ۇلتارالىق كەلٸسٸم - كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ بەيبٸتشٸلٸگٸ مەن تۇراقتىلىعىنىڭ باستى شارتى. قازاقستان - كٶپۇلتتى مەملەكەت. مۇندا جٷزدەن استام ۇلت پەن ۇلىس ٶكٸلدەرٸ تۇرادى. ولاردىڭ بەرٸ دە ورتاق وتانىمىزدىڭ بٸرلٸگٸ مەن بەيبٸتشٸلٸگٸن ساقتاۋ ٸسٸنە ٶز ٷلەسٸن قوسىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ ۇرپاق بۇل دەستٷردٸ جالعاستىرىپ, تٷرلٸ ەتنوستاردىڭ تٸلٸنە, دٸنٸنە, سالت-دەستٷرلەرٸنە قۇرمەتپەن قاراۋدى ٶز بورىشى دەپ سانايدى.
بٸزدٸڭ مەملەكەت ەر حالىقتىڭ مەدەنيەتٸن دامىتۋعا جاعداي جاساپ, ۇلتتىق مەرەكەلەر مەن دەستٷرلەردٸڭ ناسيحاتتالۋىن قولدايدى. وسى تاقىرىپ اياسىندا Dalanews.kz تٸلشٸسٸ قحا قازاقستان قىرعىزدارى قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى يسمايلوۆ شاۆكات ابدۋللاۇلىمەن ەڭگٸمەلەسٸپ كٶردٸ.
«قازاقستاندا ەتنوستار مەن دٸندەردٸڭ ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸنٸڭ تۇراقتى مودەلٸ قالىپتاسقان. ول قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن كەلٸسٸم اتموسفەراسىن قامتاماسىز ەتەدٸ. دٸني جەنە مەدەني ەرالۋاندىلىق ەۋرازييا جٷرەگٸندە ۇزاق تاريحي كەزەڭ بارىسىندا قالىپتاستى», - دەيدٸ ساراپشى مامان.
قازاقستانداعى ۇلتارالىق كەلٸسٸم
«بٷگٸندە قازاقستان گۋمانيستٸك, دەموكراتييالىق جەنە تولەرانتتى سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. وسىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ - ۇلتارالىق بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋ ماقساتىن كٶزدەيتٸن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋى. 1992 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك مەرەكەسٸنە ارنالعان قازاقستان حالقىنىڭ العاشقى فورۋمى تاريحي تۇرعىدان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ نەگٸزٸن قالادى. قوعامدىق ينستيتۋت 1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن پرەزيدەنت جانىنداعى كەڭەسشٸ ورگان رەتٸندە قۇرىلدى. اسسامبلەيانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - قازاقستاننىڭ ٶركەندەۋٸنە, پاتريوتيزم مەن ازاماتتىق بٸرەگەيلٸكتٸڭ دامۋىنا, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇلت قالىپتاستىرۋعا جەنە ەلدەگٸ ۇلتارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتۋ»,- دەيدٸ شاۆكات ابدۋللاۇلى.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ تاتۋلىعى مەن ٶزارا سىيلاستىعىن باستى قۇندىلىق رەتٸندە ۇستانىپ كەلەدٸ. بٷگٸندە ەلٸمٸز ەلەمگە تۇراقتىلىق پەن كەلٸسٸم ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
«ۇلتارالىق كەلٸسٸم – بۇل تەك قاعازداعى ۇعىم ەمەس. بۇل كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە ٶزارا تٷسٸنٸستٸك, قۇرمەت پەن قولداۋدى بٸلدٸرەدٸ. ەربٸر ازامات, ۇلتتىق ەرەكشەلٸگٸنە قاراماستان, تەڭ قۇقىلى بولىپ, ەل دامۋىنا ٶز ٷلەسٸن قوسا الاتىن بولسا, دەل وسى كەزدە شىنايى كەلٸسٸمنٸڭ كٶرٸنٸسٸ بايقالادى.
عالامدانۋ دەۋٸرٸندە ٸشكٸ بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ – ەڭ ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ. ەلەمدە ەرتٷرلٸ قاقتىعىستار ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدا, ەلٸمٸزدٸڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىعى – باعا جەتپەس قازىنا. سوندىقتان ەرقايسىمىز بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ, ٶزارا قۇرمەت پەن كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋعا ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوسۋىمىز قاجەت»,- دەيدٸ شاۆكات ابدۋللاۇلى.
شاۆكات ابدۋللاۇلى: قازاقستانداعى ۇلتارالىق كەلٸسٸم - قوعامنىڭ نەگٸزٸ
شاۆكات ابدۋللاۇلى اتاپ ٶتكەندەي, قازاقستانداعى ۇلتارالىق قاتىناستار تەرەڭٸنەن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, ساياسي, مەدەني تۇرمىستىق قۇرىلىمدارعا ەنٸپ, قوعام ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ باستى سەبەبٸ – حالىقتاردىڭ عاسىرلار بويى بٸر اۋماقتا بٸرگە ٶمٸر سٷرگەن تەجٸريبەسٸ مەن بٸرتۇتاس قازاقستاندىق ۇلت قالىپتاسۋ جولىندا دامىعان ٷردٸستەر. قازاقستان ۇلتارالىق قاقتىعىستاردان امان قالدى, ٶيتكەنٸ حالىقتار اراسىنداعى قاتىناستار مەدەنيەتٸ مەن باسقارۋ جٷيەسٸ مىقتى نەگٸزگە قۇرىلعان.
ساراپشى مامان قازاقستاننىڭ بٷگٸنگٸ ەلەۋەتٸن دە اتاپ ٶتتٸ. ەلدە تابىستى دامۋ ٷشٸن قاجەتتٸ بارلىق شارتتار بار: حالىقتىڭ بٸلٸمدٸلٸگٸ, جوعارى مەدەني قارىم-قاتىناس دەستٷرٸ, بارلىق ۇلتتار باعالايتىن سالت-دەستٷرلەر جەنە ورتاق تاريح. بۇل – قازاقستانداعى ۇلتتىق بٸرلٸكتٸڭ, ۇلتارالىق كەلٸسٸمنٸڭ تٸرەگٸ بولىپ تابىلادى.
قازاقستانداعى ۇلتارالىق كەلٸسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ شارتتارى – تٶزٸمدٸلٸك, ەر تٷرلٸ ەتنوستار مەن كونفەسسييالاردىڭ مەدەني-تٸلدٸك ەرتٷرلٸلٸگٸن قۇرمەتتەۋ, جەنە حالىقتاردىڭ ورتاق يگٸلٸگٸ ٷشٸن ىنتىماقتاسۋ. شاۆكات ابدۋللاۇلىنىڭ پٸكٸرٸنشە, وسىنداي پرينتسيپتەر قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن دامۋىنىڭ كەپٸلٸ بولىپ وتىر.
«قازاقستانداعى ۇلتارالىق كەلٸسٸم مودەلٸندە كەلەسٸ اسپەكتٸلەردٸ بٶلٸپ كٶرسەتۋگە بولادى: قازاق ەتنوسىنىڭ بٸرٸكتٸرۋشٸ رٶلٸ; تٶزٸمدٸلٸك; ەتنيكالىق, كونفەسسييالىق, مەدەني جەنە تٸلدٸك ەرتٷرلٸلٸك; قازاقستان ەتنوستارىنىڭ مەدەنيەتٸ مەن تٸلدەرٸن دامىتۋ ٷشٸن جاعدايلار. بارلىق وسى اسپەكتٸلەر ۋاقىت سىناعىنان سٷرٸنبەي ٶتكەن.
ۇلتتىق بٸرلٸك – بۇل كٶپەتنوستى قوعامنىڭ ورتاق تاريحقا نەگٸزدەلگەن بٸرتۇتاستىعى, مەملەكەتتٸك-ساياسي رەتتەۋ جەنە ورتاق شارۋاشىلىق قىزمەتتٸ ۇيىمداستىرۋ نەتيجەسٸندە قالىپتاسادى; سونداي-اق, بۇل تٶزٸمدٸ مەدەنيەتتٸ, تەڭگەرٸمدٸ تٸل ساياساتىن, سەيكەس يدەولوگييانى, ەرەجەلەر مەن دەستٷرلەردٸ قالىپتاستىرۋعا بايلانىستى»,- دەپ اتاپ ٶتتٸ شاۆكات ابدۋللاۇلى.
ۇلتارالىق ديالوگ
«ۇلتارالىق قاتىناستاردىڭ دامۋى مەن جالپى ادامزات ٷشٸن باستى فاكتور بولىپ قالا بەرەتٸن نەرسە – مەدەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگ. مەدەنيەتتەردٸڭ ٶزارا ەرەكەتٸ, ولاردىڭ ديالوگى – ۇلتارالىق جەنە ۇلت ارالىق قاتىناستاردىڭ دامۋىنا قولايلى نەگٸز بولىپ تابىلادى.
ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس دەگەنٸمٸز – كەز كەلگەن حالىقتىڭ تاريحىنا, مەدەنيەتٸنە نەمەسە جەتٸستٸكتەرٸنە كەمسٸتۋ كٶزقاراسىن قوسپايتىن, كەرٸسٸنشە جەكە تۇلعانى قۇرمەتتەۋ, وعان كٶڭٸل بٶلۋ جەنە ۇلتتىق ەرەكشەلٸگٸنە قاراماستان ساياسي تٶزٸمدٸلٸكتٸ بٸلدٸرەتٸن قارىم-قاتىناس مەدەنيەتٸن تالاپ ەتەدٸ.
قارىم-قاتىناس مەدەنيەتٸ دەپ ەدەتتە قوعامدا تاريحي قالىپتاسقان نورمالارعا سەيكەس كوممۋنيكاتسييانى جوعارى دەڭگەيدە جٷزەگە اسىرۋ قابٸلەتٸ تٷسٸنٸلەدٸ»,- دەپ تٷسٸندٸرە ٶتتٸ ساراپشى مامان.
«تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى قازاقستاننىڭ دامۋى ەلٸمٸزدەگٸ ۇلتارالىق قاتىناستاردىڭ قوعامنىڭ تٷرلٸ سالالارىنداعى بارلىق حالىقتاردىڭ ٶزارا بايلانىسى مەن ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸنەن تۇراتىن بٸرتۇتاس, ٷيلەسٸمدٸ جٷيە رەتٸندە جۇمىس ٸستەيتٸنٸن كٶرسەتەدٸ.
بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تەجٸريبەسٸ ەرتٷرلٸ ۇلتتىق پسيحولوگيياسى, مەدەنيەتٸ مەن مەنتاليتەتٸ بار حالىقتاردىڭ بەيبٸت ٶمٸر سٷرٸپ, ٶزارا دوستىققا جەنە رۋحاني جاقىندىققا ۇلاساتىن كونسترۋكتيۆتٸ بايلانىستار ورناتا الاتىنىن دەلەلدەيدٸ»,- دەپ قورىتىندىلاي ٶتتٸ ساراپشى مامان.
