Áleýmettik jelidegi myna bir áńgimeni ainalyp óte almadyq. Bórili Bairaq atty qoldanýshynyń aýdarǵan dúniesi oqýǵa turarlyq dúniege tatidy eken.
Men Sheshenstanda ómir súrdim, alǵash synypqa barǵanymda sheshen balasymen tóbelesip qaldym. Ata-anamyzdy shaqyrtqanda meniń sheshem, onyń əkesi keldi.
Meniń sheshem:
– Balam, endi tóbelespe, buzyqtyq jasama, jarai ma?! – dep tərbielese, əlginiń əkesi balasynyń jaǵynan tartyp jiberip:
– Osy «sasyq» orystan jeńildiń be, kelesi joly aiamai sabap tasta, ómir baqi qorqyp júrsin, – dedi.
... Keiin eseidik, 16 jasqa kelgenimde meni sheshen balalar sabap ketti. Eń soraqysy sol janymda birge oqityn 15 orys qarap turdy. Əlgilerdiń birin ustap alyp uryp jibergen edim, keiin úlkenderi kelip kezdesetin jerdi belgilep ketti, «pyshaqtaimyz» dep ses kórsetti. Biraq, menimen eshkim barmady, jalǵyz bardym.
Olar ór rýhty bolatyn, meniń jaýyngerlik minezime riza bolyp jekpe-jek uiymdastyrdy. Aiaǵym synyp aýrýhanaǵa tústim.
Sonda əlgi jigittiń əkesi kelip:
– Sen jaýynger ekensiń, meniń úiime qonaq bol, – dep rizashylyǵyn bildirip ketti.
Bir ýaqyt Sheshenstanda óte qiyn ýaqyt bastaldy, aýmaly-tókpeli zaman ornap orystar úlken qiyndyqqa dýshar boldy. Synypqa kelip sheshen jigitteri ədemi 2-3 orys qyzyn «terip» əketetin, keiin jergilikti avtoritetterge syilap jibergen eken.
Al bizdiń basymyz birikpeitin. Aitalyq, eki orystyń úii tursa, sheshender bir úidi órtep jatsa, ekinshi úidegiler qimylsyz qarap otyratyn. Olar kelesi kezek ózderine keletinin bilse de, olardyń da úii órtelip, əieli men qyzdary zorlanatynyn, dúnie-múlki urlanatynyn sezse de qimylsyz qalatyn edi. Keiin oilap qarasam, bul bizdiń «qoi» deńgeiine túskenimizdiń shegi eken...
Keiin men orystyń arnaiy jasaq («spetsnaz») otriadyna tústim. Dəl sol ýaqytta ataqty Dýdaevtyń (Sheshenstannyń saiasi qairatkeri, 1990 jyldary sheshenderdi Reseiden bólekteý qozǵalysynyń kóshbasshysy bolǵan) soǵysy bastaldy.
Sol 10 sarbazdyń tek onynshysynyń ǵana aiaq-qoly bailaýly bolatyn, qalǵandary bos edi. Pyshaǵyn jalańdatqan sheshen jigiti bərin tizerletip qoiyp, shetinen baýyzdap kele jatty. Anyǵynda, álgi sheshenniń aldynda tizerlep turǵan orys sarbazdary kelesi kezek ózine keletinin, ózin de dál solai óltiretinin bildi. Biraq, soǵan qaramai qarsylasqan joq. Olar qoi sekildi esh qarsylaspai ólýdi jón sanady. Olar qarýǵa umtylyp jaýyngershe ólgendi emes, haiýan sekildi qarsylyqsyz ólgendi tańdady. Sizdershe bul durys pa? Joq! Bizdiń de aldymyzda eki tańdaý bar, ne malsha aram ólemiz, ne jaýyngershe aiqasyp ólemiz!» – dedim men.
Sózim áser etti-aý deimin, jigerlengen otriad sheshen əskeriniń byt-shytyn shyǵardy.
Sondaǵy jaýyngerge degen qurmet, eń úlken syilyq, Dýdaevtyń ratsiiadan:
«Orys spetsnazdaryn tutqynǵa túsirýge tyryspańdar, birden óltirińder!» degen buiryǵy edi. Demek, olar bizdi jaýynger retinde moiyndady degen sóz.
Shynymen, «qoiy kóbeigen qoǵamdy kóringen talaidy». Qazaqtyń jigeri bireýden muqalýǵa, jigiti ózge jurttan taiaq jeýge, kompaniia basshylary óz tilderin qystap úiretip, qyzdarymyzǵa kózin súzýge, qaryndastarymyzdy aqshaǵa arbaýǵa, qazaqqa til tigizýge, kemsitýge tiis emes!
Ol úshin jigitter pernetaqta betinde «namys» dep jazbai, «bir týdyń astynda» birigýimiz qajet! 14 jastaǵy baladan 50 jastaǵy el aǵasyna deiin «namystyń týyn» qulatpaýy kerek, sony biik ustaýy tiis! Anyǵyn, dál qazir bizge qoi minez, jasyq minezdiń qajeti joq. Qazirgi zaman qasqyr minez erlerdiń zamany.
Al bul jazbadan etekten tartar it qusap búliktiń iisin sezgender qatty qatelesedi. Bizdiń maqsat – qazaqtyń erkek kindiktilerin er minezdikke jeteleý ǵana...
Avtor: Bórili BAIRAQ
