Siriia máselesi. Álemdik saias oqiǵalar áldeneshe úiekke bólinip úlgerdi. Siriianyń ainalasynda órbigen halyqaralyq qatynastar ýshyǵyp barady. Qazaqstan myń jerden sáliqalyq tanytqanymen, iri oiyndardan shet qala almaitynyn uqqan durys. Resei men Túrkiia arasyndaǵy janjal tek eki eldiń ózara qarym-qatynasyna syzat túsirip turǵan joq. Qazaqstan tarapy eki ottyń ortasynda tur.
Túrkiia – baýyrlas ult qana emes, Qazaqstan respýblikasynyń myǵym da senimdi júrisiniń bolashaqtyq kepili bola alatyn birden bir el. Túriktermen at kekilin kesisip, kórshiniń soiylyn soǵý bizdiń taiqy mańdaiǵa shoqpardy óz qolymyzben urýmen birdei.
Resei bolsa, shyrma-shatý bailanystaǵy, alystasaq jaqyn tartatyn, jaqyndasaq, baýyrynan bosatpaýdy kókseitin eń kúrdeli qarym-qatynastaǵy qońsymyz. Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa birigýmen birge ózimizdiń «tar jolymyzdy» odan arman taiǵaqqa ainaldyrǵanymyzdy keshteý túsindik desek te bolady. Qazaq biligi dál qazir sharasyz halde. Siriiaǵa áskeri shabýylyn údetken Resei bul maidanda Qazaqstannyń da birge qimyldaýyn qalap otyr. Reseimen birigip, Siriiaǵa ásker kirgizý – Túrkiiamen, NATO-men, kúlli musylman elderimen jaýlasý. Mundai aýyr kezeńde elimizge sailaý ótkizip, qalǵyǵan qoǵamdyq sanany silkip alý ári búgingi úndemes Parlamentten qutylyp, odan góri tegeýirindirek Parlament jasaqtaý asa mańyzdy. Ol úshin «aitqanǵa kónip, aidaýǵa júretin» partiialardy emes, kóp kózine kórine qoimaǵan iaki el atyn umyta bastaǵan birneshe partiiany Parlamentke ótkizý kerek.
Buǵan deiin Parlamentte otyrǵan «Aq jol», Kommýnistik partiia atqaminerleri «Nur Otan» partiiasyndaǵy áriptesterinen de tómen áreket etti. Olardyń bul kónbistiginen Úkimettiń ózi jalyqsa kerek. Buryn-sońdy qazaq Parlamenti mundai «óli tynyshtyqta» bolmaǵan shyǵar.
Qazirgi «Aýyl» partiiasy men JSDP-nyń quramyna elge tanymal, aýzy dýaly liderlerdi jinap, jańa Parlament jasaqtasa, Úkimettiń tómengi palatadaǵy pikir-talasqa den qoia otyryp, sheshim qabyldaityny shyndyq. Buǵan deiin Parlamentte otyrǵan «Aq jol», Kommýnistik partiia atqaminerleri «Nur Otan» partiiasyndaǵy áriptesterinen de tómen áreket etti. Olardyń bul kónbistiginen Úkimettiń ózi jalyqsa kerek. Buryn-sońdy qazaq Parlamenti mundai «óli tynyshtyqta» bolmaǵan shyǵar. Eger aldaǵy sailaýda «minezdi» depýtattar Parlament palatasyna otyrar bolsa, Úkimet pen biliktiń ózi úshin paidaly. Olardyń aiǵaiyn syltaýratyp, Reseimen araqatynastaǵy keibir mańyzdy tetikterge yqpal etýge bolady.
Teńge taǵdyry jáne daǵdarys. Ekonomikalyq daǵdarys kún sanap kúsheiip keledi. Teńgeniń taǵdyry dál qazir qyl ústinde. 1 dollar 370 teńgege kúni keshe saýdalandy. Qymbatshylyq alqymdap, jumyssyzdar qatary kún sanap artyp otyr. Statistikalyq agenttik 2015 jylǵy infliatsiia 13,5 paiyzdy qurady dep aqparat taratty. Buǵan kim senedi?
Azyq-túlik 60-70 paiyzǵa, qurylys materialdary 40-50 paiyzǵa, kiim-keshek 60 paiyzdan da joǵary mólsherde qymbattaǵanyn qara bazarǵa baryp osydan bir jyl burynǵy baǵamen salystyryńyz. Ózi mardymdy eshteńe óndirmeitin, bárin syrttan tasityn el úshin búgingi qunsyzdanýdy ustap turýdyń ózi qiyn. Qazirdiń ózinde teńgeniń baǵamyna Ulttyq bank jasyryn aralasyp otyr degen sybys bar. Alda tipten qymbattaýy, 1 dollar 500 teńgege barabar bolýy bek múmkin.
Sailaý osy kezde nege kerek dersiz. Teńgeni nyǵaitý úshin emes, saiasi turaqtylyqty saqtaý úshin Úkimetti taratyp, jańa Úkimet jasaqtaý kerek. Basqasha aitsaq, halyqtyń kóńil-kúi aýanyn sailaýǵa buryp, osy kezde múmkin bolatyn devalvatsiiany jasap úlgermek oida. Teńge qazir álem boiynsha qysqa ýaqyt ishinde eń kóp qunsyzdanǵan valiýtalardyń kóshin bastap tur. Teńgege senim oiatýdyń esh múmkindigi joq. Nede bolsa, sailaýdy paidalanyp, qunsyzdaný protsesin shegine deiin joǵarylatyp alý mańyzdy sekildi. Bir qarasańyz, paradoks sekildi. Biraq yqtimaldyǵy bar oidyń bir ushy osy.
Jumyssyzdyq máselesin ońdy shesher haldiń joqtyǵyn túsingen Úkimet endi únemshildikti kúsheitedi. Sailaýdan keiin jasaqtalatyn Úkimettiń jumysy eń qiyn shaqqa týra kelgeli tur. Olar Qazaqstandy ekonomikalyq aýyrtpalyqtan qutqara ala ma? Ol úshin sailaýǵa qandai partiialardy ótkizý mańyzdy. Eger taǵy da «qoldan jasalǵan» partiialar qunjiyp, qazirgi depýtattar qaitadan minberge kóterilse, bul sailaýdan eńshteńe kútpeýge bolady.
Ishki saiasi ahýal. Bul sailaý alda bolatyn úlken ózgeristiń basy deýshiler de kóp. Naqty aitsaq, bolashaq taq muragerin tanystyrýdyń aldyndaǵy qam-qareket. Osyǵan deiin el Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń ornyn kim basady degen suraq san ret qoiylǵanymen, bul suraqtyń jaýaby jabyq taqyryptardyń biri bolyp keldi. Sailaý ótkizýdiń kánigi tásili belgili, odan dál qazir eshteńe ózgermeidi. Memleket ózine qajetti partiialar men tiisti kandidattardy tańdap alady. Biraq búgingi depýtattar bolashaqtaǵy saiasi sheshimder úshin tiimsiz ári qaýqarsyz bolýy múmkin. Klandar arasynda júretin astyrtyn tartystyń qai tustan bilineri belgisiz. Eger alda-jalda taq murageri týraly sóz bolar bolsa, búgin úndemegen depýtattar «aýyr salmaqtylardyń» soiylyn soǵyp, keri tartpasyna kim kepil?.. olardy aýyzdyqtaý qiynǵa soǵýy múmkin...
Taq muragerine kim laiyqty? Ony dáp basyp aitý qiyn. Jýyrda Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń tóraǵasy Nurtai Ábiqaevty aýystyrǵanyna qarap, bizdiń aldaǵy birneshe jyl ishinde taq murageri bolatyn adam týraly estýimiz múmkin ekenin boljaýǵa bolady. Oǵan deiin depýtattardy shahmattyń tasyndai óz oryndaryna myqshitý mańyzdy jumys...
Sailaý arqyly ári adýyndy, ári sózge «toqtaityn» kandidattardy irikteý kezinde bilik barynsha saq qimyldary daýsyz. Bul jolǵy Parlament depýtattaryn sailaýdyń alýan túrli astary bar. Biliktiń yqpalyn ári kúsheitetin, ári onyń oiyndaǵysyn oryndaýyna septesetin, ári eldegi tynyshtyq pen ózge toptardyń aýzyn jabýǵa yqpalyn arttyratyn asa mańyzdy sailaý dep bilgen jón.
