– Takir Ospanuly, qazirgi pandemiia kezinde onlain oqý joǵary oqý oryndary úshin de mańyzdy bolyp turǵany belgili. Jalpy, ózińiz basqaryp otyrǵan oqý orny onlain bilim berý isine qanshalyqty daiyn? Onlain oqýdy jetildirýde qandai sharalar qabyldap jatyrsyzdar?
– Bizdiń ýniversitette qashyqtan oqytý júiesin burynnan iske asyryp keledi. Biraq ol kezde stýdentterdiń belgili toptaryna ǵana qashyqtan oqytý júiesin qoldandyq. Osy turǵydan alǵanda bizdiń oqý orny qashyqtan oqytýǵa birshama daiyn boldy. Al pandemiia kezinde osy mashyǵymyzdy damytyp, stýdentterge qashyqtan sapaly bilim berýge bar kúsh-jigerimizdi jumsadyq. Ótken jylǵy oqý aiaǵynda stýdentterimiz ben magistranttarymyz qashyqtan oqydy. Ras, ýniversitet qabyrǵasynda bilim alyp júrgen shákirtterdi jappai qashyqtan bilim berý júiesine kóshirý biz úshin de, bilim alýshylar úshin de úlken jańalyq, is-tájiribe bolǵany anyq. Qashyqtan oqytýǵa qatysty birqatar suraqtar da týyndady.
Jalpy, bizdiń qashyqtan oqytýǵa daiyndyǵymyz jaqsy bolatyn. Óitkeni bizdiń oqý ornynda «Ýniver», «Modýl» degen aqparattyq júieler birneshe jyldan beri jumys istep kelgen-di. Biraq o basta atalǵan aqparattyq júielerdegi stýdentterge qajetti oqý materialdary, tapsyrmalar men qajetti video materialdar jetkiliksiz boldy. Osy aqparattyq júielerdi der kezinde toltyryp, kem-ketikterdi retteýdiń sáti tústi. Osylaisha, pandemiia kezinde stýdentterge qashyqtan bilim berý júiesin abyroimen atqardyq.
Ekinshi qiyndyq stýdentterge bailanysty boldy. Jalpy, jańalyq pen jańa tehnologiiany igerýde jastar belsendi ǵoi. Bul jerde bar másele tehnikalyq qamtamasyz etý men internettiń jaǵdaiyna bailanysty týyndady.
Ózderińiz de bilesizder, qazirgi tańda keibir aýyldarda internet durys jumys istemeidi. Desek te, jastarymyz qoldaryndaǵy uialy telefondarymen internet jaqsy ustaityn kórshi aýyldarǵa, jergilikti jerdegi mektepterge baryp, sabaqtaryna onlain rejimde qatysyp, bilim alýǵa úlken jaýapkershilikpen qaraitynyn kórsetti.
– Pandemiia kóktemgi sessiia kezine týra keldi. Jastardy jyl boiy alǵan bilimin synaý barysynda qiyndyqtar týyndamady ma?
– Iá, biz úshin sessiia óte mańyzdy. Jyl boiy alǵan biliminiń nátijesin anyqtaýdyń mańyzy erekshe. Ustazdar qaýymy onlain sabaqtardy ótkizip, stýdentterdiń test suraqtaryna jaýap berdi. Bul protsesti baqylaý, jalpy synaqtardyń qalai ótkenin anyqtaý úshin «Prokterent» júiesin engizdik. Qazirgi tańda bul baǵyttaǵy jumystardy jetildirip jatqan jaiymyz bar. «Prokterent» júiesi arqyly oqý bitirgen túlekterimizdiń memlekettik synaqtardy qalai tapsyrǵanyn, diplomdyq jumystaryn qorǵaýyn onlain rejimde baqylap ustazdar óz baǵalaryn berdi. Osylaisha, ýniversitettegi tsifrlandyrý jumystary pandemiia kezinde bizge airyqsha kómegin tigizgenin maqtanyshpen aita alamyn. Árine, aldaǵy ýaqytta osy jumystarymyzdy ary qarai jalǵastyryp, aqparattyq júielerimizdi damyta túsýge kúsh salamyz.
Daiyndyǵymyzdy ushtai túsý úshin «Tsifrly pedagog» degen jobamyzdy damytyp jatqan jaiymyz bar. Videodárister men vebinarlardy qalai daiyndaýdyń jón-jobasyn ustazdarǵa úiretip, kórsetýdemiz.
Akademiialyq kúntizbemizdi de qashyqtan oqytýǵa yńǵailap daiyndadyq.
– Jalpy, oqý oryn ustazdary men stýdentter qashyqtan oqytýdyń ereksheligin sezindi me?
– Álbette, ustazdarymyz da, stýdentterimiz de qashyqtan oqytýdyń mán-mańyzyn túsinip, sezindi dep nyq senimmen aita alamyn. Qashyqtan oqytýdyń basty ereksheligi kúndizgi oqý sekildi stýdentterdi kúnde oqytyp, kúnde tapsyrma beretin múmkindik joq. Sondyqtan bárimiz keńese otyryp, qansha ýaqyt dáris oqyp, seminar ótkizdik, balalarmen qalai talqylaý ótkizýdiń kestesin daiyndadyq. Tamyz aiynyń sońǵy aptasynda ýniversitet tabaldyryǵyn attaiyn dep otyrǵan stýdentterdi qashyqtan oqý júiesine daiyndaityn bolamyz.
– Ustazdar qaýymy mundai ózgeristerdi tez qabyldap, tez beiimdeletinin bilemiz. Al osy qashyqtan oqý júiesin stýdent jastar qalai qabyldady. Psihologiialyq turǵydan qandai da bir kedergiler bolmady ma?
– Pandemiia tutas eldiń basyna túsken qiynshylyq bolǵannan keiin ustazdar da, stýdentter de qashyqtan oqýdyń mańyzyn birden túsinip, bul júieni birden qabyldady. Eshqandai qarsylyq bolǵan joq. Qashyqtan oqý júiesine bir ai ótkennen keiin birneshe ret stýdenttermen onlain kezdesý ótkizdim. Sol kezde olardyń kópshiligi ýniversitettiń qabyrǵasynda bilim alǵannan yńǵaily ekenin aitty. Olar onlain oqý barysynda ýaqyttaryn tiimdi paidalanyp, oqýǵa degen jaýapkershiligi artqandaryn alǵa tartty. Buryndary kóp ishinde jýsannan alasa, betegeden biik bolyp júrgen stýdentter oqý oqyp, ózin-ózi kórsetken. Osylaisha, onlain oqý árbir stýdenttiń oqý oqyp, bilim alýǵa degen jaýapkershiligin arttyrdy.
– Jaqynda ǵana mektep bitirýshi túlekter UBT tapsyryp, joǵary oqý oryndaryna túsýge talpynys jasady. Biyl Abai atyndaǵy QazUPÝ qansha bilim grantyna ie boldy? Ie bolǵan granttaryńyz qoǵamnyń suranysymen úilese me?
– Memlekettik grantty jeńip alǵan bala qai oqý ornynda bilim alatynyn ózi tańdaidy. Sondyqtan oqý oryndaryna arnaiy grant bólinbeidi.
Abai atyndaǵy QazUPÝ elimizdegi pedagogikalyq mamandardy daiarlaityn kóshbasshy oqý oryny bolǵandyqtan, ustaz bolýdy armandaǵan jastar bizdiń ýniversitette bilim alǵandy jón sanaidy.
Biyl respýblika boiynsha jalpy 53 800 memlekettik grant bólinse, sonyń 7 700-in pedagogikalyq mamandyqtardy qurap otyr. Osylaisha, memleketimiz bolashaq pedagog mamandar daiarlaý isine airyqsha kóńil bólýde. Abai atyndaǵy QazUPÝ-di qansha grant ieleri tańdaitynyn konkýrs ótkennen keiin anyqtalady. Desek te, jyl saiyn memlekettik grantty utqan 1500 jas bizdiń oqý ornyn tańdaitynyn bilemiz. Biyl da osy deńgeide grant utqan jastardy qabyldaimyz dep josparlaýdamyz.
– Aldaǵy ýaqytta pedagogikalyq mamandyqtar boiynsha oqýǵa túsetin talapkerlerdi muǵalimdik talantyna qarai irikteý júiesi engiziledi degendi qulaǵymyz shalyp qalyp edi. Bul irikteý qalai júrgiziledi?
– Osydan birneshe jyl buryn qoǵamda pedagogikalyq mamandyqtardy tańdaǵan balalardyń bolashaqta ustaz bolýǵa degen erki, beiimi bar ma degen suraq týyndaǵan bolatyn. Bilim zańyna ózgeris engennen keiin pedagogikalyq mamandyqty tańdaǵan talapkerlerdiń bári arnaiy synaq tapsyrýdy bastaǵan bolatyn.
Mine, sodan beri bizdiń ýniversitet sol synaqty jylda uiymdastyryp keledi. Synaq barysynda talapkerlerdiń bolashaqta ustaz bolýǵa psihologiialyq turǵydan beiimin, pedagogikany qanshalyqty túsinedi jáne pedagogikalyq sheshimderdi qabyldaýǵa beiimi bar ma degen suraqtar tóńiregindegi suraqtarǵa jaýap beredi.
– Takir Ospanuly, sózińizdi bóleiin. Bul synaqty Abai atyndaǵy QazUPÝ-di tańdaǵan túlekter ǵana tapsyra ma álde jalpy pedagog mamandar daiyndaiyn oqý oryndarynda osyndai synaq bola ma?
– Bul synaq bilim zańynda atap kórsetilgendikten, barlyq pedagogikalyq oqý oryndarynda uiymdastyrylady.
Osy rette myna bir máseleni aita ketý kerek. Áńgime arasynda bizdiń ýniversitetke pedagogikalyq beiimdiligin anyqtaý boiynsha 10 myńnan astam bala synaq tapsyrǵanyn aittym ǵoi. Synaqty jaqsy tapsyrǵan balalardyń bári bizdiń oqý orynǵa túspeidi. Olardyń arasynda basqa oqý oryndaryn da tańdaityn talapkerler bar. Bizdiń ýniversitet olarǵa osy synaqty onlain tapsyrýǵa múmkindik týǵyzǵan soń, olar osy múmkindikti paidalandy.
– Aitpaqshy, stýdentterge bólinetin memlekettik grant 2011 jyldan beri áli bir tiynǵa óspegenin estip edik. Sol ras pa? Búgingidei infliatsiia jaǵdaiynda árbir shákirtke 448 myń teńge bólý az emes pe?
– Bul másele birneshe jyldan beri joǵary bilim berý salasyndaǵy ózekti máselelerdiń birine ainalǵan edi. Jalpy, muny durys baiqaǵansyz. Biraq biyldan bastap memlekettik granttyń qarjysy ósti. Aitalyq, osyǵan deiin jai ýniversitettegi granttardyń kólemi 448 myń teńge bolsa, ulttyq statýsy bar biz siiaqty ýniversitetterdegi granttyń mólsheri 635 myń teńge boldy. Biyl osy másele oń sheshimin taýyp, 448 teńgeniń granttary 901 myń teńgege, al ulttyq ýniversitetterdegi granttyń quny 1 082 000 teńgege deiin ulǵaidy.
– Osy memlekettik granttyń qarjysy qandai shyǵyndarǵa jumsalatynyn tarqatyp aityp berseńiz?
– Memlekettik granttyń qarjysy oqytýshylardyń jalaqysyna, oqý barysyn uiymdastyrý isine, oqý oryn ǵimaraty men jataqhanalardy ustaýǵa jáne oqý isine qajetti jabdyqtar men jańa tehnologiialar alýǵa jumsalady. Osy rette aita ketýimiz kerek, jataqhanaǵa tek eksplýatatsiiasy úshin ǵana bólinedi. Al qalǵan jataqhananyń jaryǵy, jylýyna stýdentterdiń jambaspulynan túsken qarjy jumsalady. Bizde jataqhananyń jambaspuly arzan, jylyna 30 myń teńgeniń kóleminde.
– Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń bastamasymen «Bilim berý Aliansy» konsortsiýmy qurylyp, onyń quramyna oblystar men Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń bilim berý basqarmalary kirgen bolatyn. Bul konsortsiýmnyń qandai jumyspen ainalysatynyn tarqatyp aityp berseńiz?
– 2018 jyly oblystyq bilim bólimi basqarmalarymen birlesip «Bilim berý Aliansy» konsortsiýmyn qurýdaǵy negizgi maqsatymyz mektep bitirýshi túlekterge kásibi baǵdar berip, júrek qalaýymen pedagogikalyq mamandyqty tańdaýyna kómek kórsetý bolatyn. Osy konsortsiýmnyń arqasynda kóptegen jastar ózderi suranystaǵy mamandyqtary jaiynda mol aqparat alyp, durys tańdaý jasaýyna múmkindik aldy.
Búginde konsortsiýmnyń jumys aýqymy keńeie tústi. Qazirgi tańda uiym aiasynda oblystyq bilim basqarmalary ózderine qajetti pedagogikalyq mamandyqtar jaiynda bizge suranys túsiretin boldy. Bizder osy usynastardy paidalanyp, oqý bitirgen jastarymyzdy jumyspen qamtyp otyrǵan jaiymyz bar. Osylaisha, az ǵana ýaqyttyń ishinde konsortsiým jastarǵa kásibi baǵdar beretin jáne oqý bitirgen jas mamandarǵa jumys taýyp beretin paidaly uiymǵa ainaldy.
Biyldyń ózinde Nur-Sultan men Almaty qalasynan jáne Almaty, Jambyl oblystarynan 4 myń jas mamanǵa suranys jasalyndy. Osy suranysty qanaǵattandyrý úshin ózge de oqý oryndarynyń túlekterin tartyp, jastardyń jumysqa qabyldaýyna jaǵdai jasaǵanymyzdy maqtanyshpen aita alamyz.
Aldaǵy ýaqytta «Bilim berý Aliansy» konsortsiýmy aiasynda stýdent jastardyń mektepterde óndiristik tájiribeden ótip, odan keiin aradaǵy bailanystaryn jandandyra túsý máselesin de sheshýdi oilastyryp otyrmyz.
Sonymen qatar keleshekte elimizdegi pedagogikalyq oqý oryndardyń basyn osy konsortsiým aiasynda biriktirip, ortaq máselelerimizdi birlesip sheshpek oiymyz da bar.
– QR «Pedagog mártebesi týraly» Zańy qabyldanǵanyn bilemiz, bilim berý salasynda uzaq jyl jumys istegen tájiribeli maman retinde osy zań jobasyna qatystyńyz ba? Jalpy, bul zań ustazdar mártebesin qanshalyqty kóteredi?
– Kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaev osy ustazdar mártebesine qatysty zań jobasyn daiyndaý týraly usynys tastaǵanda bizder qatty qýandyq. Óitkeni qoǵamdaǵy ustazdar qaýymynyń oryny jaiynda kóp aitylǵan edi. Bizdiń oqý orynnyń ǵalymdary bul zańnyń máni men mazmunyn jete túsinip, óz usynystaryn tolyqtai qaǵazǵa túsirip, pedagog mamandardyń mártebesi týraly zańnyń alǵashqy nusqasyn QR Bilim jáne ǵylym ministrligine joldady. Osylaisha, ýniversitet mamandary bul másele kóterilgen kúnnen bastap jańa zańdy daiyndaýǵa belsendi túrde aralasty.
Osy zańǵa qatysty eki máseleni aita ketýdi jón sanap otyrmyn. Birinshiden, QR «Pedagog mártebesi týraly» Zańynyń qabyldanýy bizdiń qoǵam úshin úlken oqiǵa dep baǵalaimyn. Óitkeni bizder osy zańdy qabyldap, elimizde ustazdardyń eńbegin qalai baǵalaitynymyzdy kórsetip berdik. Mundai arnaiy zań kóptegen elderde joq. Bizder bul zań arqyly elimizde bilim berý isiniń basym baǵyttarynyń biri ekenin qolmen qoiǵandai kórsetip berdik.
Ekinshiden, zań arqyly ustazdardyń quqyqtary men mindetterin ashyq kórsetilgendikten, jańa zań Qazaqstannyń muǵalimderine úlken jeńildik ákeldi dep nyq senimmen aita alamyn.
Zańda ustazdardy bóten jumysqa aralastyrýǵa tyiym salynatyny taiǵa tańba basqandai anyq kórsetildi. Ótken jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáikes aldaǵy tórt jylda elimizdegi ustazdardyń ailyǵy eki ese kóbeietin boldy. Budan basqa qazir pedagogikalyq oqý oryndarynda bilim alyp jatqan stýdentterdiń stipendiiasyn 1,5 esege kóterý – qoǵamda pedagog mamandardyń mártebesin kóterýge baǵyttalǵan mańyzdy shara dep esepteimin.
Aldaǵy birneshe jylda jańa zań ustazdardyń kásibi deńgeii men áleýmettik jaǵdaiynyń joǵarylaýyna keshendi túrde áser etetine senimdimin.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev oqýlyqtardy tsifrly formatqa kóshirýdi tezdetýdi tapsyrǵanyn bilemiz. Bul baǵyttaǵy jumystar QazUPÝ-da qalai iske asyp jatyr?
– Elimizdegi joǵary oqý oryndary oqýlyqtardy tsifrly formatqa kóshirý máselesimen ainalysyp jatyr. Bul baǵyttaǵy jumystarǵa daiynbyz, ári júzege asyrýdamyz. Joǵary oqý oryndarynda elektrondy oqýlyqtardy paidalaný mekteptermen salystyrǵanda birshama jeńil. Stýdentter elektrondy oqýlyqtardy qalaýynsha paidalanýda. Mundai oqýlyqtar bizde bar.
Eger mektep oqýlyqtaryn tolyqtai elektrondy formatqa kóshiretin bolsaq, budan keiin sol oqýlyqtardy paidalanatyn planshet sekildi ózge de qurylǵylarmen oqýshylardy qamtamasyz etýimizge týra keledi. Desek te, oqýlyqtardy tsifrly formatqa kóshirýdiń mańyzy zor ekenine pandemiia kezinde kózimiz anyq jete tústi.
Búginde bizdiń ýniversitetterdiń biraz ǵalymdary orta bilim salasyna arnap oqýlyq jazady. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta tsifrly oqýlyqtardyń bolýy kerek ekenin qoldaimyz. Mundai oqýlyqtar memlekettiń qyrýar qarajatyn únemdeidi. Sondyqtan bul baǵyttaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta jalǵasyn taba beredi.
Suhbattasqan Nurlan JUMAHAN.
