«Tekeli» sút zaýytynyń tarihy sonaý 1953 jyldan bastalady. Alǵashynda sút jinaityn saýda núktesi retinde quryldy. 1987 jyly oǵan jeke kásip mártebesi berildi. Al qazirgi «Tekeli sút zaýyty» degen ataýy kópke keńinen tanys. Ujymnyń tynymsyz eńbeginiń jáne basshylyqtyń uiymdastyra bilý sheberliginiń arqasynda 1990 jyldardaǵy kúrdeli kezeńde de kásiporyn jumysy aqsaǵan joq. Al táýelsizdik jyldary zaýyt qaita túlep, jumysy jańasha qarqyn aldy.
Oblys ákimdiginiń qoldaýymen «Óndiris» baǵdarlamasy boiynsha jeńildetilgen nesiege ie boldy. Óndiris tolyqtai qaita jańǵyrtyldy. Zamanaýi tehnologiialarmen jabdyqtaldy. Budan soń zaýyt taýaryna degen suranys artyp, kásiporyn búgingi naryq talabyna sai dami tústi.
«Tekeli» sút zaýytynyń óndiris jónindegi direktory, munda 30 jyldan astam ýaqyt eńbek etip kele jatqan Valentina Kýbrak bylai dep eske alady:
– Alǵash zaýytqa 1990 jyly óndiris sheberi retinde qabyldandym. Bul – eńbek jolymdy alǵash bastaǵan jerim. Sodan beri 30 jyl boiy osy zaýyttyń qabyrǵasynda eńbek etip kelemin. Elimiz táýelsizdik alǵannan keiin memleket qoldaýynyń arqasynda zaýyttyń shyǵaratyn óniminiń kólemi edáýir artty, óndiris irgesi keńeidi. Búgingi kúni táýligine 10 tonnadan 20 tonnaǵa deiin ónim shyǵaramyz. Zaýytta tájiribeli mamandar jetkilikti. Olardyń aldy keminde 20 jyldan beri osynda eńbek etip júrr. Bul rette 45 qyzmetkerdiń 30 %-yn jastar qurap otyr. Bul - qýantarlyq jait. Qyzmetkerlerimizdiń áleýmettik jaǵdailaryna da kóńil bólip, qoldap otyramyz. Kásiporyn esebinen bir mezgil ystyq tamaq jáne tegin júrý bileti beriledi, – deidi V.Kýbrak.
Direktor óz sózinde zaýytqa súttiń qaidan ákelinetinin de aityp berdi. Onyń aitýynsha, shikizat qala mańyndaǵy sharýa qojalyqtarynan, jeke aýlalardan jinalady. Zaýytta súttiń sapasyn tekseretin arnaiy zerthana bar. Tek zerthanalyq tekserý qorytyndysy shyqqannan keiin ǵana sút óndiriste qoldanylady.
Máselen, zaýyt oblystyń iri sharýashylyqtarynyń biri «Hilnichenko jáne K» sharýa qojalyǵymen tyǵyz bailanysta jumys isteidi. Sút zaýytqa jetkizilip, tiisti zertteý júrgizilgennen keiin separatordan ótkiziledi. Sonyń arqasynda sút tabiǵilyǵyn saqtaidy. Munan keiingi ónimniń standartty mailylyǵyna qol jetkizý úshin qalyptandyrý, súttiń uiyp qalmaýy úshin gomogenizatsiia, súttiń maksimaldy qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin pasterleý protsesteri júrgiziledi. Budan ári daiyn ónim qaptalyp, markasy qoiylyp, saýda núktelerine jóneltiledi.
«Tekeli sút zaýyty» óniminiń basty ereksheligi – onyń eshqandai qospasyz, óniminiń tabiǵi qalpyn saqtaýynda», - dedi V.Kýbrak. Sondyqtan sútte tabiǵi dárýmender saqtalatyndyqtan, ónimdi saqtaý merzimi shekteýli. Máselen, zaýyttyń sút ónimderi 5 kún, al airany 7 kún ǵana saqtalady.
– 1953 jyldan bastap biz taza memlekettik tapsyrysqa jumys istedik. Bizdiń sútimizdi balabaqshada, mektepter men aýrýhanalarda paidalandy. Óitkeni biz óz ónimimizdi taza tabiǵi sútten daiyndadyq. Jáne áli kúnge sondai sapany ustanyp kelemiz, – dedi kásiporyn direktory.
Zaýyt ónimderin turaqty tutynatyndar qatarynda jeke satyp alýshylardy aitpaǵanda, «Shapaǵat» arnaiy áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy, «Tekeli» sanatorii, konditerlik tsehtar, iri saýda dúkenderiniń jelisi t.b. bar. Taldyqorǵan, Almaty qalalarynda da suranys joǵary.
Ótken jyly «Tekeli» sút zaýyty» rebrending jasap, óziniń barlyq óniminiń syrtqy qaptaýyn tolyqtai ózgertti. Sonyń arqasynda ónim qaptamasy burynǵydan góri aiqyn, tanymal, qolaily bola túsken. Qazir sút zaýytynyń taýarlaryn internet jelisi arqyly keńinen jarnamalai bastady. Ótken jyly «Instagram» jelisinde ashylǵan Tekelikz paraqshasynyń búginde jazylýshylar qatary 4 myńnan asty. www.tekeligmz.kz saity jumys isteidi.
Kásiporyn indet jaǵdaiynda úlken synaqty bastan ótkerdi. Indetpen kúres jaǵdaiynda da zaýyt jumysyn toqtatqan joq. Qaita otandyq taýarǵa degen suranys eki esege artyp, ónim shyǵarý kólemi de ulǵaityldy. Kásiporyn qyzmetkerleriniń bári koronavirýsqa qarsy vaktsina aldy. «Osylaisha ózimizdiń, jaqyndarymyz ben ainalamyzdaǵy adamdardyń da ómirin qaýipten qorǵaimyz», - deidi olar.
Kelesi jyldan bastap zaýyt balmuzdaq pen irimshik shyǵarýdy bastamaq. Sonymen qatar jańa tehnologiianyń kómegimen óndiris kólemin taǵy da ulǵaita túsip, naryqtaǵy pozitsiialaryn nyǵaityp, taýardyń jańa túrlerin meńgerýge kóshpek.
Atap ótsek, kásiporyn «Altyn sapa» baiqaýynyń júldegeri, kóptegen marapattarǵa ie bolǵan.
– Osy jyl el táýelsizdigine 30 jyl tolyp otyr. Al bizdiń kásipornymyz úshin – eki ese qýanysh. Osy jyldar ishinde Tekeli qalasy da ósip-órkendedi, jańa arnaǵa baǵyt aldy. Kásiporyndar kóbeiip, jańa úiler, áleýmettik nysandar salyndy. Memlekettik qoldaý sharalarynyń nátijesinde, qyzmetkerlerdiń kúndelikti tynymsyz eńbeginiń arqasynda bizdiń zaýyt da irgesi keńeiip, jańa múmkindikterge talpynýda. Sapaly ónim shyǵaryp, jas mamandardy oqytyp-úiretip, jańa jumys oryndaryn qurdyq. Biz otandyq óndiristi damytýǵa úles qosyp júrgenimizge qýanyshtymyz. Osy 30 jylda men qarapaiym mamannan direktorǵa deiingi qyzmettik baspaldaqtardyń birinen óttim, kásibimdi tereń meńgerýge múmkindik aldym, óz-ózimdi damyttym, sóitip tabysqa jettim. Osyndai damý joldarynyń bári bizdiń bereke-birligimizdiń, bir-birimizdi qoldaýdyń, memlekettiń jaǵdai jasaǵanynyń arqasy dep bilemin. Mereke qarsańynda barsha jerlesterime zor densaýlyq, tabys, otbasylaryna qýanysh pen baqyt tileimin, – dedi Valentina Kýbran.
Kúndelikti tańǵy saǵat 5-te sút zaýytynyń ónimderi kólikke tieledi, tańǵy asqa jetkizip úlgerý úshin saǵat 6-da tiisti núktelerge, dúkenderge taratylady. Bul – zaýyttyń birneshe jyldan beri úzilmei kele jatqan dástúri.
Atap ótsek, Tekeli qalasy ákimdiginiń málimeti boiynsha, biylǵy 9 aida Tekeli qalasynda quny 307,2 mln. teńge bolatyn 1100 tonnadan astam sút, qaimaq, sary mai, súzbe jáne basqa da sút taǵamdary óndirilgen.
Al oblys boiynsha qazirgi kezde 74,1 myń basqa arnalǵan 116 mal bordaqylaý alańy, 26,1 myń basqa laiyqtalǵan 84 taýarly sút fermasy jumys isteidi. Sonyń esebinen et óńdeý kásiporyndarynyń júktemesi 72%, sút zaýytynyń júktemesi 85 % jetti.
