Saiasattanýshy Daniiar Áshimbaevtiń pikirinshe Dariǵanyń otstavkasy Toqaev pen Tuńǵysh prezidenttiń ekeýara oilasa kele qabyldaǵan sheshimi. Dalanews.kz sarapshynyń Aqparattyq-saraptama ortalyǵynda jariialanǵan saiasi sahnadaǵy sońǵy jaǵdaiǵa qatysty oi-pikirin nazaryńyzǵa usynady.
Nazarbaeva nege ketti?
Muny uǵyný úshin – onyń áýelde nelikten senat spikeri bop taǵaiyndalǵanyn anyqtap alǵan jón. El ishinde «Nazarbaev Dariǵany Toqaevtyń ornyn basar adam retinde spikerlikke jyljytty» degen kózqaras bar. «Nazarbaev Toqaevty tejep otyrý úshin úlken qyzyn eldegi ekinshi adamǵa ainaldyrdy» degen áńgime de az aitylmaidy.
Alda-jalda jaǵdai ózgere qalsa, memleketti basqarý mindeti Nazarbaevanyń moinyna júkteleri belgili edi. Senat spikeriniń oryntaǵy Toqaevqa tańsyq emes. Ol bul qyzmette eki márte otyrǵan adam.
Áitse de óz basym Nazarbaev Dariǵany shynaiy murager retinde qarastyrdy dep oilamaimyn. Úlken qyzynan «úmit» kútse, aldymen otpen-sýǵa salyp shyńdar edi. Saiasi-ákimshilik tájiribesin tolyqtyrýǵa kúsh salar edi.
Osy kúnge deiin Dariǵanyń kórgen-túigeni partiialyq, parlamenttik jumyspen ǵana shekteldi. Vitse-premerdiń oryntaǵynda opyryp jumys istegeni de shamaly. Ministr de, ákim de bolyp kórgen joq.
Myna ómirden, shynaiy ómirden tym alshaq, qarapaiym halyqtyń turmysynan habarsyz, tipti memapparattyń qurylymyn da shala-pula biletin Dariǵany murager retinde qarastyrǵanyna senińkiremeimin.
Onyń spiker bolýy da sol tustaǵy el ishindegi alaburtqan kóńil-kúidiń aptyǵyn basý úshin jasalǵan áreket edi. Dariǵanyń spiker bolýy «Tasmaǵambetov Toqaevtan keiingi ekinshi adam bolady eken» degen alyp-qashpa áńgimeni saiabyrsytqany anyq.
Nazarbaevanyń bul laýazymǵa taǵaiyndalýyn halyq ta, elita da quptaǵan joq. Biliktegi Dariǵanyń opponentteri Toqaevtyń tóńiregine toptasa bastady.
Elita Toqaevty qoldaidy
Nazarbaeva spiker bolǵannan keiin el-jurt «murager máselesi osymen sheshildi» dep tuspaldady. Eger bul oryntaqqa Másimov, Jaqsybekov ne bolmasa Esimov taǵaiyndalsa muragerge qatysty diskýssiiaǵa núkte qoiylmas edi.
Dariǵanyń ambitsiiasy - prezident bolý, biraq onyń qolynda yqpal joq. Elita Tuńǵysh prezidenttiń qyzyn jetkilikti deńgeide qoldaǵysy kelmeidi.
Onyń ústine sońǵy ýaqta Senat tym belsendi bolyp ketti. Tuńǵysh prezident pen Toqaev arazdasyp qalypty-mys áńgime de tolastamady. Munyń sońynan ekinshi prezident bilikti Dariǵaǵa tapsyrýy múmkin degen qaýeset biliktegi túrli toptardyń mazasyn qashyra bastady.
Kún ótken saiyn údei túsken bul másele elitanyń ashý-yzasyna tigen sekildi.
Osyny eskergen, bir jaǵynan Toqaevtyń búgingi nyq pozitsiiasyn nazarǵa alǵan Nazarbaev «Dariǵa operatsiiasyn» toqtatýǵa sheshim qabyldaǵan syńaily.
Osy ýaqytta Toqaev ózin qajyrly-qabiletti menedjer retinde kórsete bildi. Gorbachevtiń jolymen júrgisi kelmeitinin, kerisinshe Elbasynyń ebin taýyp, bir jaǵynan elitamen de til tabysa biletin basshy ekenin dáleldedi.
Mundaida senatta otyrǵan Dariǵa Nazarbaevanyń róli óziniń ózektiligin joǵaltty, elita ony kórse kirpidei jiyryla qalatyndy shyǵardy.
Jalpy Nazarbaeva alǵash ret otstavkaǵa ketip otyrǵan joq. Bir kezderi partiiasynan da, baqylaýyndaǵy BAQ-tan da aiyryldy. Vitse-premerlikten ketirip tyndy. Ol munyń bári aýyr qabyldaǵany anyq.
Menińshe karantin men tótenshe jaǵdaidy paidalanyp, Dariǵany daý-damaisyz ornynan alý operatsiiasy ázirlengen sekildi. Onyń ústine ózi de úndegen joq. Sheshim de shuǵyl qabyldanǵan syńaily.
Ótken aptada Nazarbaeva senatorlardy jinap, alqa-qotan jiyn ótkizdi. Birqatar málimdeme jasady. Soǵan qaraǵanda ol ketem dep oilaǵan joq. Óziniń kún tártibin ázirlep, soǵan sai is-áreket etýdi kózdegen bolýy múmkin.
Áitkenmen karantin kezinde «Toqaevty alyp tastaýy múmkin. Onyń ornyna – Dariǵany otyrǵyzady» degen dabyra kún ótken saiyn kúsh alyp, sońy skandalǵa ulasýǵa jaqyn qalǵan edi. Muny basqasy baiqasa da, Nazarbaeva ańǵarǵan joq.
Menińshe prezident Toqaevtyń ózi álgi áńgimeden jalyǵyp ketti jáne karantindi paidalanyp bul máseleni birjolata jabýdy jón kórdi.
Áshimbaev? Ol - Toqaevtyń adamy
Negizi, bul orynǵa Ahmetjan Esimov kelýi múmkin dep boljaǵanbyz. Nege deseńiz Toqaev biliginiń «Samuryq-Qazynaǵa» qatysty jospary bar-tyn.
Keiin kele budan bas tartyp, prezident ákimshiligi basshynyń orynbasary Máýlen Áshimbaevty bosaǵan orynǵa taǵaiyndaýdy qup kórdi.
Áshimbaev ár jyldary ideologiiamen ainalysty, Májilis depýtaty boldy. O jaqta halyqaralyq komitetke jetekshilik etti. Byltyr Toqaevtyń sailaýaldy shtabyn basqardy. Keiin prezidenttiń ýáziri boldy. Prezident ákimshiliginde ideologiiaǵa jaýap berdi.
Áshimbaev eshqashan Senat tóraǵasyna kandidat retinde qarastyrylǵan emes. Alaida onyń bul orynǵa taǵaiyndalýynda bir gáp bar.
Áshimbaev Nazarbaevtyń tusynda birqatar yqpaldy qyzmette otyrǵanmen, qazir ol – Toqaevtyń adamy.
Onyń spiker atanýy budan bylai senattyń Toqaevtyń qolyna kóshkenin jáne qazirgi prezidenttiń sózin sóileitinin ańǵartady. Ámbesi budan bylai ilgeridegi alyp-qashpa áńgimelerge núkte qoiylady.
Bul taǵaiyndaý – Toqaevtyń salmaqty saiasi jeńisi.
Abaev & Balaeva
Abaevty tanystyryp jatýdyń ózi artyq. Ministr retinde ózin ár qyrynan kórsetedi bildi. Bastysy halyqtan qashqan joq. Belgili bir máselege kelgende óz oiyn ashyq aita bildi.
Karantin kezinde biliktiń resmi spikeri mindetin atqarýdy – Abaevqa júktegeni tegin emes. Úgit-nasihat jumysyn joǵary deńgeide meńgergen maman ekenin dáleldedi.
Iá, synǵa qalǵany ras. Bastysy qol qýsyryp otyrǵan joq. Toqaevtyń ideologiia salasyn Abaevqa senip tapsyrǵany da sodan. Onyń ústine Abaev Tuńǵysh prezidentpen de jaqsy bailanysta.
Onyń ornyna kelgen Aida Balaeva Almaty men Nur-Sultan ákimdiginde jumys istep, tájiribe jinaǵan bilikti maman. Prezident ákimshiliginde istep ysyldy, Toqaev bilikke kelgennen keiin halyqtyń aryz-shaǵymyn qabyldaityn bólimge jetekshilik etti. Tájiribeli, jurtpen til-tabysa biledi, halyqtan qashpaidy.
Túptep kelgende bul taǵaiyndaýdyń barlyǵy Toqaevtyń pozitsiiasyn kúsheite túsedi. Nazarbaevtyń tusynda ózin jaqsy qyrynan kórsetken kadrlar Toqaevtyń komandasyna ońai sińisip ketti.
Ázirlegen Dýman BYQAI
