Búgingi kúni Semei qalasynda aýdany 69,11 gektar aýmaqqa QTQ kómý poligony jumys isteidi. Ony qandai da bir retke keltirilgen qaita óńdeý júiesinsiz qyzmet etetin qoqys úiindisi dep ataýǵa bolady.
Bul ári zańnamaǵa qaishy keledi. Ondaǵy jinalǵan qaldyq 23 jyl boiy topyraq pen aýany lastaý kózi bolyp tabylady. Al, búgingi tańda qaladaǵy aiyna bir adamǵa ortasha ólshemen alǵandaǵy tarif 200 teńgeden asady.
– Ekologiia departamentiniń málimetinshe, poligonnyń janynda ornalasqan baqylaý uńǵymalary jer asty sýlarynyń sapasy tiisti sanitarlyq normalardan edáýir tómen ekenin kórsetedi. 2023 jylǵa qarai atalǵan poligon talap etiletin sanitarlyq standarttarǵa sáikes jabylýy tiis. Osyǵan bailanysty, barlyq qajetti standarttarǵa sai keletin jańa sanitarlyq poligon ashý máselesi óte ózekti bolyp tabylady jáne ol iske asyrylatyn bolady, – deidi Oblystyń energetika jáne TÚKSh basqarmasy basshysynyń orynbasary Nurlan Ramazanov.
Jumys istep turǵan poligonnyń direktory Hazipovtyń aitýynsha, qazirgi poligondy qala áýejaiyna jaqyn ornalasqandyqtan da jabý qajet, bul qosymsha qaýip tóndiredi.
– Prokýratýranyń talaptary men uiǵarymyna sáikes áýejaiǵa deiin 15 shaqyrym radiýsta QTQ poligony bolmaýy tiis. Osy erejege sáikes 15 shaqyrym qashyqtan jańa poligon ornalasatyn jer ýchaskesi bólindi. Biraq onyń qurylysy 2023 jylǵa deiin qarastyrylǵan. Iaǵni, osy ýaqytqa deiin biz osy jerde jumys isteitin bolamyz, – dep atap ótti JK direktory Rafail Hazipov.
QTQ-ny basqarý júiesin jańǵyrtý jónindegi EQDB men ákimdiktiń jobasy halyqaralyq normalarǵa sáikes qýaty jylyna 100,0 myń tonna qaldyqtardy mehanikalyq-biologiialyq óńdeýdiń integratsiialanǵan kesheni bar jańa sanitariialyq-tehnikalyq poligon salýdy kózdeidi.
Sondai-aq QTQ jinaý pýnktteriniń jelisin jańǵyrtý jáne keńeitý, qoldanystaǵy poligondy barlyq sanitarlyq normalarǵa sáikes jabý jáne rekýltivatsiialaý kózdelgen. Osy maqsatta 100 gektar jer telimi bólindi.
– Qazirgi ýaqytta Semei qalasynyń poligony jylyna 65 myń tonnaǵa jýyq QTQ qabyldaidy. Qatty turmystyq qaldyqtardy óńdeýdiń óte tómen deńgeiine bailanysty qorshaǵan ortaǵa shamamen 32 myń tonna CO2 ekvivalenti shyǵarylady. Kómirqyshqyl gazynan basqa, poligonda únemi týyndaityn jergilikti órtterdiń nátijesinde basqa da ziiandy komponentter bólinedi, – dep atap ótti EQDB Eýraziia aimaǵy boiynsha infraqurylym departamenti direktorynyń orynbasary Bahtier Faiziev.
Esepteýler kórsetkendei, nysandy salýǵa josparlanyp otyrǵan investitsiialar joba tolyq iske asyrylǵannan keiin emissiiany 40%-ǵa, iaǵni SO2 emissiiasyn 20 myń tonnaǵa deiingi ekvivalentke qysqartýǵa, sondai-aq, birinshi kezeńde bul QTQ jalpy kóleminiń shamamen 20%-yn qaitalama shikizat retinde paidalanýǵa bolatyn paidaly fraktsiialarǵa óńdeýge múmkindik beredi.
Ol poligonnyń ózin, ondaǵy infraqurylymdy, ǵimarattardy, qurylystardy salý, sondai-aq ol úshin qajetti tehnikany satyp alý boiynsha qajetti jumystardyń keshenin qamtidy. Qyzmetterdiń barlyq satyp alýlary men jumystary memlekettik sektor úshin belgilengen Eýropalyq banktiń saiasaty men erejelerine sáikes ashyq konkýrstyq saýda-sattyqqa júzege asyrylatyn bolady.
Sondyqtan atalǵan baǵalar eseptik bolyp tabylady jáne ony osy salada tájiribesi bar jetkizýshiler men merdigerler tikelei anyqtaityn bolady. Tarifterdiń tehnikalyq-ekonomikalyq zerttelimin halyqaralyq táýelsiz konsýltanttar jasaǵanyn atap ótý qajet. Ol halyq úshin osy qyzmetterdiń qoljetimdiligi turǵysynan júrgizildi, soǵan sáikes taldaý júrgizilip, halyq úshin tarif quny baǵalandy.
Tehnikalyq-ekonomikalyq zertteýge sáikes, qurylys quny 5,2 mlrd teńgeni quraidy. Onyń ishinde EQDB nesiesi 3,8 mlrd teńge. TEZ aiasynda JSQ ázirlenetin bolady, odan keiin iske asyrýdyń túpkilikti somasy belgili bolady. EQDB ókilderi atap ótkendei, konkýrs pen satyp alý rásimi ashyq jáne jariialy túrde ótedi.
– Áleýmettik jeliler men BAQ-ta tarif 21 myń teńgeni quraidy degen aqparat tarady, bul shyndyqqa janaspaidy. Turǵyndar úshin ortasha ólshengen tarif aldyn ala esepteýler boiynsha 2023 jyly bir adamǵa aiyna 320 teńgeni jáne 2025 jyly bir adamǵa aiyna 450 teńgeni quraidy, bul jeke sektormen abattandyrylǵan jáne abattandyrylmaǵan úiler arasyndaǵy orta esep, – deidi Oblystyń energetika jáne TÚKSh basqarmasy basshysynyń orynbasary Nurlan Ramazanov.
Aita ketý kerek, budan buryn «Keleshek» kópsalaly paidalaný kásipornyniń direktorynyń m.a. Maqsut Nyǵmetovtyń ózi qol qoiyp, Bank tarapynan 3,8 mlrd teńge mólsherinde qarjylandyrý múmkindigin qaraý úshin EQDB-ǵa óziniń ótinishin rastap hat joldaǵan. Sondai-aq, Maqsut Nyǵmetov qol qoiǵan EQQDB-ǵa joldaǵan aqparattyq hatta qaldyqtardyń basym bóligi tiisti jabyny, jinaý jáne óńdeý júiesi joq, jer asty sýlary men topyraqtyń qaýipti zattarmen lastanýyna ákep soqtyratyn halyqaralyq standarttarǵa sáikes kelmeitin poligonǵa shyǵarylatyny aitylǵan.
Sonymen qatar, ol Semeidegi qatty turmystyq qaldyqtardy basqarý júiesin jańǵyrtý jobasy boiynsha satyp alýlardy ornalastyrý týraly kelisimge qol qoidy.
Sondai-aq, ShQO oblystyń energetika jáne TÚKSh basqarmasynyń aqparaty boiynsha Maqsut Nyǵmetov hatta keltirgen mysaldy Semei qalasyndaǵy QTQ júiesin jańǵyrtý jónindegi jobamen salystyrýǵa kelmeidi.
Óitkeni, 200 mln teńge somasyna alańy 4,88 gektardy quraityn poligon Batys Qazaqstan oblysy Kaztalov aýdanynyń Jalpaqtal aýylynda salynady, onda 5000-ǵa jýyq adam turady.
Al aýdany 8,4 gektar bolatyn dál osyndai jobany búgingi kúni 8 myń adam turatyn ShQO Aiagóz aýdanynyń Aqtoǵai kentinde 166,6 mln teńge somaǵa iske asyrý josparlanýda. Aita ketý kerek, poligondardyń bul túri tek qatty turmystyq qaldyqtardy saqtaý úshin jaramdy.
Batys Qazaqstan oblysynyń Oral qalasynda jańa QTQ poligonyn salý endi josparlanýda. Bul joba Semei qalasyndaǵy EQDB jobasyna uqsas.
Osylaisha, Batys Qazaqstan oblysyndaǵy jańa poligon qurylysynyń quny Semei qalasyndaǵy poligon qurylysynyń qunynan 11 ese qymbat dep hatta kórsetilgen aqparat shyndyqqa janaspaidy!
