Oblysta aýyz sýdyń tapshylyǵy, ásirese jaz ailarynda qatty seziledi. Qajettilik táýligine 51 000 m3 qurap otyr. Aimaqtyń damý deńgeiin eskere otyryp, 2025 jylǵa qarai sýǵa degen qajettilik táýligine 250-260 myń m3, al tapshylyq táýligine – 100-110 myń tekshe metrdi quraidy dep boljanýda.
Memleket basshysy buǵan deiingi Mańǵystaýǵa jumys sapary barysynda 2025 jylǵa qarai sýǵa degen qajettilik ósetinin atap ótken edi. Osyǵan bailanysty Aqtaý qalasyn sýmen qamtamasyz etý máselesin sheshý úshin Qasym-Jomart Toqaev QR Úkimeti men oblys ákimdigine shuǵyl túrde "MAEK-Qazatomónerkásip" keshenin jańǵyrtý jónindegi jedel is-sharalar josparyn ázirleýdi tapsyrdy.
– Men Kendirli aýylynda sý tushytý zaýytyn salýdy tapsyrdym. Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip zaýytty 2024 jyldyń sońyna deiin iske qosýy tiis. Aýyldyq jerlerde sapaly aýyz sýǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etý máselesi áli de sheshilgen joq. Oblysta 12 aýyl, iaǵni aýyldyq eldi mekenderdiń 20%-y aýyz sýmen qamtamasyz etilmegen. Biyl tek 4 aýyldy aýyz sýmen qamtamasyz etý josparlanýda. Bul óte tómen qarqyn. Óńir ákimdigine kelesi jyldyń sońyna deiin barlyq 12 aýyldy aýyz sýmen qamtamasyz etýdi tapsyramyn, – dedi Prezident.
"Kaspii" sý tushytý qondyrǵysynyń qýatyn arttyrý
2019 jyly oblys ákimdigi Munaily aýdanynyń eldi mekenderinde jáne Qaraqiia aýdanynyń Quryq aýylynda sý tapshylyǵy problemasyn sheshý boiynsha jumysty bastady.
"Nurly jer" memlekettik baǵdarlamasy aiasynda respýblikalyq biýdjetten 2019-2022 jyldary Aqtaýdaǵy "Kaspii" zaýytynyń sý tushytý qondyrǵysynyń qýatyn táýligine 40 000 m3 deiin ulǵaitýǵa 12,1 mlrd teńge bólingen. Qazirgi ýaqytta qurylys-montajdaý jumystary júrgizilýde, aiaqtalýy - 2022 jyldyń sońy. Atalǵan nysannyń qurylysy bitse, 220 myńǵa jýyq turǵyn aýyz sýmen qamtylady. Munaily aýdanynyń, Túpqaraǵan aýdanynyń Aqshuqyr jáne Saiyn Shapaǵatov aýyldarynyń, Qaraqiia aýdanynyń Quryq aýylynyń, Agrarlyq aýmaq jáne "Jyly jaǵajai" kýrorttyq aimaǵy 100% sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etiledi.
Aqtaýdyń jańa shaǵyn aýdandary aýyz sýmen qamtylady
Munaily aýdany halqynyń jyl saiynǵy ósimin jáne Aqtaý qalasynyń soltústik baǵytynyń belsendi damýyn eskere otyryp ( jańa 7 shaǵyn aýdanda shamamen 100 000 adam turatyn bolady) qýattylyǵy táýligine 60 myń m3 bolatyn "Kaspii" sý tushytý zaýytynyń III kezegin salýǵa daiyndyq bastaldy. Jobalaýshy - "QazNur" jobalaý-qurylys institýty 2022 jyldyń jeltoqsanynda saraptamaǵa tehnikalyq-ekonomikalyq negizdeme usynýdy josparlap otyr. Jobanyń boljamdy quny - 25 mlrd. teńgeni. Jobany iske asyrý merzimi - 2022-2025 jyldar. Osylaisha, "Kaspii" zaýytynyń ónimdiligi táýligine 100 000 m3 bolady.
MAEK-tiń qýattylyǵy jetpegendikten ózge nusqalar qarastyrylýda
Aqtaý men oǵan irgeles eldi mekender úshin aýyz sýdyń negizgi óndirýshileriniń biri - qýattylyǵy táýligine 52 myń tekshe metr bolatyn "MAEK-Qazatomónerkásip" JShS. Oblys ortalyǵynyń 205 myń turǵynyn sýmen qamtamasyz etý úshin bul nysannyń qýaty jetpeidi. Atalǵan kásiporynnyń negizgi jabdyqtary ótken ǵasyrdyń 60-90 jyldarynda paidalanýǵa berilgen. Negizgi jabdyqtyń fizikalyq tozýy qazir 80,7% quraidy.
Kásiporynda teńiz sýyn tushytý úshin eski jabdyqtalǵan bes distilliatsiialyq tushylandyrý qondyrǵysy jáne jańartylǵan úsh kóldeneń-qubyrly býlandyrǵysh paidalanylady. Jabdyqtyń paidalaný resýrsyna 20 jyl bolsa da, qondyrǵylardy paidalanýdyń naqty merzimi 31 jyldan 40 jylǵa deiin.
Halyqty aýyz sýmen úzdiksiz qamtamasyz etý maqsatynda №7 jáne 8 (jalpy qýattylyǵy táýligine 16 myń m3) distilliatsiialyq-tushylandyrý qondyrǵylaryn paidalanýdan shyǵaryp, ónimdiligi táýligine 24 myń m3 jańa MTPI – 4A, 4B jáne MTPI-5A, 5B qurylǵylaryn ornatý josparlanýda.
Joba memlekettik saraptamaǵa berildi. Oń qorytyndy alǵannan keiin Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi respýblikalyq biýdjet esebinen qarjylandyrýǵa ótinim beretin bolady. Quny 18,7 mlrd. teńge bolatyn jobany iske asyrý 2023-2024 jyldarǵa dep josparlanǵan.
Tiimdi baǵytqa investitsiia salý
Aqtaýda jeke investorlar qýattylyǵy táýligine 20 000 m3 tushytý qondyrǵysyn salý boiynsha joba júrgizýde, ony 2023 jyly aiaqtaý josparlanǵan. Jobanyń quny - 4 mlrd teńge. Nysan Aqtaýdyń jańa shaǵyn aýdandary, sondai-aq Aqshuqyr jáne Saiyn Shapaǵatov aýyldarynyń turǵyndaryn aýyz sýmen qamtamasyz etýi tiis.
Túpqaraǵan aýdanyndaǵy sý tushytý qondyrǵysy
Aldaǵy eki jylda Túpqaraǵan aýdanynyń úsh eldi mekeninde sý máselesi sheshiletin bolady. Jyl saiyn jazǵy kezeńde Fort-Shevchenko turǵyndary men Aqshuqyr jáne Saiyn Shapaǵatov aýyldarynyń turǵyndaryna keste boiynsha sý beriledi.
Sý tapshylyǵyn joiý úshin Túpqaraǵan aýdanynyń ákimdigi 2022-2023 jyldary Fort-Shevchenkoda qýaty táýligine 5 myń tekshe metrdi quraityn sý tushytý qondyrǵysyn salýǵa JSQ ázirledi.
Budan basqa, 2023-2024 jyldary Aqshuqyr jáne Saiyn Shapaǵatov aýyldarynda qýattylyǵy táýligine 10 myń m3 sý tushytý qondyrǵysyn salýǵa JSQ ázirleý josparlanǵan.
Jańaózen turǵyndaryna sý keste boiynsha berilmeitin bolady
Sý tapshylyǵyn Jańaózen qalasynyń turǵyndary men irgeles eldi-mekenderdiń 156 myńǵa jýyq adamy da kórýde.
"Astrahan-Mańǵyshlaq" magistraldyq qubyry arqyly táýligine 25 myń m3 sý beriledi. Jaz ailarynda Jańaózen qalasynyń kei eldi mekenderine sý keste boiynsha beriledi. Sanitarlyq normalar men erejelerge sáikes aýyz sýǵa degen jalpy qajettilik – táýligine 42-43 myń m3.
Jańaózen qalasynyń 2025 jylǵa deiingi damýyn eskere otyryp, aýyz sýǵa degen qajettilik táýligine 50 myń m3 quraityn bolmaq.
Bul máseleni Kendirli aýylynda qýattylyǵy táýligine 50 myń m3 sý tushytý zaýytyn salý arqyly sheshý josparlanǵan. Jobanyń tehnikalyq-ekonomikalyq negizdemesine memlekettik saraptama qorytyndysy alyndy. Jobanyń jalpy quny - 87,8 mlrd teńge. Jobany iske asyrý merzimi - 2022-2024 jyldar. Jobany birlesip iske asyrý úshin halyqaralyq investorlarmen kelissózder júrgizilýde.
Mańǵystaýda jer asty sý kózderin paidalaný josparlanýda
Beineý aýdany Boranqul aýylynda 2024 jyly ónimdiligi - 80 myń m3 sý tushytý zaýyty men sý sorǵy stantsiiasynyń qurylysy boiynsha jobany iske asyrý bastalady. Jańa nysan Beineý aýdanynyń Beineý, Eset jáne Boranqul aýyldarynyń, Jańaózen qalasynyń, Qaraqiia aýdanynyń Jetibai jáne Munaishy aýyldary, Edil sýyn paidalanatyn Mańǵystaý aýdanynyń Saiótes aýylynyń turǵyndarynyń aýyz sýǵa qol jetkizýin edáýir jeńildetedi. Zaýyt óndiris protsesinde Tóńirekshyń ken ornynyń jer asty sýlaryn paidalanatyn bolady. B
ul jer Boranqul aýylynan 60 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan. Ken orny táýligine 104 myń tekshe metr sý bere alady, tuzdylyǵy bir litrge 3-4 gramm.
Sý tapshylyǵy máselesin sheshýden basqa, Kaspiide tehnogendik apattar bolǵan jaǵdaida, nysan Aqtaý men Jańaózen úshin aýyz sýdyń rezervtik kózi bolýǵa kómektesedi. Jobanyń quny - 90 mlrd teńge.
"Astrahan-Mańǵyshlaq" sý qubyry
Mańǵystaý oblysyna aýyz sýdyń bir bóligi Resei Federatsiiasynan "Astrahan-Mańǵyshlaq"sý qubyry arqyly keledi. Táýligine 17,5 myń tekshe metrdi sý qubyrynan "Qarajanbasmunai" ónerkásiptik jáne sharýashylyq qajettilikterine alatyn. Bul máseleni sheshý úshin kompaniia aýyz sýdy almastyra alatyn sý óndiretin zaýyt saldy.
Budan basqa, "QazTransOil" AQ 1988 jyly paidalanýǵa berilgen "Astrahan-Mańǵyshlaq" sý qubyryn jańǵyrtýdy qarjylandyrý máselesin pysyqtaýda. Atalǵan sý qubyrynyń tozý deńgeii qazir 87%. Búgingi tańda sý qubyryn qaita qurý jobasynyń tehnika-ekonomikalyq negizdemesi ázirlendi. Jobanyń quny - 421,6 mlrd. teńge, onyń ishinde 1-kezek - 147,5 mlrd teńge.
Eki mlrd teńgeden astam investitsiia
Jaqynda Freedom kompaniialar toby men Mańǵystaý oblysynyń ákimdigi "Qýatty óńirler – el damýynyń draiveri" ulttyq baǵdarlamasy aiasynda Aqtaýdaǵy sý tushytý zaýytynan №4 ortalyq sýmen jabdyqtaý torabyna deiingi aýmaqta sorǵy stantsiiasy men sýmen jabdyqtaý jelileriniń qurylysyn qarjylandyrý boiynsha memorandýmǵa qol qoidy.
Bul jobany qarjylandyrý 2,12 milliard teńgeni quraidy. Injenerlik qurylystar salý Aqtaý qalasynyń, sondai-aq Túpqaraǵan aýdanynyń Aqshuqyr jáne Sain Shapaǵatov aýyldarynyń turǵyndaryn sapaly aýyz sýmen úzdiksiz qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Nátijesinde 230 myńǵa jýyq turǵyn aýyz sýmen qamtylady. Joba boiynsha qurylys-montajdaý jumystaryn oryndaý Mańǵystaý oblysy energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń "Kaspii jylýy, sý arnasy" MKK-na júktelgen.
Qurylysty aiaqtaý 2023 jylǵa josparlanǵan.
