Sottalǵandardy áleýmettik ońaltý ádisterindegi jańalyqtar týraly jariialanymdardyń seriiasyn jalǵastyra otyryp, alǵashqy nátijeler shyǵarýǵa bolady.
Ádisnamanyń sipattamalyq bóligi quqyq qorǵaý organdarynyń, arnaiy qyzmetterdiń burynǵy qyzmetkerleri men Ulttyq ulannyń áskeri qyzmetshileri úshin ortasha qaýipsizdik qylmystyq-atqarý júiesi mekemesiniń mysalyna negizdeledi – Shyǵys Qazaqstan oblysy boiynsha Qylmystyq-atqarý júiesi departamenti QR IIM QAJD OV 156/17.
Statistikalyq quramdas kórset-kish: ótken esepti kezeńde sottalǵandardyń jalpy ortasha jyldyq sany 250-240 adam sheginde ózgerdi – alǵashqy nátije-lerdi shyǵarý úshin qolaily statistika-lyq araqatynas.
Mekemede ustalatyn arnaiy kontingenttiń áleýmettik quramy da yńǵaily emes, oǵan tán:
a) joǵary orta jas 30 jastan joǵary iaǵni qalyptasqan jáne qalyptasqan uqsastyqtary bar adamdarǵa psihologiialyq-tárbielik yqpal etý týraly sóz bo-lyp otyr;
b) turaqty áleýmettik – turmystyq jaǵdai mekemede ustalatyn adamdardyń basym kópshiligi qamtamasyz etilgen jáne áleýmettik ózin-ózi qamtamasyz etilgen;
v) bilimi men kásibi daiarlyq deńgeii ortadan joǵary;
g) áleýmettik uiymshyldyqtyń, bailanystylyqtyń, keide otbasylyq jáne qoǵamdyq bailanystarǵa táýeldiliktiń joǵary deńgeii.
Sonymen, joǵaryda atalǵan kirispe jáne áleýmettik-statistikalyq derekter aiasynda mekemeniń tárbie jáne áleýmettik-psihologiialyq jumysy jónindegi bólimshesi 2019 jylǵy jumys nátijelerin jariia etip, olardy ótken jyldardyń kórsetkishterimen salystyrdy.
Máselen, sońǵy jyldary mekemeniń arnaiy kontingentiniń ortasha jyldyq sany qurady:
| 2017 j. | 2018 j. | 2019 j. |
| 371 adam | 300 adam | 245 adam |
Mekemeniń ishki tártibin buzýǵa jol berilgen jyldyq sandar:
| 2017 j. | 2018 j. | 2019 |
| 129 | 91 | 36 |
Biraq qasaqana buzýshylyqtar boiynsha statistika.
| 2017 | 2018 | 2019 |
| 17 | 16 | 6 |
Mekemede sońǵy 2 jylda ákimshilik ókilderine baǵynbaý faktisi tir-kelmegen.
Tárbie jáne áleýmettik-psihologiialyq jumystyń osy kezeńinde durys qorytyndy jasaý óte mańyzdy:
- mekeme ákimshiligi qyzmetiniń qandai baǵyttary oń nátije berdi;
- osynyń arqasynda sottalǵandardyń minez-qulqyna teris áserin tómendetýge baǵyttylyǵy úsh jyl boiy saqtalady, al onyń qarqyny tómendemeidi;
- jumystyń oń baǵyttylyǵy aldaǵy ýaqytta da tómendemeýi úshin ne isteý qajet?
– Birinshi kezekte sottalǵandardy túzetýdiń jalpy kórsetkishterin kóterý trendi sottalǵandarǵa ýájdeme beredi, – dep óz pikirin mekeme bastyǵy ádilet maiory Saǵandyqov Nurlan Duletbaiuly bildirdi. – Biz sottalǵandardyń basym kópshiligi túzilgen, bir nemese birneshe joǵary nemese mamandandyrylǵan bilimi bar, aýqymdy jumys tájiribesi bar faktige súienemiz.
Tiisinshe, árbir sottalǵannyń merziminen buryn shartty túrde bosatý, jazanyń ótelmegen bóligin aýystyrý, qoldanystaǵy zańnyń adamgershiligine bailanysty sottalǵandardyń minez-qulqyna tikelei táýeldilikke qoiylǵan ustaý rejiminiń ózgerýi týraly túsindirý jumysy-máseleni túsinýdiń kilti.
Iaǵni, mekemege túsken adamdar, eń aldymen, mekeme ákimshiligi qamaýdaǵylarǵa kómek kórsetýge ózi múddeli, biraq olardyń kómeginsiz jáne ózin-ózi túzetýsiz mundai kómek kórsetý zań múmkin emes dep túsinýi tiis.
Ekinshiden, túzelý jolyna qalyptasý týraly derbes tańdaý jasaityn sottalǵandar ákimshilikten qandai tásildermen nemese ýájdemelermen naqty jáne anyq túsinik alýy tiis, olar merziminen buryn bosatýǵa jáne qaýipsizdigi barynsha tómen mekemege, ustaýdyń jeńildetilgen jaǵdailaryna arnalǵan úi-jaiǵa aýysýǵa múmkindik beretin kórsetkishterge qol jetkize alady.
Úshinshiden, ákimshilik sottalǵan adamdardyń úlgi minez-qulqyna, eńbekke, mekemeniń áleýmettik mańyzy bar sharalaryna barynsha ýájdelenetin jaǵdailardy qamtamasyz etýi tiis.
Sottalǵandardyń negizgi ýájdemesi eńbekpen qamtylý. 2019 jyldyń basynda mekemede turmystyq qyzmet kórsetý núktelerinen (ashana, monsha-kir jýý kesheni, shashtaraz) basqa, onyń azdyǵyna qaramastan, segiz túrli shaǵyn óndiris jumys istedi: Aǵash óńdeý boiynsha úsh tseh, aǵash óńdeý jáne tokarlyq sheberhanalar, dánekerleý tsehy, shaǵyn usta, elektr tsehtary. Santehnika jumys isteidi.
Jyl boiy osy shaǵyn óndiristerge qosymsha mekeme ákimshiligi sottalǵandarǵa arnaiy kontingenttiń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý úshin tegin zań keńesin ashýǵa kómek kórsetti.
Endi mekeme aýmaǵynda taýyq pen qoian ósiretin bolady. Zamanaýi jihaz tsehy ashyldy.
Al qazirgi ýaqytta eksperiment retinde sanitarlyq-epidemiologiialyq qyzmetterdiń kelisýimen tez tamaqtanýdyń jeke núktesin ashý jobasy júrgizilýde.
Bul rette sottalǵandarǵa osy óndiriste turaqty jumys isteitin bolýy mindetti emes. Kez kelgen adam óndiristik úderispen tanysý úshin kásibi taǵylymdamadan óte alady.
Ekinshi ýájdemelik faktor – bul elde ótip jatqan qylmystyq atqarý Zańyn gýmanizatsiialaý, sonyń saldarynan olardy izgilendirý tetikterin túsindirý boiynsha ákimshiliktiń aǵartýshylyq fýnktsiiasy bolyp tabylady.
– Al bizdiń mekemede kez kelgen sottalǵan adam jumys kúni ishinde qandai da bir qiyndyqtarsyz kez kelgen suraqtarmen maǵan kire alady, – dep tájiribe bólisedi mekemeniń tárbie jáne áleýmettik-psihologiialyq jumystar bóliminiń basshysy Adamov Maqsat Serikuly, – al meniń mindetim sottalǵandy barynsha qarapaiym jáne praktikalyq túsindirýmen qamtamasyz etý.
Biz jeke tásildi ustanýǵa tyrysamyz. Eger sottalǵan adam kásibi qyzmetke tilek bildirse, onda ol mekemeniń ónerkásiptik aimaǵynyń kez kelgen óndirisi, turmystyq qyzmet kórsetý núkteleri kezinde kedergisiz jumys alady.
Óz óndirisin uiymdastyrý úshin bizdiń bólim Eńbekti qorǵaý jáne jumysqa ornalastyrý bólimimen birlese otyryp, ýákiletti organdarda, «Emgek-Óskemen» RMK, Shyǵys Qazaqstan oblysy boiynsha QAJD tolyq uiymdastyrýshy-lyq jáne qujattamalyq súiemeldeýdi qamtamasyz etedi.
Árine, biz mundai jaǵdaida sottalǵandy zańǵa sáikes ony tiisti ustaý rejimi bar jasaqqa aýystyrý arqyly jeńildetilgen jaǵdailarǵa aýystyrýdy qamtamasyz etýge tyrysamyz.
Osyndai qarym-qatynasta túsindirý jumysynda biz otriad bastyqtarynyń fýnktsionalyna, otriad tárbieshileriniń keńesine erekshe ról beremiz.
Shyǵys Qazaqstan oblysy Jarma aýdany prokýratýrasynyń qyzmetkerleri osyndai túsindirý jumystaryn quqyqtyq turǵydan júrgizip keledi. Olar aýdan prokýrorymen birge sottalǵandardy júieli túrde qabyldap, tárbieshiler ot-riadtarynyń otyrystaryna qatysady».
Úshinshi ýájdemelik faktor-qylmystyq jazany óteý jaǵdailaryn jaqsartý.
Kórneki mysal retinde, Ádilet ministrliginiń «Qylmystyq – atqarý júiesi mekemeleriniń ishki tártip qaǵidalaryn bekitý týraly «2014 jylǵy 17 qarashadaǵy №819 buiryǵyna ózgerister engizý tý»raly» 2019 jylǵy 10 qyrkúiektegi №789 buiryǵyn tirkeý».
Bul normativtik qujatpen sot-talǵandardyń ómirine eleýli ózgerister engizildi: a) ruqsat etilgen eń joǵary salmaǵy 20 kelige deiin, iaǵni úshten artyq; b) telefonmen sóilesý sottalǵannyń jazbasha ótinishi negizinde kezektilik tártibimen jáne keste boiynsha saǵat 9.00-den 21.00-ge deiin beine bailanys júiesi arqyly da júrgizilýi múmkin.
Shyǵys Qazaqstan oblysy boiynsha Qylmystyq – atqarý júiesi departamenti QR IIM QAJD OV-156/17 mekemesiniń tárbie jáne áleýmettik-psihologiialyq jumys bóliminiń qyzmetkerleri sottalǵandardy túzeý, olardy qaita áleýmettendirý boiynsha jumysty ýájdemelik baǵdarsyz júrgizý óte qiyn ekenine senimdi.
Mekeme basshylyǵy atap ótkendei, mekemeniń arnaiy kontingentiniń júz paiyzy áleýmettik bailanystardy turaqty jáne turaqty túrde qoldaidy. Tiisinshe, buiryqpen Engizilgen ózgerister barlyq ustalatyn tulǵalarǵa áser etedi.
QAJ-dy izgilendirý boiynsha qosymsha sharalardy engizý jalǵasýda: IIM QAJK osyndai ýájdemelik sharalardyń kelesi paketin, sondai-aq sottalǵandar úshin beine bailanys quraldaryn jappai engizýge qoiylatyn normativtik-tehnikalyq talaptardy ázirleidi.
Osylaisha, Shyǵys Qazaqstan oblysy boiynsha Qylmystyq-atqarý júiesi departamenti QR IIM QAJD OV-156/17 mekemesi ákimshiligi qoldanatyn tárbie jáne áleýmettik-psihologiialyq jumysqa ýájdemelik kózqaras 2019 esepti kezeńniń qorytyndysy boiynsha aitarlyqtai nátijeler beredi. Jumystyń osy kezeńinde aralyq nátijeler arnaiy kontingent arasyndaǵy buzýshylyqtardy tómendetýge baǵyttalǵanyn kórsetedi. Statistikalyq nátijeler úsh esepti jyl ishinde óz qarqynyn saqtaityn ornyqty oń baǵytty anyqtaidy.
Aldaǵy jyly osyndai qarqyndardy saqtaýdyń neǵurlym kúrdeli mindeti aiasynda odan arǵy nátijeler qandai bolady? Ýaqyt kórsetedi.
