Freedom Inside '26

Shyǵystaǵy mereke jyl qorytyndysyna ainalmaqshy

Shyǵystaǵy mereke jyl qorytyndysyna ainalmaqshy

Kez kelgen memlekettiń qalyptasý dáýirindegi kóshbasshyny ulyqtaý, egemen eldiń irgetasyn qalaǵan tulǵany ardaq tutý, ony el men jerdiń kiesi ári iesi retinde tanytý – álemniń birqatar órkenietti elderinde túsinikke kirgen kádýilgi  dástúr. Búgingi tańda damyǵan memleketterdiń qatarynan qalmaý úshin baryn sala árekettenip jatqan Qazaqstan da bul igi dástúrdi ózine qýana qabyldap, ony ózindik tásilderimen jetildirip keledi. Elimizdegi sondai jalpyulttyq merekelerdiń biri – Tuńǵysh Prezident kúni. Ult tulǵasyna degen shynaiy iltipatty pash etetin osy bir mereke kúnin atap ótýge daiyndyqty respýblika jurtshylyǵy bastap ta ketken syńaily. Shyǵys Qazaqstan oblysynda osy mereke nendei sharalar keshenimen júzege asyrylmaqshy? Nesimen este qalmaqshy? Oǵan oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar baspasóz ókilderimen ótkizgen brifingte tolyǵynan toqtalyp ótti.


DSC_0062 Кала мен Дала
DSC_0062 Кала мен Дала
Sandaǵan ǵasyrlar babalarymyz arman etken táýelsizdik tańy qazaq dalasyn óz shapaǵymen shyrailandyryp, kógimizde óziniń kógildir týyn jelbiretkeli beri el erteńi úshin atqarylǵan sharýalardyń tizimin jasar bolsaq, pálenbai tonna qaǵaz shaq kelmeitini ras. Ótken 24 jyldyń ár tańy udaiy jaqsylyqtarmen atty, kókjiegi el men jurtqa baǵyshtalǵan jarqyn igiliktermen kómkerildi. Jalpy qazaq kókireginen, shybyndai jany pyr etip ushyp keter zaýal sátine deiin Úmir emizdiginen aiyrylmaityn, barǵa qanaǵat, joqqa salaýat aityp úirengen, jatsa da, tursa da aýzynan shúkiri men táýbesi túspeitin keremet kónteri, ǵajap kómpis, ásire qairatty halyq ekendigi shyndyq. Osyǵan taǵy da  súbesi bes eli bereke men birlikti qossańyz, Qazaq degen ulttyń avtoportreti shyǵa keledi.


Egemen el bolyp, es-aqylymyz ben etegimizdi jinap, keńestik keńkeles kezeńde bittep, basyr bop ketken qos janarymyzdy ashyp jan-jaǵymyzǵa qaramaimyz ba? Álemde qyzyq bolyp jatyr eken. Óte qyzyq bolypty. Jer asty, jer ústi bailyǵy Qazaqstannyń qolyna sý quiyp, oramal áperýge de jaramaityn keibir egemen elder bizderden áldeqaida ozyp ketipti. Damyp ketipti. Baiyp ketipti. Tez esimizdi jinadyq. Jinatqan – Tuńǵysh Prezidentimiz, kemeńger kóshbasshymyz Nursultan Nazarbaev bolatyn. Búgingi tańdaǵy álemdik qarjylyq daǵdarys, onyń tós aiyly qabyrǵamyzǵa kún sanap batyp bara jatqany – qosalqy áńgime. Daǵdarys ta, toqyraý da, qylaiaǵy mynaý alaǵai-bulaǵai ómirdegi jaqsylyqtar men jamandyqtardyń barlyǵy da ótpeli jáne kóshpeli ekendiginiń filosofiiasyn túsinip boldyq emes pe?! Eń bastysy – Qazaqstan álem tanyǵan el boldy. Basymyz aman, jurtymyz túgel. Tamaqtan óter túinemdei talqan izdep tentirep ketkemiz joq. Egemendiktiń alǵashqy ereýil tańyndaǵy Elbasymyzdyń «Aldymen – ekonomika, onan keiin saiasat» qaǵidasy muratyna jetti. Eldi muratyna jetkizdi. Sondyqtan, Tuńǵysh Prezident kúni Qazaqstanda jalpyulttyq merekege ainalyp jatsa, ony jeke adamǵa qatysty emes, memlekettik dep qabyldaýymyz ońdy bolatyn shyǵar.


Mine, brifingtegi oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Muqashulynyń kirispe sózi osyǵan saiady.


– Búginnen bastap óńirimizde Tuńǵysh Prezident kúni merekesine arnalǵan onkúndik sharalary bastalmaq. Tipti, olardy sharalar deýge de kelmeitin syńaily. Durysy – jyl sońyndaǵy jetistikterimiz ben olqylyqtarymyzdy saraptaý, tipti naqtylap aitar bolsaq – esep berý degenge keletindei. Nege búitpeske?! Budan keiingi Táýelsizdik kúni de taiaq tastam jerde...


Merekeniń biylǵy onkúndiginde biz sharalardyń taǵylymdylyq jaǵyna ekpin túsirelik dep otyrmyz. Urpaqtar jadynda saqtalsyn. Jyl saiyn jańǵyrsyn. Mekemeler de, kásiporyndar da, jekelegen adamdar da osy mereke tusynda ne istep, ne qoiǵandyǵy jaily tolǵansyn. Esep berý men mereke birtutas uǵymǵa ainalsyn, – deidi Jaqsylyq Omar.


Hosh delik. Endi onkúndik haqynda bir aýyz sóz. Oblystyń dalasy men qalasynda qarashanyń 19-y men jeltoqsannyń 1-juldyzy aralyǵynda 100-den astam sharalar kesheni ótpekshi kórinedi. Onyń shymyldyǵyn 20-qarasha kúni búkil oblys mektepterinde jazylatyn «Meniń Prezidentim! Meniń Elim!» shyǵarmasy ashpaq. Bul kúni oblystaǵy 666 mekteptiń búldirshinderi men órenderi tek qana shyǵarma jazýmen shektelip qalmaq emes, «Otanym saǵan arnaimyn!» taqyrybynda jazylǵan óleńderi men sýretterin de báigege qosady.


– Shyǵys Qazaqstan – murajailar mekeni. Taqyr jerge dán óspeitini shyndyq. Murajai ashý úshin – murajaiǵa tatityndai shejireń bolýy shart. Shyǵys odan kende emes. Tipti, aýdandardyń ózderi qos-qostan murajai ashyp, azýlaryn aiǵa bilep otyr. Sondyqtan, osy mereke kúnderi oblys murajailarynda «Zamanymyzdyń uly tulǵasy» atty kórmeler kelýshilerdi Qazaqstannyń ótkeni men búgini, keleshegi jaily maǵlumattarǵa qaryq qylmaq. Oblysta birneshe jyldardyń júzi boldy, «Jas ulan» atty qoǵamdyq birlestik jumys isteidi. Mereke qarsańynda soǵan múshelikke qabyldaý da saltanatty jaǵdaida ótpekshi kórinedi.


DSC_0606 Кала мен Дала
DSC_0606 Кала мен Дала
«Jaqsy kitap – jan azyǵy». Kitaphana – rýhaniiat ordasy. Tanymdyq, taǵylymdyq sharalardyń jýan ortasynda olardyń júrýi – zańdylyq. «Álemdik deńgeidegi tulǵa» atty kitap kórmesi, kezdesýler ótkizemiz dep kitaphanalar otyr. Qazaqstan – kezinde taǵdyr talqysyna tastalǵan kóptegen ulttar men ulys   urpaqtarynyń ekinshi otany. Jarty dánin jaryp, bútin dánin bólip bergen meiirimdi anasy. Sondyqtan, Qazaqstan halqy assambleiasynyń shyǵystaǵy bólimshesiniń uiymdastyrýymen «Bir til, bir Otan – Táýelsiz Qazaqstan» atty forým da osy onkúndik aiasynda ótedi. Qysqasy, onkúndik ishindegi sharalardan birde-bir mekeme, birde-bir adam tys qalmaq emes. Dárigerlerdiń kontserttik  baǵdarlamasy, jas jýrnalisterdiń, «Uly dala urpaqtary» degen kolledjaralyq konkýrstary da josparda bar. Kolledj demekshi... Qazaqstanda osyndai oqý oryndarynyń sany jóninen Shyǵys Qazaqstan Ońtústikten keiingi ekinshi orynda eken. Seksen kolledjdiń jartysyna taqaýy – memlekettik.


Mereke aiasynda Semeidegi Jedel járdem aýrýhanasynyń, Óskemendegi «Ardagerlerdi ońaltý ortalyǵynyń», tehnikalyq ýniversitette 500 oryndyq jataqhananyń tusaýy kesiledi dep josparlanýda. Onkúndik merekege orailastyrylǵan jyl qorytyndysy 1-jeltoqsanda máresine jetip, sol kúni jalpyhalyqtyq mereke keshki otshashýmen aiaqtalmaq.


Erterekte babalarymyz renjisip, ketisip qalǵan nemese jaýlasqan aǵaiynyn mámilege shaqyrarda: «Bir tabaqtan as alaiyq» deidi eken.  Búginginiń bir tabaqtan as alýy mereke men meiramdarda júzege asady. Sondyqtan, dostyq pen birlikke, berekege shaqyrar merekelerimiz kóp bolǵanǵa ne jetsin!


 


Álibek QAŃTARBAI,


Óskemen qalasy, Shyǵys Qazaqstan oblysy.