Álemde geosaiasi tartystar kúsheiip, senim daǵdarysy asqynǵan tusta prezident Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uiymyna berik ustanymyn taǵy bir márte pash etti. Bul týraly memleket basshysy Qazaqstan halqy Assambleiasynyń mereitoilyq jiynynda aitty dep jazady Dalanews.kz.
Toqaevtyń aitýynsha, qazirgi kezde álemde ekstremistik ideologiialar men popýlizm qaitadan bas kóterýde. Radikaldy ritorikanyń kúsheiýi, halyqaralyq quqyqtyń qunsyzdanýy jáne negizgi halyqaralyq institýttardyń álsireýi baiqalýda.
Osyǵan bailanysty Qazaqstan BUU Jarǵysyna degen adaldyǵyn saqtai otyryp, ony reformalaý qajettigin de turaqty kóterip keledi.
«Búgingi ahýal turǵysynan alǵanda, BUU áli de balamasy joq jahandyq uiym retinde qala beredi, sondyqtan biz ony qoldaýdy jalǵastyramyz», – dedi memleket basshysy.
Saiasattanýshy Ǵaziz Ábishevtiń pikirinshe, Toqaevtyń bul málimdemesi – BUU-nyń yqpalyn álsiretýge múddeli túrli geosaiasi opportýnisterge berilgen janama jaýap. Óitkeni sońǵy jyldary «álemdik alpaýyttardyń orta merzimdi logikasy – ámbebap halyqaralyq uiymnyń bedelin túsirip, ózderiniń múddelerine qolaily ahýal qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan».
Biraq Ábishev álemdik qoǵamdastyq úshin mundai ámbebap uiymnyń balamasy joq ekenin eske salady.
«Iri derjavalardyń absoliýtti ústemdigi dáýiri ótti. Qazir barlyq memleketter ózderiniń ulttyq múddelerine sáikes strategiialyq jospar quryp, alǵa umtylýda. Iá, AQSh pen Qytaidyń yqpaly zor. Odan bólek Resei, Úndistan, Ulybritaniia, Frantsiia, Japoniia, Germaniia sekildi iri oiynshylar bar. Biraq geosaiasi kartada Kanada, Avstraliia, Braziliia, Ońtústik Koreia, Izrail de bar ekenin umytpaý kerek. Vetnam, Pákistan, Saýd Arabiiasy, Túrkiia, Italiia, Mysyr, Ońtústik Afrika siiaqty memleketter de óz ornyn naqtylaýǵa talpynýda. Bul qatarǵa Qazaqstan, Ózbekstan, Ázerbaijan siiaqty elder de qosyldy. Ár elde ulttyq múddeni qorǵaityn ratsionaldy, pragmatikalyq elitalar qalyptasyp úlgergen», – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha, kóppoliarly álemdi qalpyna keltirý áreketteri osy elderdiń kópjaqty ambitsiiasyna tireledi.
Túptep kelgende, barlyǵy qaitadan ámbebap halyqaralyq quqyqtyń basymdyǵyn moiyndap, ony bir ortaq álemdik uiym arqyly júrgizýge májbúr bolady.
«Sol kezde birqatar elderdiń, sonyń ishinde Qazaqstannyń da, halyqaralyq quqyqtyq tártipti qorǵaýda jáne BUU-ny qoldaýda turaqty túrde aldyńǵy shepte júrgeni aiqyndalmaq. Qazaqstan bul rette BUU reformalarynyń qajettiligin moiyndap qana qoimai, bul týraly ashyq pikirtalastardy da belsendi túrde kóterýde», – dep túiindeidi Ǵaziz Ábishev.
Álemdik saiasi arhitektýradaǵy BUU-nyń róli týraly sóz qozǵalǵanda, prezident Toqaevtyń osydan eki-úsh jyl burynǵy Sankt-Peterbýrg halyqaralyq ekonomikalyq forýmyndaǵy áigili málimdemesin de aita ketken oryndy.
Sol jolǵy jiynda Qazaqstan basshysy kópshilik aldynda DNR men LNR-dy moiyndamaitynyn anyq ári ashyq jetkizgen edi. Ol halyqaralyq quqyqtyń basty qujaty – BUU Jarǵysyna súiený qajettigin atap ótip, Qazaqstannyń bul máselede ustanymy naqty ekenin eske salǵan bolatyn.
Bul da resmi Astananyń ámbebap halyqaralyq quqyq normalary men BUU qaǵidattaryn berik qorǵap kele jatqanyn dáleldei túsedi.
Lavrov BUU-ǵa ne dep shúilikti?
Reseidiń syrtqy ister ministri Sergei Lavrovtyń aitýynsha, Batys "Aýǵanstan oiynyna" qaita oralýǵa belsendi túrde áreket etip jatyr, sonyń bir dáleli – Dohada bastamashylyq jasalǵan jańa keńes formaty.
– Biz Batystyń Aýǵanstannan shyqqannan keiin bul elge qaita aralasýǵa tyrysyp jatqanyn baiqadyq. Buǵan deiin aitqanymdai, olar aýǵan jerinen talibter bilikke kelgen kezde qashyp shyqqan bolatyn. Qazir Batys, atap aitqanda, BUU hatshylyǵy arqyly Dohada ótetin jańa keńes formatyn bastamalap otyr, – dedi Lavrov Ózbekstanǵa jasaǵan saparynyń qorytyndysynda.
Lavrovtyń aitýynsha, Batys elderi ózderin jaisyz sezinedi, óitkeni Dohadaǵy formatqa deiin Aýǵanstandaǵy protsesterge syrtqy yqpal etý isinde negizgi róldi osy óńirde ornalasqan elder atqaryp keldi.
– Biz qarsy emespiz. Tek Batys elderi osy ortaq kúsh-jigerge adal nietpen qatysyp, onyń astarynda ekijaqty maqsattar bolmaǵanyn qalaimyz. Sondyqtan biz de Dohadaǵy protseske qatysyp otyrmyz, – dedi Lavrov.
Sonymen birge, Máskeý áli de BUU men Batystyń Aýǵanstandy turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan ortaq áreketterinen aitarlyqtai nátije kórip otyrmaǵanyn atap ótti.
