Shalkóde jailaýynda Shopandar toiy ótti

Shalkóde jailaýynda Shopandar toiy ótti
Almaty oblysynyń jailaýlarynda shopandardyń toiyn uiymdastyryp, eńbegimen jurttyń yqylasyna bólengen jandarǵa qurmet kórsetý baiaǵydan qalyptasqan dástúr desek bolady. Sońǵy ýaqyttary Shopan toiyn Raiymbek pen Panfilov aýdany ákimdigi qaita jańǵyrtyp, jailaýǵa shyqqan malsaq qazaqty qýanyshqa keltirgen bolatyn. Biyl sol igi dástúr Raiymbek aýdanyna qarasty Shalkóde jailaýynda jalǵasyn tapty.

Raiymbek aýdany ákimdigi uiymdastyrǵan toiǵa jailaýda júrgen jurt tegis qatysty desek bolady. Bul toi qazaqtyń qonaqjailyǵyn, jomarttyq pen márttigin, bereke birligin aidai álemge pash etkenine taǵy bir márte kýá boldyq.

Kezinde malshylardyń sletin el bolyp asyǵa kútetin-di. Sońǵy jyldary «Qymyzmuryndyq» toiy retinde uiymdastyrylyp júrgen bul shara biyl da joǵary deńgeide ótti. Balýandar kúresi men báige toidy qyzdyra tústi. Tazy jarysy, tai báige, qunan báige, top báige, alaman báige, teńge ilý, qyz qýý...

Shalkódedegi toida ulttyq qundylyqtarymyz dáriptelip, qazaqtyń tól óneri keń dalany kernep, jinalǵan jurtqa qýanysh syilaǵanyn aita ketýimiz kerek. Uiymdastyrýshylar qazaqtyń kóneden kele jatqan «Qymyzmuryndyq» dástúrin jańǵyrtty. «Aýrýǵa em bolatyn, saý adamǵa qýat qymyzdy kim jaqsy kórmeidi dersiz. Ón-boiymyzǵa kúsh-qýat beretin qasietti sýsyn qazaq halqynyń ulttyq taǵamdarynyń ishindegi eń qurmetti dastarqan dáminiń biri.

Qazaq úshin jylqy – qasietti janýar. Naǵyz qazaq jylqynyń janaryna qarap tazarǵan. Onyń bal qymyzyn tatyp, babalar rýhymen qýattanǵany belgili. Qymyzdy qanyna, jylqyny janyna balaǵany anyq. Qymyz – tek taǵam emes, sonymen qatar halyqtyń qasietin, dáýletin, myrzalyǵyn, dastarqan berekesin bildiretin yrys belgisi.

IýNESKO-nyń sheshimimen uly muramyzdy ulyqtaityn, qazaqtyń ulttyq bolmysyn aiqyndaityn «Qymyzmuryndyq», «Bie bailaý» joralǵylaryn qamtityn «Qazaq jylqyshylarynyń dástúrli kóktemgi ádet-ǵuryptary» adamzattyń materialdyq emes, mádeni muralarynyń tizimine engeni belgili.

Qazaq halqy salt-dástúrge, ádet-ǵurypqa ulttyq qundylyqtarǵa bai halyq. Egemen eldiń irgesi biiktep, eńsesi kóterilgeli san ǵasyrlar boiy qalyptasqan ata-dástúr jalǵasyn taýyp, bir kezderi umyt bola bastaǵan ulttyq qundylyqtarymyz qaita jańǵyrdy. Salt-dástúrimizdi qaita jańǵyrtyp, jas urpaqqa úlgi retinde búgingi uiymdastyrylyp otyrǵan «Qymyzmuryndyq» merekesiniń orny orasan zor. Endigi kezekte jas urpaq sol babalar izimen jalǵasqan ulttyq dástúrdi bolashaqqa amanattaýdyń mańyzy zor.

Ataqty Shalkóde jailaýynda ótken dúbirli toi barysynda  «Aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek ónimdiligin arttyrý jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń ónimdiligi men sapasyn jaqsartý, aýdanda kásipkerlikti damytý» taqyrybynda seminar keńes te bolyp ótti.

Seminarǵa Raiymbek aýdanynyń ákimi Jolan Omarov pen Kegen aýdanynyń ákimi Talǵat Baiedilov qatysyp, óz oilaryn ortaǵa saldy.

Basqosý barysynda Raiymbek aýdany ákimi eńbek iegerleri men sharýa qojalyq qyzmetkerleri merekemen quttyqtap, arnaiy alǵys hattar men attyń er-turmanyn tabys etti.

Raiymbek aýdany aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy aýdan. Túgin tartsań maiy shyǵatyn darqan dalasy, janǵa jaily tabiǵaty, jerdiń erekshe qunarlylyǵy aýdanda aýyl sharýashylyǵyn damytyp, jetildirýge tolyq múmkindik berip otyr. Bir sózben aitqanda, aýdannyń ekonomikalyq damýy aýyl sharýashylyǵy salasyna tikelei bailanysty. Búginde aýdanda aýyl sharýashylyǵyn damytýdyń tyń joldary qolǵa alynyp, shynaiy qamqorlyqty sezingen aýyl eńbekkerleri qarqynmen eńbektenip, jetistikterge qol jetkizýde. Bul salaǵa memleket tarapynan kómekter jasalyp, qoldaý kólemi jyl saiyn artyp keledi.

Seminar barysynda uiymdastyrylǵan aýyl sharýashylyǵy kórmesinde 2018 jyly Reseidiń Altai ólkesinen ákelingen «Gereford» tuqymdy iri qara malynyń analyq basyn «Rasilbai» sharýa qojalyǵy jurtshylyq nazaryna usyndy. Budan basqa asyltuqymdy qoshqarlar men jylqy maldary da  qoiyldy.

Biylǵy qojalyq 470 bas «Gereford» tuqymdy mal ákelýge kelisimshart jasasqany belgili. Jinalǵan jurt qojalyqtyń ieleri aǵaiyndy Naryn men Ǵalym esimdi azamattarǵa kókeiindegi saýaldaryn qoiyp, kerekti aqparat aldy.

Elbasymyzdyń «Rýhani jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy aiasynda qazaqtyń ulttyq oiyndary oinatyldy. Atap aitsaq, qazaqsha kúres, teńge ilý, aýdaryspaq, qyz qýý, qol kúres, qoshqar kóterý, tazy júgirtýmen qosa alaman báigege ulasty. Osy rette aýdannyń maqtanyshtary, aǵaiyndy Ardaq, Beibit Nazarovtar jeńimpazdarǵa júldeler tabystady. Bir kúnge sozylǵan malshylar merekesi osylaisha, joǵary deńgeidi ótti.