
