رەسەي ەكونوميكاسى تەرەڭ جٷيەلٸ داعدارىس شەگٸنە جاقىنداپ تۇر. قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي رۋبل باعامىنىڭ ەلسٸرەۋٸ قازاقستانعا قالاي ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن تالدادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“سۇمدىق بيۋدجەت تاپشىلىعى, ودان تۋىنداعان مەملەكەتتٸك قارجى داعدارىسىنا قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ كٷرت ارتۋىنان لاففەر قيسىعىنىڭ ەففەكتٸسٸ جامالدى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بيۋدجەت دەفيتسيتٸ ٶسٸپ, بيۋدجەتتە اقشا ونسىز دا جوق كەزدە, سالىق تٶلەۋٸ تيٸس كەسٸپورىندار جاپپاي جابىلۋدا. ول ٶز كەزەگٸندە سالىق بازاسىنىڭ قۇلدىراپ, كرەديتتەر مەن قارىزداردىڭ تٶلەنبەۋٸنە, ەكونوميكاداعى اقشا اعىنى مەن اقىلى قىزمەتتەر مەن تاۋارلارعا سۇرانىستىڭ توقتاۋىنا الىپ كەلەدٸ. ەسٸرەسە شاعىن بيزنەس وراسان زارداپ شەكتٸ. رەسەيدە قازٸرگٸ فورماتتاعى شاعىن بيزنەس مٷلدە جويىلىپ, باياعى 90-شى جىلدارداعى كٶشەدە كاسساسىز (سالىقسىز) ساتاتىن بازار/چەلنوك جەنە بارتەرلٸك ەكونوميكا تيپٸ قايتا ورالۋى مٷمكٸن”, - دەيدٸ ول.
ايبار ولجاي قازٸرگٸ جاعدايدا رەسەي بيلٸگٸ رۋبلدٸ ەدەيٸ ەلسٸرەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن ايتادى.
“وسى قۇبىلىستاردىڭ بارلىعى ٶتە جىلدام جٷرمەك. گيپەرگاللوپ ەففەكتٸسٸن بولجاۋعا بولادى. ستاندارتتى رەجيمدە 2-3 جىل جٷرۋٸ تيٸس نەگاتيۆتٸ وقيعالار تٸزبەگٸ رەسەيدە وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن ورىن الىپ كەتۋٸ عاجاپ ەمەس”, - دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ساراپشى كەلتٸرگەن دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, 2026 جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا رەسەيدٸڭ فەدەرالدىق بيۋدجەت تاپشىلىعى 4,5 تريلليون رۋبلدەن اسىپ, جىلدىق جوسپاردان جوعارى بولعان.
“بۇل بٸر جىلدىق بولجانعان جوسپاردان ارتىق. فەدەرالدى بيۋدجەتتە 2026 جىلعى دەفيتسيت 3,7 ترلن رۋبل بولادى دەپ جوسپارلانعان. بٸر توقساننىڭ ٶزٸندە تاپشىلىق بٷكٸل جىلدىق كٶلەمنەن 800 ميلليارد رۋبلگە اسىپ كەتتٸ. كٸرٸس ازايىپ, شىعىننىڭ ٶسكەنٸن كٶرەمٸز”, - دەپ تٷسٸندٸردٸ ساراپشى.
ال قاڭتار–ناۋرىز ارالىعىندا كٸرٸس شامامەن 8%-عا تٶمەندەگەن.
“ال شىعىن كەرٸسٸنشە ٶسٸپ, 13 ترلن رۋبلگە جۋىقتاعان. سوندا رەسەي بٸر جىلدا شىعىندى 17%-عا كٶبەيتٸپ وتىر. ال كٸرٸسٸ كەرٸسٸنشە تٷسٸپ كەتكەن. بۇعان ناۋرىز-سەۋٸر ايلارىندا يران فاكتورىنان مۇناي باعاسىنىڭ ٶسٸپ, رەسەي تانكەرلەرٸنەن سانكتسييانىڭ ۋاقىتشا شەشٸلۋٸ دە مٷلدە كٶمەكتەسپەدٸ. قوسىمشا ەففەكت 250-300 ميلليارد رۋبلمەن شەكتەلدٸ. سەبەبٸ, رۋبل قىمبات. ونىڭ قۇنى نەگٸزسٸز كٶتەرٸلٸپ كەتكەن”, - دەپ قوستى ول.
ول مۇنداي جاعدايدا رەسەي بيلٸگٸ رۋبلدٸ ەلسٸرەتۋگە مەجبٷر بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتتى.
“سوندا عانا قىمباتتاعان مۇناي كٶبٸرەك رۋبلگە كونۆەرتتەلٸپ, بيۋدجەتكە كٶمەكتەسە باستايدى. ول ٷشٸن رۋبل ٶز قۇنىنىڭ تەڭ جارتىسىن جوعالتۋى تيٸس. قازٸر فورەكستە دوللارىنا 75,09 رۋبل بولسا, دوللارىنا 112-113 كۋرسىنا قۇلدىراتۋ ٷشٸن ورتالىق بانك تە, رەسەي ٷكٸمەتٸ دە بارىن سالاتىن بولادى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا دەۆالۆاتسييا”, - دەيدٸ ول.
الايدا رۋبلدٸڭ ەلسٸرەۋٸ تەڭگەگە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ دەۋ قاتە. وسى تۇستا ساراپشى كەيٸنگٸ بەس جىلداعى دەرەكتەرگە نازار اۋداردى.
“ەگەر سوڭعى بەس جىلدا رۋبل كۋرسىنىڭ گرافيگٸ, ياعني ونىڭ قۇسىزدانۋى مەن كٷشەيۋٸ تاريحىن الىپ, تەڭگەنٸڭ تۋرا وسى مەزەتتەگٸ گرافيگٸمەن سالىستىرساق رۋبل قۇنسىزدانۋىنىڭ تەڭگەگە 25-30 پايىزدىق ەسەر بەرەتٸنٸ كٶرٸندٸ. مودەل مىناداي. باستاپقى شوك رەتٸندە RUB/USD باعامىنىڭ بٸر رەتتٸك 20% قۇلدىراۋىن الساق - ياعني بٸر رۋبل بۇرىنعىدان 20% از دوللار تۇراتىن, ال سەيكەسٸنشە USD/RUB شامامەن 25% ٶسەتٸن ستسەناريي بولسا, وندا تەڭگە بويىنشا تاريحي-ستاتيستيكالىق ورتاشا باعالاۋ شامامەن 5–8% ەلسٸرەۋ دەڭگەيٸن كٶرسەتەدٸ. ايلىق رەسمي دەرەكتەرگە سٷيەنگەن مەنٸڭ نٷكتەلٸك باعالاۋىم شامامەن 6,9%. بالاما VAR-مودەل دە سوعان جاقىن نەتيجە بەرەدٸ. باستاپقى جەدەل رەاكتسييا شامامەن 7,7%, كەيٸن 1 ايدان 12 ايعا دەيٸنگٸ ارالىقتا 4,7–5,9% كوريدورىندا بەسەڭدەيدٸ.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, سوڭعى بەز جىلدا رۋبل 20 پايىزعا قۇنسىزدانعان مەزەتتە تەڭگە 7 پايىزعا ەلسٸرەپ وتىرعان. دەمەك ول رۋبلدٸ اينا-قاتەسٸز قايتالامايدى. جەنە ول بۇرىنعى كارتينا. ال قازٸر رۋبلدٸڭ تەڭگەگە كروسس-كۋرس ارقىلى قالاي ەسەر ەتەتٸنٸن ەرينە ەشكٸم ناقتى بولجاي الماسا كەرەك”, - دەپ ناقتىلادى ول.
ساراپشى تەڭگەنٸڭ رۋبلگە تٸكەلەي بايلانباعانىن دا اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامى نەگٸزٸنەن دوللار ارقىلى قالىپتاسادى.
“مۇنداعى نەگٸزگٸ نيۋانس مىنادا. بٸزدٸڭ ۇلتتىق بانك تەڭگەنٸ رۋبلگە فورمالدى تٷردە مٷلدە بايلاپ وتىرعان جوق. تەڭگەنٸڭ دوللارعا قاتىستى رەسمي باعامى قازاقستان قور بيرجاسىنداعى USD/KZT جۇبىنىڭ كٷندٸك ساۋداسى ارقىلى قالىپتاسادى. ال باسقا ۆاليۋتالارعا, سونىڭ ٸشٸندە رۋبلگە قاتىستى باعامدار كروسس-كۋرس ارقىلى ەسەپتەلەدٸ. سوندىقتان “تازا رۋبلدٸك شوك” ٶزدٸگٸنەن تەڭگەنٸ اۆتوماتتى تٷردە دەۆالۆاتسييالاۋعا مٸندەتتٸ ەمەس.
جىلدىق ورتاشا يندەكستەر دە وسىنى كٶرسەتتٸ. مىسالى, سوڭعى بەس جىلدا USD/KZT مەن USD/RUB جۇپتارى بٸر باعىتتا قوزعالىپ كەلدٸ. بٸراق امپليتۋداسى ەرتٷرلٸ بولدى. ال RUB/KZT كٶبٸنە “بۋفەر” رٶلٸن اتقارىپ, قوزعالىستىڭ بٸر بٶلٸگٸن جۇتىپ وتىردى”, - دەيدٸ ول.
ايبار ولجاي نەگٸزگٸ قاۋٸپ ۆاليۋتا نارىعىنان ەمەس, ساۋدا قۇرىلىمىنان تۋىندايتىنىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
“تەك ودان اناعۇرلىم قاۋٸپتٸ كانال بار. ول - ساۋدا قۇرىلىمى كانالى. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ٶزٸنە تاسىعان يمپورتتىڭ 29,7%-ى رەسەيدەن كەلدٸ. ال ەكسپورتتىڭ 10,3%-ى رەسەيگە كەتتٸ. جالپى تاۋار اينالىمى 27,4 ميلليارد دوللار بولعان. دەمەك, رۋبلدٸك شوك بٸزگە يمپورتتىق باعالار مەن بٸزدٸڭ ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ۆىرۋچكا كٶرسەتكٸشٸ ارقىلى كەلەتٸنٸ انىق. تىم ەلسٸز رۋبل رەسەيلٸك تاۋارلاردى ارزانداتىپ, وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەرگە قىسىم جاسايدى ەرٸ ۆاليۋتالىق تٷسٸمدەردٸ ازايتادى”, - دەدٸ ول.
ساراپشى قازاقستاننىڭ قىسقا مەرزٸمدٸ ۆاليۋتا تولقىندارىن ەڭسەرۋگە جەتكٸلٸكتٸ قورى بار ەكەنٸن ايتادى.
“بٸزدٸڭ 140 ميلليارد دوللارعا جۋىق حالىقارالىق رەزەرۆٸمٸز وعان ارتىعىمەن جەتەدٸ. بٸراق ەگەر “رۋبل 3 تەڭگە” پاراديگماسى ۇزاقمەرزٸمدٸ قۇبىلىسقا اينالىپ كەتەتٸن بولسا, بٸزگە رەسەي يمپورتىن ەكٸمشٸلٸك بارەرلەر ارقىلى قىسىپ تاستاۋعا نەمەسە وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ پرەفەرەنتسيياسىن تاعى دا كٷشەيتۋگە تۋرا كەلەدٸ.
مۇنداي جاعدايدا وپەك سيياقتى ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ دا ەكونوميكا تۇرعىسىنان ەش مەنٸ قالماعانىن جاسىرماي ايتۋعا بولادى. دەل قازٸر ەەو دەگەن يۆل اپپاراتىندا كومادا جاتقان پاتسيەنت”, - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
