Ol ma ol...
«Maǵan Ábliazovta neń bar? Ekijúzdi ekensiń óziń. Biliktiń tabanyn jalaityn ádetiń joq edi ǵoi, baýyrym. Odan da dombyrańdy qoltyqtap tynyshyńa júrmeisiń be?» deidi keibireýler. Júrmeimin. Júre almaidy ekenmin. Ultqa, memleketke qaýip tóndirip otyrǵan adammen qalai alyspaisyń, aityńyzdarshy? Namysym jibermeidi. Ábliazovtyń áreketine qarap, jaibaraqat jata almaimyn.
Nege bilesiz be? Ábliazovtyń qazaqty el qylamyn degen ýájine senbeimin, sebebi. Ábliazov qazaqty qolshoqpar retinde ǵana paidalanýy múmkin. Arandatý, aidap salý ǵana keledi onyń qolynan.
Sosyn meni ekijúzdi deitinderge, aldymen munyń maǵynasyn túsinip alǵandaryńyz abzal.
Adam qashan ekijúzdi atanady? Bir sózi bir sózine qarsy keletin taiǵanaq adamdy birden tanisyń. Ábliazov? Men ol týraly eshqashan jaqsy sóz aitqan adam emespin.
Ilgeride aittym, meniń túsinigimde Ábliazov qazaqty oilaityn adam emes. Oilamaidy da.
Sizderden ótinish: Ábliazovty marqum Zamanbek aǵamen, Altynbek aǵamen salystyrmańyzdar. Bul endi tipten qisynsyz. Iá, olar kúresker boldy. Biraq, halyqty arandatqan, aitaqtatqan kezderi boldy ma olardyń? Olar biliktiń sipatyn jaqsy biletin. Bizdiń bilik adamdy aiamaidy. Buǵan Jańaózendegi jaǵdai dálel...
Al Muhtar she? Muhtar muny bilmeidi emes, biledi. Soǵan qaramai eki sóziniń biri alańǵa shyǵý, tóńkeris jasaý.
Men de mitingige shyqqan adammyn. Kez-kelgen tolqýdyń top basshysy bolýy kerek. Alańǵa shyqqan halyqtyń aryzyn aitatyn, maqsat-muratyn jetkizetin, arandatýshylardan aýlaq ustaityn.
Kúni keshe 10 mamyrda bolǵan mitingini kórip júregim qan jylady. Alańǵa shyǵý shyqqanmen, adasqan halyq. Qazaqty qoi qusatyp súiretip áketip jatyr. Beisharalardy qorǵaityn ne zańgeri joq, ne basqasy joq. Adam mundai mitingi uiymdastyra ma?
Muhtardy aitamyn. Ózi jyraqta júrip jurtty aitap salǵany nesi?
Aityńyzdarshy, dál Ábliazov qazaq úshin ne istedi? Qandai jaqsylyq jasady? Bilikte boldy, bank basqardy, saýdamen ainalysty, aqsha jinady. Boldy. Bitti. Ketti.
Ábliazovtyń ainalasyn qarańyz. Qudasy kim? Hrapýnov. Taza jemqor. Ury. Al Muhtar bolsa, ony saiasi qýǵyn-súrginge ushyraǵan adam deidi. Hrapýnovtyń saiasi qýǵynnyń qurbany ekenine kim senedi?
Ábliazovtyń sózine aldanyp alańǵa shyqqan azǵantai jurtty bilik bosatady dep oilaisyzdar ma? Bosatpaidy. Aittym ǵoi, bizdiń bilik adamdy aiamaidy dep.
Sosyn biliktiń bylyǵyn bilip otyrǵan jalǵyz Muhtar emes, eńbektegen baladan eńkeigen qariiaǵa deiin bizdiń biliktiń qandai ekenin. Anyǵy, qazirgi biliktiń de, Ábliazovtyń da eshqashan, eshýaqytta qazaqqa búiregi burylmaidy, jany ashymaidy. Eki jaqtyń kóksegeni de bilik. Biri bilikten aiyrylǵysy joq, biri bilikke umtylyp áýre.
Dál qazir qazaqtyń qolynan keletin jalǵyz dúnie áliptiń artyn baǵý. Kútý. Shydaý. Jái ǵana kútpei saiasi saýatymyzdy arttyrý, sany men sapamyzdy ósirý. Budan basqa amal joq qoldan keler...
Saiasi ahýal ózgeretin kez jaqyn. Bizde bárin Nazarbaevtan kóretinder kóp. «Nazarbaev ketse jaǵdai túzeledi» deidi. Joq, qatelesedi. Qazaqty ózara qyrylystyryp qoiý syrtqy kúshterge qolaily bolýy múmkin. Osyny eskerińizder. Ony qalai jasaidy?
Ábliazovty jaqtaýshylardyń qulaǵyna altyn syrǵa: Muhtar mitingini nege 10 mamyrǵa josparlady? Sebebi, onyń aldynda ǵana áskeri parad ótti. Áskeri tehnika alysqa uzaǵan joq. Ábliazov osy arqyly qantógisti qalady.
Sondyqtan aǵaiyndar, tózgennen basqa qoldan keler qairan joq qazirgi ýaqytta.
Ábliazov demekshi, Qytaidaǵy qandastardyń, aǵaiyn-týystyń jaǵdaiy asa aýyr qazir. Osy jaǵdaidy memlekettik deńgeide kóterip, Qytaidyń qysymyna qarsy miting uiymdastyraiyq degen adamdy kórmedim. Eshkim joq.
Ábliazov «ailyqtaryńdy 300 dollarǵa ósirem» dep edi eldiń bári Muhtardy sózin sóilep shyǵa keldi. Ainalyp kelgende kókeidi tesken aqsha. Sanamyzdy jaýlaǵan aqsha. Táýelsiz el boldyq, endeshe bai bolýymyz kerek dep qabyldaidy kóp adam. Eń úlken adasý osy...
Ábliazovtyń aityp júrgeni jańalyq emes? On jyl buryn aitysta aitylǵan dúnieler. Iá, solai. Bul biliktiń ońbaitynyn, bul biliktiń jemqor ekenin, bul biliktiń halyqtyń sózimen sanaspaitynyn aitysta osydan 10 jyl buryn aitylǵan.
Muhtardyń buǵan alyp qosqany bolsa, ailyqtaryńdy kóbeitem degeni shyǵar. Soǵan bola bizdiń qazaq bir kúnde qubylyp shyǵa keldi. «Ábliazov durys aitady» eken desti. Onyń sózine aldanýǵa bolmaidy, aǵaiyn.
Ózgesi...
Bilik? Maǵan keregi joq onyń. Eshqashan bilikke umtylǵan adam emespin. Batpaqqa batyp, baqaǵa ainalǵym joq.
Oǵyz Doǵan? Durys. Óte durys. Qazaq tilin qorlaityndarǵa qarsy osylai kúresý kerek. Árbir qazaq osyndai áreketke baratyn bolsa memlekettik tildiń mártebesi de ósedi.
Bekbolat Tileýhan? Óner adamy retinde jalyndy jyrlaryn súiip tyńdaimyn ol kisiniń. Al saiasatker, depýtat retindegi pikirim asa jaqsy emes. Ony ózi de biledi. Bekbolat aǵanyń ónerge oralǵanyn qalaimyn óz basym.
Saǵadiev? Qazirgi mektep baǵdarlamasy bala turmaq, eresek adamnyń ózi túsinbeitin dárejede. Dáreje de emes bul, dárejesizdik. Tań qalamyn. Sóitsem qazir «otyz paiyz ustaz oqytady, jetpis paiyz balanyń ózi oqidy» degen qaǵida bar eken. Ne sandyraq bul sonda? Muǵalim ózi úiretpegen nársesin baladan qalai suraidy? Sony túsine almai-aq qoidym.
Bilim salasyndaǵy bylyqtyń retteýdiń jalǵyz joly qazirgi ministrdi ornynan ketirý jáne bul salaǵa jani ashityn, salany búge-shigesine deiin biletin bir adamdy ákelý.
Qazirgi ministrlik bútin bir urpaqty dúbára qylýda. Ainalyp kelgende munyń bárine Saǵadiev jaýapty.
Latyn álipbii? Orystan táýelsizdik alǵanymyzdyń dáleli bul. Kirillitsa qutylýdyń eń basty alǵysharty osy.
Jirinovskii? Solovev? Estip júrmiz ne degenderin. Aýzyna kelgenin aitýda ekeýi. Qazaqta memleket bolmaǵan degenge deiin bardy. Anyǵy, munyń artynda jalǵyz Jirinovskii nemese Solovev emes, kúlli Reseidiń ustanymy jatyr.
Orys asyp taspasyn, biraq. Taza orys ultynyń esh kúshi joq qazir. Resei ydyraityn bolsa orystyń tas-talqany shyǵady. Al bizge olardyń aitqanynan qorqýdyń qajeti joq. Kerisinshe, osy arqyly orystyń bizben kórshi bolsa da, dos bolmasyn túsine túsemiz.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
https://www.youtube.com/watch?v=T-Q2iIZpt2M
