Dalanews.kz sarapshynyń osy tóńirektegi oi-tolǵamyn yqshamdap usynady.
Áshimbaevtyń pikirinshe kommýnizmge áli de bolsa tolyq tarihi baǵa berilgen joq.
"Tipti biz biletin Alash arystarynyń ózi Reseiden bólinýdi qup kórmedi, ári ketkende avtonomiia surady. "Alash Orda úkimeti táýelsizdik alýǵa umtyldy" dep jańsaq jazyp júrgender bar.
Túptep kelgende eshkim de sol jyldardy tereńirek zerttep, baiypty baǵa bergisi kelmeidi", – deidi saiasattanýshy.
Áshimbaev osy arada QazKSR-diń tóraǵasy bolǵan Jumabek Táshenovke toqtalypty.
"Táshenovti qazaq aýdandaryn Ózbekstan men Qyrǵyzstanǵa, Aqmola óńirin Reseige berýge qarsy shyqqan kúresker retinde sýretteidi. Qaǵaz-qujatty aqtara kele múlde basqa kóriniske kýá bolasyz.
Máselen Bostandyq aýdanyn Ózbekstanǵa bererde dál osy Táshenov baiandama jasaǵan. Bútin bir aýdan sol baiandamanyń negizinde Ózbekstanǵa ótip ketti.
Al Aqmola oblysyn Qazaqstannan jyryp alý týraly sóz bolǵan joq. Tyń igerý Hrýshev saiasatynyń basty baǵdary edi. Alaida qarjylandyrý Almaty arqyly ótetin.
Tiisinshe tyń igerýge bólingen qomaqty qarajattyń birshama bóligi Tselinogradqa jetpei, Almatyda igerilip ketetin-di. Hrýshev Tselinogradqa bólingen aqshanyń Almatyny ainalyp ótip, tikelei Máskeý arqyly kelýin kózdedi.
Buǵan Táshenov qarsy shyqty. Óz basym onyń Hrýshevqa dóńaibat kórsetip, «BUU-ǵa baryp baibalam salǵanyna» kúmánmen qaraimyn.
Mańǵyshlaqtyń Túrkimenstanǵa berilýine qarsy shyqqany da jái ǵana qaýeset.
Mundai másele kóterilgen joq. Birqatar munai-ken oryndaryn «Túrkimenmunaidyń» basqarýyna berý, sol arqyly respýblika aralyq klaster qurý týraly talqylaý boldy.
Ol tusta Táshenov otstavkaǵa ketip qalǵan.
Mine, solai. Onyń tóńiregindegi ańyz ben aqiqatty aiyra almai, Keńes odaǵynan shekpeninen shyqqan sheneýnikti «táýelsizdik úshin kúresken tulǵaǵa» ainaldyryp jiberdik», – deidi ol.
Áshimbaevtyń aitýynsha mundai mundai mysal jetip artylady. Saiasattanýshy osy arada asharshylyqty sóz etip, náýbetke negizgi kináli retinde – qazaqtyń sholaq belsendilerin atapty.
«Keibireýler asyra sóileýge mashyqtanyp alǵany sondai "ashtyqtan 6 mln qazaq qyrylyp qaldy" deidi.
Onyń sebebin Stalinniń túrki tektesterdi sýqany súimeitinimen túsindiredi.
Ujymdastyrý naýqany Qazaqstanmen qatar júrgen ózge túrki elderine qarar bolsańyz dál bizdei beinet kórmepti. Sorlaýymyzdyń sebebi – jergilikti jerdegi atqaminerlerdiń áperbaqan áreketinen boldy», – deidi Áshimbaev.
Sarapshy bul arada Máskeýdiń malsyz qalǵan qazaqtarǵa qol ushyn sozǵanyn aitady.
"Bir jerden oqyǵanym bar, Máskeý asharshylyqtyń aldynda Qazaqstandaǵy mal basyn qalpyna keltirý úshin qomaqty qarajat bóledi. Alaida aqsha maqsatty jerge jumsalmaidy, talan-tarajǵa túsedi.
Másele nede? Ujymdastyrýdyń basy-qasynda júrgen qazaqtyń saiasi qairatkerleriniń ózi 1937-38 jyly repressiianyń tuzaǵyna ilindi. Sóitip saiasi jaýapkershilikten qutyldy desek te bolady.
Sol jyldardyń qaǵaz qujatyn aqtarǵan adam asharshylyqqa jol bergen qazaqtyń partiia qyzmetkerleri ekenin ańdar edi. Ash-jalańash qazaqtar bas saýǵalap irgedegi Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Túrkmenstanǵa aýdy. Bul óńirler de ujymdastyrýǵa ushyrady. Alaida ashtan buralǵan joq, jappai qyrylǵan joq», – deidi sarapshy.
Saiasattanýshynyń paiymdaýynsha ázir ótken tarihty burmalaý basym bolyp tur. Keibir tarihi tulǵalar men olardyń oi-paiymyn konteksten kesip alyp, adamdy adastyrý beleń alyp barady.
"Stalin qazaqtardy ittiń etinen jek kórse, qazaqtyń kórnekti qairatkeri Turar Rysqulovqa Resei úkimetiniń joǵary laýazymyn senip tapsyrmas edi. Buǵan Jalpyreseilik atqarý komitetinde ulttar bólimin basqarǵan
Sanjar Asfendiiarovty, Ábilqaiyr Dosovty, Nyǵmet Nurmaqovty qosyńyz.
1936 jyly Qazaqstandy odaqtyq respýblika deńgeiine kótergen Stalinniń ózi edi. Bul buiryq bizdiń eldiń oń-sol tanyp, keiinnen birtutast memleket retinde qalyptasýyna jol ashty», – deidi ol.
Genotsid? «Ol týraly aitý, asyra silteý. Tarihi derekterdi burmalaý», – degen pikirde Áshimbaev.
Saiasattanýshy Qazaqstannyń KSRO quramyndaǵy tarihyna birjaqty baǵa berýge bolmaidy deidi.
[perfectpullquote align="full" bordertop="false" cite="" link="" color="" class="" size=""]«Iá, qiyn-qystaý kezeńdi bastan keshirdik, biraq jaqsylyǵy da jetip artylady. Sońǵysy týraly sóz qozǵaǵymyz kelmeidi, kerisinshe kópe-kórneý kúie jaǵyp, qaralaýǵa kelgende júirikpiz.
Búgingi táýelsiz Qazaqstan aiaqasty paida bolmaǵanyn, onyń keshegi QazKSR-niń izbasary ekenin moiyndaǵymyz joq», – deidi Áshimbaev.[/perfectpullquote]
Onyń pikirinshe Qazaqstan kommýnistik muradan bas tarta almaidy. Bas tartýǵa bel bailady ma, endeshe sol tusta salynǵan eskertkishterdi, ǵimarattardy jermen-jeksen etý kerek.
"Osydan birneshe jyl buryn atý jazasyna kesilgen repressiia qurbandarynyń sanyn kóbeitý týraly Qazaqstan kompartiiasynyń birinshi hatshysy Levon Mirzoiannyń qoly qoiylǵan qujat jelide jariialanyp, munyń sońy aiǵai-shýǵa ulasty.
"Jaýyz armian» qazaqtyń kózin qurtpaq boldy" dep baibalam salǵandardyń aitaǵyna ergen bilik Almaty men Astanadaǵy Mirzoian kóshesiniń atyn aýystyryp tastady. Álgi qujattyń tómengi jaǵynda Mirzoianmen talasyp qol qoiǵandardyń teń jartysy qazaq ekenin eshkim elegen joq. Olardyń atyndaǵy kóshe áli tur...», – deidi Áshimbaev.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
ia-centr.ru saitynan yqshamdap aýdaryldy
Dalanews.kz avtordyń pikiri redaktsiia kózqarasymen sáikes kele bermeitinin eskertedi.
