ساياساتتانۋشى دانييار ەشٸمباەۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە داريعانىڭ وتستاۆكاسى توقاەۆ پەن تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ ەكەۋارا ويلاسا كەلە قابىلداعان شەشٸمٸ. Dalanews.kz ساراپشىنىڭ اقپاراتتىق-ساراپتاما ورتالىعىندا جارييالانعان ساياسي ساحناداعى سوڭعى جاعدايعا قاتىستى وي-پٸكٸرٸن نازارىڭىزعا ۇسىنادى.
نازارباەۆا نەگە كەتتٸ?
مۇنى ۇعىنۋ ٷشٸن – ونىڭ ەۋەلدە نەلٸكتەن سەنات سپيكەرٸ بوپ تاعايىندالعانىن انىقتاپ العان جٶن. ەل ٸشٸندە «نازارباەۆ داريعانى توقاەۆتىڭ ورنىن باسار ادام رەتٸندە سپيكەرلٸككە جىلجىتتى» دەگەن كٶزقاراس بار. «نازارباەۆ توقاەۆتى تەجەپ وتىرۋ ٷشٸن ٷلكەن قىزىن ەلدەگٸ ەكٸنشٸ ادامعا اينالدىردى» دەگەن ەڭگٸمە دە از ايتىلمايدى.
الدا-جالدا جاعداي ٶزگەرە قالسا, مەملەكەتتٸ باسقارۋ مٸندەتٸ نازارباەۆانىڭ موينىنا جٷكتەلەرٸ بەلگٸلٸ ەدٸ. سەنات سپيكەرٸنٸڭ ورىنتاعى توقاەۆقا تاڭسىق ەمەس. ول بۇل قىزمەتتە ەكٸ مەرتە وتىرعان ادام.
ەيتسە دە ٶز باسىم نازارباەۆ داريعانى شىنايى مۇراگەر رەتٸندە قاراستىردى دەپ ويلامايمىن. ٷلكەن قىزىنان «ٷمٸت» كٷتسە, الدىمەن وتپەن-سۋعا سالىپ شىڭدار ەدٸ. ساياسي-ەكٸمشٸلٸك تەجٸريبەسٸن تولىقتىرۋعا كٷش سالار ەدٸ.
وسى كٷنگە دەيٸن داريعانىڭ كٶرگەن-تٷيگەنٸ پارتييالىق, پارلامەنتتٸك جۇمىسپەن عانا شەكتەلدٸ. ۆيتسە-پرەمەردٸڭ ورىنتاعىندا وپىرىپ جۇمىس ٸستەگەنٸ دە شامالى. مينيستر دە, ەكٸم دە بولىپ كٶرگەن جوق.
مىنا ٶمٸردەن, شىنايى ٶمٸردەن تىم الشاق, قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىسىنان حابارسىز, تٸپتٸ مەماپپاراتتىڭ قۇرىلىمىن دا شالا-پۇلا بٸلەتٸن داريعانى مۇراگەر رەتٸندە قاراستىرعانىنا سەنٸڭكٸرەمەيمٸن.
ونىڭ سپيكەر بولۋى دا سول تۇستاعى ەل ٸشٸندەگٸ الابۇرتقان كٶڭٸل-كٷيدٸڭ اپتىعىن باسۋ ٷشٸن جاسالعان ەرەكەت ەدٸ. داريعانىڭ سپيكەر بولۋى «تاسماعامبەتوۆ توقاەۆتان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ ادام بولادى ەكەن» دەگەن الىپ-قاشپا ەڭگٸمەنٸ سايابىرسىتقانى انىق.
نازارباەۆانىڭ بۇل لاۋازىمعا تاعايىندالۋىن حالىق تا, ەليتا دا قۇپتاعان جوق. بيلٸكتەگٸ داريعانىڭ وپپونەنتتەرٸ توقاەۆتىڭ تٶڭٸرەگٸنە توپتاسا باستادى.
ەليتا توقاەۆتى قولدايدى
نازارباەۆا سپيكەر بولعاننان كەيٸن ەل-جۇرت «مۇراگەر مەسەلەسٸ وسىمەن شەشٸلدٸ» دەپ تۇسپالدادى. ەگەر بۇل ورىنتاققا مەسٸموۆ, جاقسىبەكوۆ نە بولماسا ەسٸموۆ تاعايىندالسا مۇراگەرگە قاتىستى ديسكۋسسيياعا نٷكتە قويىلماس ەدٸ.
داريعانىڭ امبيتسيياسى - پرەزيدەنت بولۋ, بٸراق ونىڭ قولىندا ىقپال جوق. ەليتا تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ قىزىن جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە قولداعىسى كەلمەيدٸ.
ونىڭ ٷستٸنە سوڭعى ۋاقتا سەنات تىم بەلسەندٸ بولىپ كەتتٸ. تۇڭعىش پرەزيدەنت پەن توقاەۆ ارازداسىپ قالىپتى-مىس ەڭگٸمە دە تولاستامادى. مۇنىڭ سوڭىنان ەكٸنشٸ پرەزيدەنت بيلٸكتٸ داريعاعا تاپسىرۋى مٷمكٸن دەگەن قاۋەسەت بيلٸكتەگٸ تٷرلٸ توپتاردىڭ مازاسىن قاشىرا باستادى.
كٷن ٶتكەن سايىن ٷدەي تٷسكەن بۇل مەسەلە ەليتانىڭ اشۋ-ىزاسىنا تيگەن سەكٸلدٸ.
وسىنى ەسكەرگەن, بٸر جاعىنان توقاەۆتىڭ بٷگٸنگٸ نىق پوزيتسيياسىن نازارعا العان نازارباەۆ «داريعا وپەراتسيياسىن» توقتاتۋعا شەشٸم قابىلداعان سىڭايلى.
وسى ۋاقىتتا توقاەۆ ٶزٸن قاجىرلى-قابٸلەتتٸ مەنەدجەر رەتٸندە كٶرسەتە بٸلدٸ. گورباچەۆتٸڭ جولىمەن جٷرگٸسٸ كەلمەيتٸنٸن, كەرٸسٸنشە ەلباسىنىڭ ەبٸن تاۋىپ, بٸر جاعىنان ەليتامەن دە تٸل تابىسا بٸلەتٸن باسشى ەكەنٸن دەلەلدەدٸ.
مۇندايدا سەناتتا وتىرعان داريعا نازارباەۆانىڭ رٶلٸ ٶزٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتتى, ەليتا ونى كٶرسە كٸرپٸدەي جيىرىلا قالاتىندى شىعاردى.
جالپى نازارباەۆا العاش رەت وتستاۆكاعا كەتٸپ وتىرعان جوق. بٸر كەزدەرٸ پارتيياسىنان دا, باقىلاۋىنداعى باق-تان دا ايىرىلدى. ۆيتسە-پرەمەرلٸكتەن كەتٸرٸپ تىندى. ول مۇنىڭ بەرٸ اۋىر قابىلداعانى انىق.
مەنٸڭشە كارانتين مەن تٶتەنشە جاعدايدى پايدالانىپ, داريعانى داۋ-دامايسىز ورنىنان الۋ وپەراتسيياسى ەزٸرلەنگەن سەكٸلدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ٶزٸ دە ٷندەگەن جوق. شەشٸم دە شۇعىل قابىلدانعان سىڭايلى.
ٶتكەن اپتادا نازارباەۆا سەناتورلاردى جيناپ, القا-قوتان جيىن ٶتكٸزدٸ. بٸرقاتار مەلٸمدەمە جاسادى. سوعان قاراعاندا ول كەتەم دەپ ويلاعان جوق. ٶزٸنٸڭ كٷن تەرتٸبٸن ەزٸرلەپ, سوعان ساي ٸس-ەرەكەت ەتۋدٸ كٶزدەگەن بولۋى مٷمكٸن.
ەيتكەنمەن كارانتين كەزٸندە «توقاەۆتى الىپ تاستاۋى مٷمكٸن. ونىڭ ورنىنا – داريعانى وتىرعىزادى» دەگەن دابىرا كٷن ٶتكەن سايىن كٷش الىپ, سوڭى سكاندالعا ۇلاسۋعا جاقىن قالعان ەدٸ. مۇنى باسقاسى بايقاسا دا, نازارباەۆا اڭعارعان جوق.
مەنٸڭشە پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ٶزٸ ەلگٸ ەڭگٸمەدەن جالىعىپ كەتتٸ جەنە كارانتيندٸ پايدالانىپ بۇل مەسەلەنٸ بٸرجولاتا جابۋدى جٶن كٶردٸ.
ەشٸمباەۆ? ول - توقاەۆتىڭ ادامى
نەگٸزٸ, بۇل ورىنعا احمەتجان ەسٸموۆ كەلۋٸ مٷمكٸن دەپ بولجاعانبىز. نەگە دەسەڭٸز توقاەۆ بيلٸگٸنٸڭ «سامۇرىق-قازىناعا» قاتىستى جوسپارى بار-تىن.
كەيٸن كەلە بۇدان باس تارتىپ, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىنىڭ ورىنباسارى مەۋلەن ەشٸمباەۆتى بوساعان ورىنعا تاعايىنداۋدى قۇپ كٶردٸ.
ەشٸمباەۆ ەر جىلدارى يدەولوگييامەن اينالىستى, مەجٸلٸس دەپۋتاتى بولدى. و جاقتا حالىقارالىق كوميتەتكە جەتەكشٸلٸك ەتتٸ. بىلتىر توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى شتابىن باسقاردى. كەيٸن پرەزيدەنتتٸڭ ۋەزٸرٸ بولدى. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە يدەولوگيياعا جاۋاپ بەردٸ.
ەشٸمباەۆ ەشقاشان سەنات تٶراعاسىنا كانديدات رەتٸندە قاراستىرىلعان ەمەس. الايدا ونىڭ بۇل ورىنعا تاعايىندالۋىندا بٸر گەپ بار.
ەشٸمباەۆ نازارباەۆتىڭ تۇسىندا بٸرقاتار ىقپالدى قىزمەتتە وتىرعانمەن, قازٸر ول – توقاەۆتىڭ ادامى.
ونىڭ سپيكەر اتانۋى بۇدان بىلاي سەناتتىڭ توقاەۆتىڭ قولىنا كٶشكەنٸن جەنە قازٸرگٸ پرەزيدەنتتٸڭ سٶزٸن سٶيلەيتٸنٸن اڭعارتادى. ەمبەسٸ بۇدان بىلاي ٸلگەرٸدەگٸ الىپ-قاشپا ەڭگٸمەلەرگە نٷكتە قويىلادى.
بۇل تاعايىنداۋ – توقاەۆتىڭ سالماقتى ساياسي جەڭٸسٸ.
اباەۆ & بالاەۆا
اباەۆتى تانىستىرىپ جاتۋدىڭ ٶزٸ ارتىق. مينيستر رەتٸندە ٶزٸن ەر قىرىنان كٶرسەتەدٸ بٸلدٸ. باستىسى حالىقتان قاشقان جوق. بەلگٸلٸ بٸر مەسەلەگە كەلگەندە ٶز ويىن اشىق ايتا بٸلدٸ.
كارانتين كەزٸندە بيلٸكتٸڭ رەسمي سپيكەرٸ مٸندەتٸن اتقارۋدى – اباەۆقا جٷكتەگەنٸ تەگٸن ەمەس. ٷگٸت-ناسيحات جۇمىسىن جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرگەن مامان ەكەنٸن دەلەلدەدٸ.
يە, سىنعا قالعانى راس. باستىسى قول قۋسىرىپ وتىرعان جوق. توقاەۆتىڭ يدەولوگييا سالاسىن اباەۆقا سەنٸپ تاپسىرعانى دا سودان. ونىڭ ٷستٸنە اباەۆ تۇڭعىش پرەزيدەنتپەن دە جاقسى بايلانىستا.
ونىڭ ورنىنا كەلگەن ايدا بالاەۆا الماتى مەن نۇر-سۇلتان ەكٸمدٸگٸندە جۇمىس ٸستەپ, تەجٸريبە جيناعان بٸلٸكتٸ مامان. پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە ٸستەپ ىسىلدى, توقاەۆ بيلٸككە كەلگەننەن كەيٸن حالىقتىڭ ارىز-شاعىمىن قابىلدايتىن بٶلٸمگە جەتەكشٸلٸك ەتتٸ. تەجٸريبەلٸ, جۇرتپەن تٸل-تابىسا بٸلەدٸ, حالىقتان قاشپايدى.
تٷپتەپ كەلگەندە بۇل تاعايىنداۋدىڭ بارلىعى توقاەۆتىڭ پوزيتسيياسىن كٷشەيتە تٷسەدٸ. نازارباەۆتىڭ تۇسىندا ٶزٸن جاقسى قىرىنان كٶرسەتكەن كادرلار توقاەۆتىڭ كومانداسىنا وڭاي سٸڭٸسٸپ كەتتٸ.
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
