Táýelsizdikke úlken úles qosqan tulǵa

Táýelsizdik jyldary elimiz tarihi turǵydan qysqa merzim ishinde ǵalamat tabystarǵa qol jetkizgeni belgili. Osy árbir jetken jetistiktiń artynda túrli salada jan aiamai qyzmet etken azamattardyń eńbegin baiqaýǵa bolady. Qazaqstannyń táýelsizdigin nyǵaityp, el úshin tynymsyz eńbek etken aptal azamattardyń biri – Ádilmyrza Beisebaiuly Maralov. Ol barsha Qazaq jerin altyn besigine balap, ómiriniń sońyna deiin eńbekten qol úzbedi. Ol sheber uiymdastyrýshy, kórnekti ǵalym retinde elimizdiń tamaq ónerkásibiniń damýyna ólsheýsiz úles qosqan sanaýly azamattardyń biri.

Qońyr kúzde ainala altyn túske boialyp, aǵashtardyń japyraqtary sýsyp jerge túskende QR Ulttyq Injenerlik akademiiasynyń belsendi múshesi, elimizdegi jeńil ónerkásip salasynyń bilikti mamany, ǵylym men óndiristi ushtastyra otyryp,   onyń kórnekti uiymdastyrýshysy bolǵan Ádilmyrza Beisebaiulyn eske alatyn boldyq. Júrekte saqtalǵan, kóńilde óshpestei bolyp oryn alǵan Ádekeńniń jarqyn júzi kóz aldymyzǵa  elestep, tátti estelikterden kúsh-qýat alatyndaimyz...

Asyl azamattyń jarqyn beinesi kózden ketse de onymen syilas aǵa-ini, áriptes-zamandas bolǵan jandardyń kóńilinen óshken emes.

Ádekeń ǵylym salasynda alǵa qoiǵan maqsattary men ǵylymi-zertteý jumystaryn iske asyrýda QR Ulttyq Injenerlik akademiiasymen jáne onyń prezidenti  akademik B.Jumaǵulovpen  tyǵyz jumys istedi. Ol akademiiamen birlesip, jeńil ónerkásip salasynyń mańyzdy tarmaǵy sanalatyn tamaq ónerkásibin damytýǵa ólsheýsiz úles qosty. Elbasy Nursultan Nazarbaev Elimizdiń eń iri qalalary – Astana men Almatyda azyq-túlik beldeýin qalyptastyryp, bul ónimderdiń sapasyn joǵarylatýdy jáne Elimizdiń tutynýshylyq suranysyn  qamtamasyz etýde ǵalymdardyń  kóńil bólý kerektigin tapsyrǵan edi. Bul tapsyrmany oryndaýda da Ádilmyrza Beisebaiuly bilek sybana kirisken bolatyn. Ol Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq Injenerlik akademiiasynda  Tamaq ónerkásibi men halyqqa tutyný taýarlary Bólimshesinde   mańyzdy ǵylymi zertteý jumystaryn júrgizýge muryndyq bolyp, tamaqty jańa tehnologiialardy óndiriske engizip, Almatynyń yrysyn arttyrdy.

Almatydaǵy, sol kezeńdegi el astanasyndaǵy nan ónimderi kombinatyn basqarǵan Á.Maralov táýelsiz elimizdiń ósip-órkendeýine óz úlesin qosty. Óz mekemesindegi jumysty ýaqyt talabyna sai uiymdastyra bilgen Ádilmyrza Maralovtyń basshylyǵymen «Nan ónimderi kombinaty» da jekeshelenip, 1992 jyly «Altyn Diirmen» ashyq aktsionerlik qoǵamyna ainaldyryp, eldiń yrysyn arttyrǵanyna kýá boldyq. Qiyn kezeńde júzdegen jumysshylardyń jalaqysyn taýyp, millionnan astam turǵyny bar alyp shahardyń azyq-túlikpen qamtamasyz etýde jan aiamai kúresken aptal azamat qashanda el múddesin joǵary qoia bildi. Bozbala shaǵynan jumys istep, «eńbek nanynyń» qadirin bir kisidei biletin Ádekeń talai qiyndyqty abyroimen eńserip, jurttyń yqylasyna bólengenine bárimiz kýá boldyq.  Mańyzdy kásiporynnyń birinshi basshysy bolyp qyzmet etken Ádilmyrza Beisebaiuly óndiristiń ozyq ádisterine basa nazar aýdara otyryp, korporatsiia shyǵaratyn barlyq ónim túrleriniń óndirisin jańa, zamanaýi deńgeige kóterý arqyly kásiporynnyń negizgi baǵyt-baǵdaryn saqtady.

Óndiristik qyzmettermen qatar Ádilmyrza Beisebaiuly qoǵamdyq-saiasi isterge de belsene qatysty. Ol uzaq jyldar boiy Almaty qalasy máslihatynyń depýtaty, «Nur Otan» partiiasynyń depýtattyq fraktsiiasynyń jetekshisi, «Nur Otan» partiiasynyń Almaty qalalyq bólimshesiniń Saiasi keńesi biýrosynyń múshesi, Almaty qalasy Túrksib aýdanynyń depýtattyq tobynyń  tóraǵasy qyzmetterin atqarǵanyn bárimiz bilemiz. Tek Túrksib aýdany kóleminde ǵana emes, jalpyqalalyq máselelerdi sheshýge belsene qatysqan Ádilmyrza Beisebaiuly óndiristik jáne qoǵamdyq qyzmetti kólemdi ǵylymi jumystarmen sheber ushtastyra bildi. Depýtat retinde óz isine jaýapty ári uqypty ol ainalasyndaǵylarǵa qashanda qamqorlyq tanytyp, qolynan kelgeninshe kómek qolyn sozdy. Az ǵumyrynda adamdyqtyń úlgisin kórsetip, halyq qalaýlysy mártebesin kótergen aptal azamattyń jarqyn beinesi, ónegeli isteri bárimizdiń júregimizge jattalyp qalǵany anyq. 2001 jyly «Altyn-Diirmen» korporatsiiasyn zaman talabyna sai basqaryp, óndiriste zamanaýi jańalyqtardy engizgen Ádilmyrza Maralov Ónerkásipke Járdem berýdiń eýropalyq qaýymdastyǵynyń (SPI) altyn medali men esimdik sertifikatyna ie boldy. Ol Qazaqstan ekonomikasyn órkendetýge qosqan úlesi úshin Elbasynyń Jarlyǵymen 2008 jyly «Qurmet» ordenimen, merekelik medaldarmen marapattaldy.

Soqqan jeldei, aqqan seldei zymyrap óte shyqqan qairan jyldardyń qaityp kelmesi anyq bolsa da, sol bir nurly belesterdiń  kóńilden ketpeitin, júrekten óshpeitin maǵynaly da mánerli, saǵynyshty da áserli sátteri keide kóz aldynda Kókshe teńizdiń kógildir aidynyndai, Ileniń iirimdi tolqynyndai úiirilip tura qalatyny belgili. Iá, saǵymdy jyldar saǵynyshtyń, tipti tátti muńnyń elesi siiaqty eken-aý.

Týǵan jerin, týyp-ósken belin saǵynbaityn adam bolmaidy. Ádilmyrza Beisebaiuly –  kópti kórgen kónekóz kisi ǵoi, ádebinen jańylmaidy, kóp kósemsip sóilei bergendi de unatpaityn. Biraq týǵan el, ósken jer týraly paiymy bólek bolatyn. Ásirese, onyń týǵan jer, atajurtqa degen perzenttik qurmeti sheksiz ekeni baiqalyp turýshy edi. Bul sezim onyń búkil sanaly ǵumyrynyń altyn qazyǵy ispetti. Qariia kóńildiń dariia shalqar sezimi telegei ekendigin biz de birte-birte uǵyna túskendeimiz.

Tabiǵaty sulý, aýasy jupar, shóbi qunarly óńir kóne Tarazdyń keskin-kelbetine sai onyń adamdarynyń da júzi shýaqty, deni qýatty bolyp keledi. Bul – tabiǵi zańdylyq qoi. Ózi de shiraq, pysyq Ádekeń óz aýylynyń adamdary shetinen aqjarqyn, saýyqqoi, jaisań kóńil, jomart jandar bolyp kórinip turatyn. Ádekeń óziniń sanaly ǵumyrynda ózini osy jaidarly minezinen ainyǵan emes. Aýyldan úiine bireý kele qalsa, eńkeigen qartynan bastap, eńbektegen balasyna deiin aman-esendigin surap, bilgisi kelip turatyn. Asyly, ata-babalarymyzdyń qanyna sińgen osyndai jaqsy qasietteriniń jurnaǵyn joǵaltyp almaýǵa Ádekeń syndy azamattardyń dáneker bolyp júrgenderiniń ózi úlken bir ǵanibet edi.

Ol ónegeli ómiri, óreli isimen, azamattyq-adamgershilik bolmysymen sońyna jarqyn iz qaldyrǵan memleketshil tulǵalardyń biri boldy. Kóne Taraz topyraǵynan túlep ushqan Almaty qalalyq máslihatynyń birneshe shaqyrylymynyń depýtaty, Almatydaǵy «Altyn Diirmen» korporatsiiasyn shirek ǵasyr basqaryp jurtshylyqtyń yqylasyna bólengen Ádilmyrza Beisebaiuly tegine qarasańyz, qazaq tarihynyń kindigine ainalǵan ejelgi Taraz topyraǵymen tyǵyz bailanysty.

Kóne zamannan beri Talas, Áýlieata, Jambyl atanyp, Táýelsizdik tusynda tarihi Taraz ataýyn qaita iemdengen ońtústiktiń qalasy qanshama tarihqa kýá boldy deseńshi. Qasietti Taraz topyraǵynda dúniege kelip, elge qamqor, jerge qorǵan bolǵan nebir erlerdiń búgingi tuiaǵyndai Ádilmyrza Maralov ta osy ordaly Otannyń perzenti. Osy tarihi topyraqta dúniege kelip, es bilip, eńse tiktedi. Kópbalaly shańyraqtyń ulany kámelet jasyna tolysymen eńbekke aralasty.

Eńbek jolyn 1970 jyly Jambyl sharap zaýytynda slesar bolyp bastaǵan bozbala eńbekpen tapqan nannyń dámin shyn máninde bildi. Eńbekpen tabylǵan as atasy – nannyń keiingi ómiriniń týra maǵynasyndaǵy ózegi bolatynyn bozbala Ádekeń ol kezde oilamaǵan bolar. Dese de, Ádilmyrza Maralovtyń kásibi men eńbek joly tamaq óndirisi, onyń ishindegi bidai-nan salasymen jalǵasqany ras. Bul onyń eńbek adamynan el aǵasy, halyq qalaýlysy bolǵanǵa deiingi bilim, eńbek joly.

Ádilmyrza Maralovtyń joǵary bilim joly Jambyl jeńil jáne tamaq ónerkásibi institýtynda ótti. Institýtty oidaǵydai bitirgen jas maman Jambyl oblystyq nan ónimderi basqarmasynyń tehnikalyq bóliminde injener qyzmetin bastady. Joǵary bilimin tájiribemen ushtastyrǵan ol Birlik nanqabyldaý mekemesiniń bas injeneri qyzmetin atqardy.

1981-1983 jyldary Shý qalalyq partiia komitetiniń óndiristik-kólik bólimine nusqaýshy bolyp shaqyrylǵan Ádilmyrza Maralovtyń partiialyq-uiymdastyrýshylyq saladaǵy alǵashqy qadamdarynyń da negizi qalanǵandai. Keiin halyq qalaýlysy, korporatsiia basshysy siiaqty jaýapty tirlikterdiń bastaýy ispetti.

Aitqandai, Á.Maralovtyń elimizdiń jeńil jáne tamaq ónerkásibi salasyndaǵy kásiporyn basshylyǵy qyzmeti osy 80-jyldardan bastalady. 1983-1989 jyldarda Jambyl oblysy Shý aýdandyq nan ónimderi real bazasynyń direktory, 1989 jyldyń tamyz aiynda balamaly sailaý negizinde Almaty nan ónimderi kombinatynyń direktory bolyp sailandy. Bul keńestik-partiialyq júieniń álsirep, alyp elde demokratiia, halyq pikiri qanat jaiǵan kezeń bolatyn.

1990 jyldar jetpis jyldan astam ýaqyt bilik qurǵan keńestik júieniń, osynshama ýaqyt jalǵyz ózi bilik etken kommýnistik partiianyń sońǵy tuiaq serper jyldary boldy. Osy jetpis jyldan astam ýaqytta baryn ortaq qazynaǵa salyp, Máskeý degen ortalyqtyń bólip bergenin ǵana mise tutqan 15 respýblika tarih talabymen táýelsizdikke qol jetkizgen tus bolatyn. Alyp imperiianyń túpsiz qazanyn nanmen toltyrǵan negizgi respýblika Qazaqstan da 1991 jyly egemendikke qol jetkizdi. QazaqKSR-nyń 1930 jyldarda ózi asharshylyqta bolsa da, baryn ortalyqqa jibergenine, 1940-1950 jyldarda Uly Otan soǵysynyń negizgi tyly bolǵanyna, tyń igerip, keńes halqynyń aýzyn aq nanǵa jetkizgenine tarih kýá.

Adam jany, beine ashylmaǵan aral ispetti. Ol aralda tynysty ashatyn jupar aýasyn jutyp, kempirqosaqtai qubylǵan jasyl álemde alshań basyp, ózinshe tirshilik etken, ózgeshe ómir soqpaǵyn syzǵan tiri jan ieleri óris taýyp órip júredi. Adam men tabiǵattyń býdandasa, orailasa ómir súrýi osyndai-aq bolar dep oilaisyz!

Abai atamyz aitqandai, Ádekeń «atanyń balasy emes, adamnyń balasy» bola bilgen jan edi. Oǵan Qudai bergen uly minez – qarapaiymdylyǵy, baýyrmaldyǵy, kári-jasqa birdei meiirbandyǵy edi.

Jaqsy adam eldiń basshy serkesindei,

Juǵymdy bolar elge erkesindei.

Jaqsynyń júzi jyly, sózi maida,

Halqynyń qalyń júndi kórpesindei, – dep Súiinbai aqyn jyrlaǵandai, jeke basynyń asyl da ainymas adamgershilik qasietterimen jan-jaǵyna sáýle shashyp, jylylyq uialatyp turatyn aq júrekti, nar tulǵaly asyl azamattyń asqar asýlary men jetken biikteri jaily qansha aitsań da taýsylmaidy.

«Týra bide týǵan joq, týǵandy bide iman joq» deitin uly qaǵida qazyǵyna sózi men isin bailap ósken Ádekeń qaida júrse de, qandai qyzmettiń qulaǵyn ustasa da oiyn týra aitar minezi men tabandylyǵy, aýylsharýashylyǵynyń jai-japsaryn myqty biletin kásibi qabilet-qarymynyń keńdigi men tereńdigi árqashan baiqalyp turatyn. Qai qyzmetti atqarsa da ol adaldyǵymen, qabilet-qarymymen ári kásibi sheberligimen daralandy. Osylaisha týyp-ósken jerine, qadirin uqqan eline adal qyzmet qylýdyń úlgisin tanytty. Eli úshin aianbai ter tógip, abyroily azamat, el aǵasy atandy. Qashanda, qai laýazymnyń tizginin ustasa da biiazy minezinen aýytqymai, bilsem, bilgen ústine bile tússem degen usynaqty ustanymynan tanbady. Eń bastysy, kókirek kózi ashyq, hám kórgeni men túigeni kóp mol qazynaly, zerek te zerdeli jan shyn máninde aǵa urpaqtyń atyna zaty sai laiyqty ókili retinde tanyla bildi.

«Jaqsynyń jaqsylyǵyn ait, nury tasysyn…» demekshi, Ádilmyrza Beisebaiuly aýyl ómirin, el tynysyn, halqymyzdyń salt-dástúrin, shuraily tilin jaqsy biletin ol qai taqyrypta áńgime qozǵalsa da oǵan erkin aralasyp, óz oiyn ashyq bildirip otyratynymen erekshelenetin.

Júktelgen mindetti abyroimen atqaryp, kóptiń alǵysy men rizashylyǵyna bólenip, tájiribesin tolystyryp, elge aǵa bolǵan azamat iskerligin kórsetip, bilim-biligin ortaǵa salyp, qajyr-qairatyn ortaq múdde jolyna jumsady. Qandai is tapsyrylsa da tosyrqai qaramaityn, jańalyq ataýlyny jatsynbaityn, qai sharýany atqarýdan da tartynbaityn, batyl kirisip ketetin Ádekeń elimiz egemendigin, memleketimiz táýelsizdigin alǵan, ekonomikada naryqtyq qatynastarǵa kóshken kezeńde de birtalai jumystyń basyn qaiyrdy. Ol ómiriniń sońyna deiin qatardan qalmai, ómirdegi bar kórgen-túigeni men jiǵan-tergenin keiingi izbasarlaryna, qala berdi urpaqtaryna jalǵastyrýdy murat tutty.

Ádilmyrza Beisebaiulyndai ultjandy azamattyń aramyzda joqtyǵy anyq baiqalady. Biraq onyń istegen isi, jaidary minezi júregimizdiń  tereńinde máńgige tunyp qalǵan. «Jaqsynyń sońynda jaqsy iz qalady» degen babalarymyz.  Ádilmyrza sońyna jaqsy is, jaqsy iz, ulaǵatty urpaq  qaldyryp ketti.  Ol otbasynda adal jar, balalaryna asqar taý áke, nemerelerine  súiikti ata bola bildi.