2025 jyldyń 19 naýryzynda Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan prezidenti bolǵanyna 6 jyl tolady. Osy kezeńde elde saiasi, ekonomikalyq jáne áleýmettik ózgerister oryn aldy. Memleket basshysynyń bastamalary men reformalary qanshalyqty tiimdi boldy? Qandai jetistikter men syn-qaterler bar? Jýrnalist, redaktor ári jazýshy Madiia Tórebaeva osy taqyryp tóńireginde oiyn aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Madiia Tórebaevanyń sózinshe, Qasym-Jomart Toqaev alty jyl buryn el basshylyǵyna kelip, Qazaqstan tarihynyń jańa paraǵyn ashty.
"Osy ýaqyt aralyǵynda pandemiia, geosaiasi shielenister men ekonomikalyq kúizelister sekildi jahandyq syn-qaterlerge qaramastan, respýblikada san túrli salada eleýli ózgerister oryn aldy. Qazaqstan ornyqty ósim kórsetip, joǵary tabys deńgeii bar memleketter qataryna jaqyndai tústi", deidi Tórebaeva.
2024 jyldyń sońyna qarai eldiń jalpy ishki ónimi (JIÓ) 288 milliard AQSh dollaryna jetse, jan basyna shaqqandaǵy JIÓ 2019 jyldan beri 50 paiyzǵa jýyq ósip, 14 myń dollardan asty. Bul kórsetkishter Qazaqstan ekonomikasynyń birqalypty nyǵaiyp, álemdik arenada básekelestik qabiletin arttyrǵanyn ańǵartady.
"Elimizdiń ekonomikalyq saiasaty eń aldymen ulttyq ekonomikany ártaraptandyrýǵa baǵyttaldy. Osy oraida shikizattyq emes sektorlar alǵa shyǵyp, basty qozǵaýshy kúshke ainaldy. Mysaly, agroónerkásip keshenin damytýǵa memleket tarapynan keń qoldaý kórsetilip, nátijesinde aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi 1,8 ese ósip, 8,3 trillion teńgege jetti. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiligi eki esege artty. Alty jyl ishinde elge tartylǵan tikelei sheteldik investitsiialar 130 milliard AQSh dollaryn qurap, sonyń 72,7 milliardy óńdeý ónerkásibine baǵyttaldy. Sheteldik áriptesterdiń mundai aýqymdy kapital quiýy Qazaqstan ekonomikasyna degen senimniń joǵary ekenin bildiredi", deidi Madiia Tórebaeva.
Onyń sózinshe, elde áleýmettik saladaǵy ilgerileý reformalardyń negizgi baǵytyna ainaldy.
"2019 jyldan beri eń tómengi jalaqy 42 500 teńgeden 85 000 teńgege deiin ósip, eki eseden astam artty. Biýdjettik mekeme qyzmetkerleriniń, sonyń ishinde muǵalimder men dárigerlerdiń eńbekaqylary birneshe ese ulǵaidy. Memleket densaýlyq saqtaý men bilim berý salalaryn qarjylandyrýdy edáýir kúsheitip, meditsinalyq qyzmetterge qoljetimdilikti keńeitti jáne jańa oqý standarttaryn engizdi.
Ǵylym men innovatsiia salasy da oń ózgeristerdi bastan ótkerýde. Biyl 2 297 ǵylymi joba júzege asyp jatsa, olardyń 208-i kommertsiialandyrylyp, 25-i eksport naryǵyna jol tartty. Bul jobalardyń ekonomikaǵa qosqan jalpy úlesi 118,7 milliard teńgeni qurap, 2 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy", deidi maman.
Keń kólemdegi infraqurylymdyq jańǵyrtý jylý kózderiniń tozý deńgeiin 71 paiyzdan 61 paiyzǵa deiin tómendetýge múmkindik berdi.
"86 myń shaqyrym injenerlik jelini jańartý jáne generatsiiany 7 GVt-qa arttyrý boiynsha Ulttyq joba qolǵa alyndy. Nátijesinde apattardyń sany 20 paiyzǵa azaiyp, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasynda óndiris kólemi 3,5 trillion teńgege artady dep kútilýde.
Energiia tutyný kólemi 14 paiyzǵa artqandyqtan, bul jaǵdai atom energetikasynyń damýyn jedeldetti. Elde alǵashqy atom elektr stantsiiasyn salý úshin belgilengen aýdan tańdalyp, taǵy eki stantsiia boiynsha daiyndyq jumystary jalǵasyp jatyr", deidi jýrnalist.
Qurylys salasynda rekordtyq kórsetkishterge qol jetkizildi: alty jylda 97,8 million sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berilip, myńdaǵan otbasynyń turmys jaǵdaiyn jaqsartýǵa jol ashyldy.
"Jol infraqurylymynda 4,4 myń shaqyrym magistral jańǵyrtylyp, 2024 jyly buryn-sońdy bolmaǵan kólemde — 12 myń shaqyrym avtojol jóndeýden ótýde. Qalai desek te, osy sandyq derekter Qazaqstannyń jahandyq syn-qaterler men syrtqy ózgeristerge qaramastan, ornyqty damý men halyqtyń turmys sapasyn kóterý jolyndaǵy ustanymyna berik ekenin aiǵaqtaidy. Buǵan deiin júrip ótken jol – sonyń naq dáleli", deidi sarapshy.