Ultaralyq kelisim - kez kelgen memlekettiń beibitshiligi men turaqtylyǵynyń basty sharty. Qazaqstan - kópultty memleket. Munda júzden astam ult pen ulys ókilderi turady. Olardyń bári de ortaq Otanymyzdyń birligi men beibitshiligin saqtaý isine óz úlesin qosyp keledi. Qazirgi urpaq bul dástúrdi jalǵastyryp, túrli etnostardyń tiline, dinine, salt-dástúrlerine qurmetpen qaraýdy óz boryshy dep sanaidy.
Bizdiń memleket ár halyqtyń mádenietin damytýǵa jaǵdai jasap, ulttyq merekeler men dástúrlerdiń nasihattalýyn qoldaidy. Osy taqyryp aiasynda Dalanews.kz tilshisi QHA Qazaqstan qyrǵyzdary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Ismailov Shavkat Abdýllaulymen áńgimelesip kórdi.
«Qazaqstanda etnostar men dinderdiń ózara árekettesýiniń turaqty modeli qalyptasqan. Ol qoǵamdaǵy turaqtylyq pen kelisim atmosferasyn qamtamasyz etedi. Dini jáne mádeni áralýandylyq Eýraziia júreginde uzaq tarihi kezeń barysynda qalyptasty», - deidi sarapshy maman.
Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim
«Búginde Qazaqstan gýmanistik, demokratiialyq jáne tolerantty sipatymen erekshelenedi. Osynyń aiqyn kórinisteriniń biri - ultaralyq beibitshilik pen kelisimdi saqtaý maqsatyn kózdeitin Qazaqstan halqy Assambleiasynyń qurylýy. 1992 jyldyń jeltoqsan aiynda elimizdiń táýelsizdik merekesine arnalǵan Qazaqstan halqynyń alǵashqy forýmy tarihi turǵydan Qazaqstan halqy Assambleiasynyń negizin qalady. Qoǵamdyq institýt 1995 jylǵy 1 naýryzda Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Prezident janyndaǵy keńesshi organ retinde quryldy. Assambleianyń negizgi maqsaty - Qazaqstannyń órkendeýine, patriotizm men azamattyq biregeiliktiń damýyna, básekege qabiletti ult qalyptastyrýǵa jáne eldegi ultaralyq kelisimdi nyǵaitýǵa yqpal etý»,- deidi Shavkat Abdýllauly.
Qazaqstan táýelsizdik alǵannan beri ulttar men ulystardyń tatýlyǵy men ózara syilastyǵyn basty qundylyq retinde ustanyp keledi. Búginde elimiz álemge turaqtylyq pen kelisim úlgisin kórsetip otyr.
«Ultaralyq kelisim – bul tek qaǵazdaǵy uǵym emes. Bul kúndelikti ómirde ózara túsinistik, qurmet pen qoldaýdy bildiredi. Árbir azamat, ulttyq ereksheligine qaramastan, teń quqyly bolyp, el damýyna óz úlesin qosa alatyn bolsa, dál osy kezde shynaiy kelisimniń kórinisi baiqalady.
Ǵalamdaný dáýirinde ishki birlikti saqtaý – eń mańyzdy mindetterdiń biri. Álemde ártúrli qaqtyǵystar oryn alyp otyrǵan jaǵdaida, elimizdiń beibitshilik pen turaqtylyǵy – baǵa jetpes qazyna. Sondyqtan árqaisymyz birlikti saqtaý, ózara qurmet pen kelisimdi nyǵaitýǵa óz úlesimizdi qosýymyz qajet»,- deidi Shavkat Abdýllauly.
Shavkat Abdýllauly: Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim - qoǵamnyń negizi
Shavkat Abdýllauly atap ótkendei, Qazaqstandaǵy ultaralyq qatynastar tereńinen áleýmettik-ekonomikalyq, saiasi, mádeni turmystyq qurylymdarǵa enip, qoǵam ómiriniń barlyq salasyn qamtidy.
Onyń aitýynsha, munyń basty sebebi – halyqtardyń ǵasyrlar boiy bir aýmaqta birge ómir súrgen tájiribesi men birtutas qazaqstandyq ult qalyptasý jolynda damyǵan úrdister. Qazaqstan ultaralyq qaqtyǵystardan aman qaldy, óitkeni halyqtar arasyndaǵy qatynastar mádenieti men basqarý júiesi myqty negizge qurylǵan.
Sarapshy maman Qazaqstannyń búgingi áleýetin de atap ótti. Elde tabysty damý úshin qajetti barlyq sharttar bar: halyqtyń bilimdiligi, joǵary mádeni qarym-qatynas dástúri, barlyq ulttar baǵalaityn salt-dástúrler jáne ortaq tarih. Bul – Qazaqstandaǵy ulttyq birliktiń, ultaralyq kelisimniń tiregi bolyp tabylady.
Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisimniń negizgi sharttary – tózimdilik, ár túrli etnostar men konfessiialardyń mádeni-tildik ártúrliligin qurmetteý, jáne halyqtardyń ortaq igiligi úshin yntymaqtasý. Shavkat Abdýllaulynyń pikirinshe, osyndai printsipter qoǵamnyń turaqtylyǵy men damýynyń kepili bolyp otyr.
«Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim modelinde kelesi aspektilerdi bólip kórsetýge bolady: qazaq etnosynyń biriktirýshi róli; tózimdilik; etnikalyq, konfessiialyq, mádeni jáne tildik ártúrlilik; Qazaqstan etnostarynyń mádenieti men tilderin damytý úshin jaǵdailar. Barlyq osy aspektiler ýaqyt synaǵynan súrinbei ótken.
Ulttyq birlik – bul kópetnosty qoǵamnyń ortaq tarihqa negizdelgen birtutastyǵy, memlekettik-saiasi retteý jáne ortaq sharýashylyq qyzmetti uiymdastyrý nátijesinde qalyptasady; sondai-aq, bul tózimdi mádenietti, teńgerimdi til saiasatyn, sáikes ideologiiany, erejeler men dástúrlerdi qalyptastyrýǵa bailanysty»,- dep atap ótti Shavkat Abdýllauly.
Ultaralyq dialog
«Ultaralyq qatynastardyń damýy men jalpy adamzat úshin basty faktor bolyp qala beretin nárse – mádenietter arasyndaǵy dialog. Mádenietterdiń ózara áreketi, olardyń dialogy – ultaralyq jáne ult aralyq qatynastardyń damýyna qolaily negiz bolyp tabylady.
Ultaralyq qarym-qatynas degenimiz – kez kelgen halyqtyń tarihyna, mádenietine nemese jetistikterine kemsitý kózqarasyn qospaityn, kerisinshe jeke tulǵany qurmetteý, oǵan kóńil bólý jáne ulttyq ereksheligine qaramastan saiasi tózimdilikti bildiretin qarym-qatynas mádenietin talap etedi.
Qarym-qatynas mádenieti dep ádette qoǵamda tarihi qalyptasqan normalarǵa sáikes kommýnikatsiiany joǵary deńgeide júzege asyrý qabileti túsiniledi»,- dep túsindire ótti sarapshy maman.
«Táýelsizdik jyldaryndaǵy Qazaqstannyń damýy elimizdegi ultaralyq qatynastardyń qoǵamnyń túrli salalaryndaǵy barlyq halyqtardyń ózara bailanysy men ózara árekettesýinen turatyn birtutas, úilesimdi júie retinde jumys isteitinin kórsetedi.
Bizdiń memleketimizdiń tájiribesi ártúrli ulttyq psihologiiasy, mádenieti men mentaliteti bar halyqtardyń beibit ómir súrip, ózara dostyqqa jáne rýhani jaqyndyqqa ulasatyn konstrýktivti bailanystar ornata alatynyn dáleldeidi»,- dep qorytyndylai ótti sarapshy maman.
