Onyń aitýynsha áleýmettik jeliler men messendjerlerde 6 trln teńgeniń qaida jumsalǵanyn talqylaǵan habarlamalar tarap jatyr. Bárin, saiyp kelgende, tolǵandyratyny - eki aidyń ishinde osynsha qomaqty qarjynyń qalai jumsalǵany.
"Árine, jumsaǵan eken, demek urlaǵan dep oilaidy báz bireýler. Ókinishke orai, úkimet tarapynan áli resmi túsinikteme berilgen joq, sondyqtan munyń jaiyna ózim toqtala ketsem deimin.
Bul somany jiliktep, shaǵyp túsindirer aldynda, eń aldymen Prezidenttiń bul rette aitqanyna toqtala keteiin: «Jalpy, biz qabyldaǵan sharalar memleketke 5,5, tipti shamamen 6 trln teńgege tústi, bul - 13 mlrd dollar nemese jalpy ishki ónimniń 8% -dan astamy».
Munda «memleketke túsken salmaq» degen sóz memlekettik biýdjettik josparlaý turǵysynda qoldanylyp tur. Demek, bul qarajattar naqty sharalarǵa bólindi, árine, soǵan sáikes ár sharanyń óz merzimi bar, eń uzaq degende ol jyl sońyna deiin jalǵasady", – deidi Prezident keńesshisi.
Qudaibergenov bul rette álgi qarjy bólinetin sharalarǵa toqtala ketipti.
1. Jumyspen qamtýdyń jol kartasy boiynsha 1 trillion teńge josparlanǵan, onyń 700 mlrd teńgesin ákimdikter baǵaly qaǵazdar shyǵarý arqyly, al qalǵan 300 mlrd teńgesin respýblikalyq biýdjetten alady.
Jańalyqtarda, negizinen qurylys jáne infraqurylymdy jańartý salasy boiynsha 7 myń jobany júzege asyrý kózdelip otyrǵany habarlandy da. Olar sáýirden bastap jeltoqsanǵa deiin igeriletin bolady, biraq negizgi tólemder qyrkúiek-jeltoqsan ailarynda júzege asyrylady.
2. Taǵy 1 trillion teńge ShOB-ty 6%-tik jeńildikpen nesieleýge bólingen. Meniń bilýimshe, ázirge bul baǵytta shamamen 300-350 milliard teńge igerilgen. Týra osy arada, iaǵni nesieni bólýge kelgende jyldamdyqty arttyrǵan durys bolady dep oilaimyn.
Aitqandai, Ulttyq banktiń bul 1 trln teńgesinen bólek bizneske taǵy 75 mlrd teńge biýdjetten bólindi. Onda da joǵaryda atap ótken nesie kólemin 6% -ǵa tómendetýde ol nesie mólsherlemesin qaita sýbsidiialaý úshin bólinip otyr.
3. «Báiterek» holdingi arqyly turǵyn úi qurylysyna taǵy 390 mlrd teńge qarastyrylǵan. Bul soma maýsym-jeltoqsan ailary aralyǵynda bólinedi.
Onyń ústine sýbsidiiany 60 mlrd teńgege deiin arttyrdy jáne forvardty (taýar túrindegi) satyp alýǵa 23 mlrd teńge bólindi. Sondai-aq «QazAgro» AQ arqyly nesieleýge dep 70 mlrd teńge berdi, biraq bul ótken jyly maquldanǵan esep, al 2-tarmaqtan bólek aýylǵa 100 mlrd teńge bólindi. Aqshany bólý protsesi birshama kidirip jatyr, biraq onyń jartysy jazda, taǵy bir bóligi kúzde bólinýi kerek.
4. Eki aiǵa dep 42 500 teńgeden 386 mlrd teńgeniń tólemi jasalmaq, iaǵni ony alýshylardyń jalpy sany shamamen 4,5 mln adamdy quraidy. Bul somanyń teń jartysy tólendi, al qalǵan jartysy búginderi tólený barysynda.
5. ShOB-tyń jalaqy qory boiynsha tóleitin salyqtaryn nólge teńestirý biýdjetke 237 mlrd teńgege tústi. Bul - sáýir-qyrkúiek ailaryndaǵy biýdjettiń joǵaltqany.
6. Meditsina salasyna arnalǵan qosymsha shyǵyndar (dárigerlerdiń syiaqysy, tamaq jáne turmystyq jiyntyqtary, bailanys qyzmetteri, meditsinalyq qyzmetterge aqysy, meditsinalyq modeldik keshender salý jáne t.b.) 125 mlrd teńgeni qurady. Bul somanyń basym bóligi áldeqashan bólinip qoiǵan.
7. Zeinetaqylardy, járdemaqylardy, shákirtaqylardy ulǵaitýǵa 244 mlrd teńge bólindi. Bul qosymsha shyǵyndar sáýir-jeltoqsan aralyǵynda bólinedi.
8. Sonymen qatar, birqatar memlekettik baǵdarlamalardy (Eńbek, Aýyl Besigi) qarjylandyrý kólemin 105 mlrd teńgege arttyrdy. Ol da sáýir-jeltoqsan aralyǵynda bólinedi.
9. Tótenshe jaǵdailar kezinde (mysaly, sý tasqyny) keibir shyǵyndardy shuǵyl jabý úshin Úkimet rezervten taǵy 150 mlrd teńge bóldi.
10. Sondai-aq, biýdjet kiristeriniń shyǵynyn óteý úshin Ulttyq qordan qosymsha 1,7 trln teńge bólindi. Qazir biznes qiyn jaǵdaida tur, salyq túsimderi azaiyp jatyr, transfertterdi kóbeitýge týra kelýde.
Osylardan bólek basqa da túrli baǵyttar bar (qorǵanys, qaýipsizdik, teńgeniń qunsyzdanýyna bailanysty shetel valiýtasyn qarjylandyrýǵa biýdjetten ketken qosymsha shyǵystar), bul - taǵy 200-300 mlrd teńge.
Endi osynyń bárin qosalyq: 1 trln + 1 trln + 75 mlrd + 390 mlrd. + 60 mlrd + 23 mlrd + 386 mlrd + 237 mlrd + 125 mlrd + 244 mlrd + 105 mlrd + 150 mlrd + 1,7 trln = shamamen 5,5 trln teńge, al basqa da budan maida shyǵyndardy qosqanda shamamen ol 5,7-5,8 trln teńge bolyp qalady.
Árine, keibir tsifr boiynsha qatelesýim múmkin ekenin moiyndaimyn, óitkeni ótken aida talqylaýda keibir ólshemder ózgerip ketti, odan keiin Úkimet shyǵyndardyń qosymsha baptaryn daǵdarysqa qarsy dep qarastyrady, biraq jalpy soma kóp ózgerýi ekitalai. Mine, osylai! 6 trln teńgeniń jaiyn búge-shigesine deiin túsindire aldym dep úmittenemin!
P.S. Aitaqandai, keshe keshkisin Qarjy ministrligi de esep bergen eken. Tsifrlarda az-muz ózgeshelik bar, biraq tutastai alǵanda ekeýi birdei...
