Aqmeshit... ushqan uia
Qyzylorda, Aqmeshit – ult uitqysy, uiyq meken. Syr óńiri – álimsaqtan Alash balasynyń altyn besigi. Oǵan Qorqyttan qalǵan qobyzdyń úni, qazaq kókireginen úzilmegen Oǵyzdyń jyry kýá-dúr. Basynan talai qiyn kezeńder ótse de, bul ólke ulttyń júgin arqalap, muń-sherin kótergen ardaqtylardy qoinaýynan túletip keledi. Syr boiyndaǵy sansyz eski shaharlar – iiý-qiiý tarihymyzdyń kónekóz shejiresi ispetti, atadan balaǵa daryǵan rýhani dástúr – taza qazaqy ǵuryp-salt áli úzilgen joq. «Qurysh qalai shynyqtyny» oqyp ósken urpaqtyń ishinde dili men dinin berik saqtaǵan, tilinen ajyramaǵan, ýyzyna jaryǵan ulttyq intelligentsiianyń negizgi qosynynyń edáýir bóligi osy aimaqtyń týmalary.
Súleiler álemi. Olardyń jyry men kúiine qulaq quryshyn qandyryp ósken urpaq óz jolyn adaspai tabady. Kósherbai áýletiniń jarty ǵasyrdan astam ýaqyttan beri jii aýyzǵa alynatyny sodan bolsa kerek.
Áýlet... eńbekshiler dinastiiasy
Bizdiń keiipkerimiz – Qyzylorda oblysynyń ákimi, eńbek jolyn Qyzylorda qalasynda qurylysshy, injener bop bastaǵan, oblystyq, respýblikalyq komsomolda belsendi uiymdastyrýshy bolǵan, Táýelsizdik týyn kótergen jyldan bastap memlekettik qyzmette ártúrli jaýapty qyzmetti oidaǵydai atqarǵan Qyrymbek Kósherbaev. Eger kimde kim onyń eńbek jolyna úńilse, Prezident Nazarbaevtyń senim artar seriginiń biri osy Kósherbaev ekenin ańǵarady. Buǵan ol atqarǵan jemisti isteri kýá. Ol saiasatqa, atqarýshy bilikke birden aralasqan joq, ysyldy, shynyqty. Aq alaqan, keńsede eseigen búgingi kóp shendiden onyń ereksheligi de sol.
[caption id="attachment_10532" align="alignleft" width="300"]
Onyń balalyq shaǵy aýylda ótti. Qyzylordalyqtarǵa Kósherbai otbasy ábden tanys. Tipti, kezinde búkil Respýblika bul otbasynyń ataǵyna qanyq boldy. Sebebi, Kósherbai áýletin qyzylordalyqtar «Eńbekshiler dinastiiasy» dep tekten tek ataǵan joq. Eńbek ardageri, Sotsialistik Eńbek eri, kolhozdastyrý jyldarynda aimaqtaǵy jetekshi adamdardyń biri bolǵan Kósherbai Dáribaev týraly kezinde baspasóz jii jazatyn. Ákesi Eleý Kósherbaiuly bolsa, aimaqtyń damýy men kórkeiýine airyqsha úles qosqan qairatkerlerdiń biri. Ol Qazaly, Syrdariia, Tereńózek, Qarmaqshy, Qazaly aýdandarynda partiia komitetiniń 2-hatshysy, tóraǵasy, oblystyq atqarý komiteti tóraǵasynyń orynbasary bolyp qyzmet atqardy. Halqyna qaltqysyz qyzmet etken Eleý Kósherbaiuly ár jyldary úsh márte Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattalǵan. Budan ózge de syi-siiapat, marapat jetkilikti.
Biz osy azdaǵan málimetterden-aq Qyrymbek Eleýulynyń jastaiynan eńbekke jaqyn óskendigin bile alamyz. Otbasy ónegesi – tulǵa kemeldigi. «Uiada neni kórse – ushqanda sony alady»... Halyq – dana.
Eńbek... jáne jaýapkershilik
Qyrymbek Kósherbaevtyń jumys tártibin biletinder onyń árdaiym eki máselege qatty nazar aýdaratynyn aitady: eńbek jáne jaýapkershilik.
Ol Qazaqstan Respýblikasy Prezidenti Apparatynyń Mádeniet jáne ultaralyq qatynastar referentýrasynyń referenti, Qazaqstan Respýblikasy Premer-ministriniń kómekshisi boldy áýeli. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary. Bul jyldar mádeniet pen ultaralyq qatynastardyń shiryǵýly sáti. Eldiń ár túkpirinde ártúrli sypsyń sóz, aiǵai-shý, aitys-tartys júrip jatty. Sony retteý, qyzýyn basý Qyrymbek sekildi mamandarǵa júktelgen. Shúkir, bul salada talai elge úlgimiz. Onyń ultaralyq qatynastyń mektebinen alǵan tájiribesi keiingi qyzmetterine septesti deýge bolady.
1994-1995 jyldar Almaty qalasy Kalinin aýdanynyń ákimi boldy. Budan soń Qazaqstan Respýblikasy Ministrler Kabineti Apparaty basshysynyń orynbasary – ishki saiasat bóliminiń meńgerýshisi; Qazaqstan Respýblikasy Úkimeti Apparaty basshysynyń orynbasary – aýmaqtyq damý bóliminiń meńgerýshisi; Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń Baspasóz hatshysy – Baspasóz qyzmetiniń jetekshisi boldy. Ár qyzmet – tabandy eńbekti, jaýapkershilikti talap etedi. Kósherbaevtyń kósheli jumystarynyń taǵany osy jyldary qalandy.
Bilim... kompiýter "jyry"
Al QR Bilim, mádeniet jáne densaýlyq saqtaý ministri (1997-99), QR Densaýlyq saqtaý, bilim jáne sport ministri (1999), QR Bilim jáne ǵylym ministri (1999-2000) bolǵan kezeńdegi saladaǵy betburys ister, zamanaýi ózgerister kóptiń kóńilinde. Osy kezderi bilim men densaýlyq salasynda tehnologiialyq úderister iske qosyldy. Sol jyldary bilim oshaqtaryn kompiýterlendirý qolǵa alynǵanda, mysqyldaǵandar da, buǵan áli daiyn emespiz dep keri tartqandar da az bolǵan joq. Kósherbaev zamani jańalyqqa ilespeý – kóshten qalý ekenin batyl aityp, óz bastamasyn tabandylyqpen qorǵady. Sol sheshimniń jemisin búgingi urpaq kórip otyr. Qazir elimiz mektepterdi kompiýterlendirý jumysy boiynsha álemdegi 50 eldiń ishine engen. «Adamnyń adamshylyǵyn isti qalai aiaqtaǵanynan emes, bastaǵanynan bil» degen Abai tujyrymynyń astaryn uǵatyn jandar úshin Eleýulynyń bul eleýli isi túsinikti ári der ýaqytynda qolǵa alynǵan is. Sondai-aq, bilim men densaýlyq saqtaý salasynda ulttyq kadrlardyń kóbeiip, negizgi mańyzdy mekemelerdi óz qolymyzǵa alǵanymyz Kósherbaev ministr bolǵan kezde qolǵa alynǵanyn umytpaǵan abzal. «Qazaqtar mundai airyqsha mańyzdy oryndardy basqara almaidy» degenderge ministr Kósherbaev: «Onda Siz de basqara almaisyz» depti degen ańyz bar...
Oral... ózgergen óńir
Qyrymbek Kósherbaev 2000-2003 jyldar aralyǵynda Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi boldy. Reseidiń birneshe gýberniiasymen shektesetin bul ólke qai turǵydan alsańyz da óte mańyzdy aimaq sanalady. Aqjaiyq eli Kósherbaev dese, naǵyz eńbek súigish, halyqqa etene jaqyn basshy dep, saǵyna eske alady. Ol kezde bul aimaqtaǵy saiasi ahýal asa kúrdeli edi. Óktem sóileýdi ádetke ainaldyrǵan keibir ulys ókilderi Qyrymbek Kósherbaevtyń jumysyna edáýir kedergi keltirip, aiaǵyna tusaý bolǵanyn biraz jurt biletin bolsa kerek. Oblystyq máslihat ókilderi ákimniń bastamalaryn qoldamai, kejegeleri keri tartqanda, aitqanynan qaitpaǵan ákim olardy taratyp jibergenin jergilikti turǵyndar rizalyqpen eske alady. Bul istiń basy edi. Oral sol jyldary qulpyryp sala berdi. Óńir ózgerdi. Gaz qubyrlary tartylyp, sý men joldyń, logistikanyń máselesi ońdy sheshildi. Oraldyqtar Qyrymbek Kósherbaevtyń birneshe jyldyq eńbegin áli umyta qoiǵan joq...
Mańǵystaý oblysyn basqarǵan jyldardaǵy igi ister óz aldyna. Ony umytqysy kelgender Kósherbaev dese, Jańaózendegi oqiǵany eske alady. Jańaózen jarasy syzdamai turyp, el Úkimeti men alpaýyt kompaniialarǵa eńbek daýyn sheshýdi talai márte aitqanyn keiinnen bildik. Eger sol bir qaiǵyly oqiǵa demeseńiz, Respýblika boiynsha munaily ólkeniń damý qarqyny kóshbasynda bolǵany statistikalyq málimetterden belgili.
Aral... kózdiń jasy edi
«Qyzylorda oblysynyń ákimi Aral teńiziniń soltústik bóliginiń sýy qaita molaia bastaǵanyn málimdedi». Resmi aqparat osy taqylettes aqpardy taratqan kezde, bizdiń kókiregimizdi áldebir qýanysh sezimi biledi. Araldyń taǵdyry – Alashtyń taǵdyry. Sonaý Keńes kezeńinen halyqaralyq túitkilge, ekologiialyq airyqsha máselege ainalǵan Aral qasireti talai kósemder men sheshenderdi sairatsa da, halyqaralyq qor quryp, konferentsiialar ótkizip, talai sóz shyǵyndasa da, beti beri qaramaǵan bolatyn. Qyrymbek Eleýuly ákim bolǵan az jyldyń ishinde Araldyń kenezesine sý baryp, arnasy tolyǵyp, balyqshylary jumysqa kirisip, abyr-sabyr bop jatyr degen jyly sóz taraýda. Qýanarlyq jait. Burynǵy Araldy túgel toltyrý múmkin emes arman shyǵar, bálkim... Biraq, bul jumysty toqtatpaý kerek. Aral bizge, biz Aralǵa kerekpiz...
Qyrymbek Kósherbaev Qyzylordaǵa ákim bolǵaly nebári eki jarym jyldai ýaqyt ótti. 90 paiyzdan astamyn negizgi ult quraityn ólke buryndary kez kelgen sala boiynsha kósh sońynda júretin. Eleýuly ákim bolǵan soń bir jylǵa jeter-jetpes ýaqyt ishinde 14 oblystyń kóshbasshysyna ainaldy. Halyqaralyq áýejaidyń jańarýy, densaýlyq saqtaý salasynyń jaqsarýy, Qyzylorda qalasynyń qaita túleýi, Respýblikalyq mańyzdy joldardyń jasalyp, oblystyq tasjoldardyń kúrdeli jóndeýden ótýi, aýylsharýashylyǵynyń jandanyp, kommýnikatsiia, biznes salasynyń damýy – búgingi Qyzylordanyń bet-beinesi. Únemi sońǵy saptan kóz ashpaǵan, ekologiialyq problemasy aita-aita eskirgen Syr eli qazir top bastap tur. Buǵan jumyssyzdyqtyń azaiyp, óndiristiń jolǵa qoiylǵanyn qossańyz, isker basshynyń ilkimdi isterine súiinbei tura almaisyz.
Syrdaǵy jańalyqtarǵa eleńdeitin top bar qazir. Qyrymbek Kósherbaev kósh bastap keledi. Bul Aqmeshittiń hal-ahýaly jyldan jylǵa jaqsarady degen sóz.
Toqtaráli TAŃJARYQ.
[caption id="attachment_10534" align="alignleft" width="178"]
Raýshanbek ÁBSATTAROV, Ulttyq Ǵylym Akademiiasynyń korrespondent-múshesi, filosofiia ǵylymdarynyń doktory, professor, Abai atyndaǵy QazUPÝ Saiasattaný jáne áleýmettik-filosofiialyq pánder kafedrasynyń meńgerýshisi:
– Qyrymbek Kósherbaevty jas kezinen bilemin. Ol talantty, óz elin súietin eńbekqor azamat. Ol ziialy otbasynan shyqqan. Tegine tartqandyqtan bolar, onyń árbir isinen ujdandylyq, shynaiylyq bilinip turady. Kez kelgen qyzmetti adaldyqpen, iskerlikpen, parasattylyqpen atqarady.
BQO, Mańǵystaý oblystaryn basqarǵanda sol óńirlerdiń damý deńgeii kópshilikti súisintti. Qyzylordaǵa ákim bolyp kelgeninde men óte qýandym. Sebebi, Qyrymbek Kósherbaev Syr eliniń barlyq jaǵdaiymen bala kezinen tanys. Qazirdiń ózinde oblysta aýqymdy sharýalar atqarylyp, Respýblika boiynsha aldyńǵy orynǵa shyqty. Budan da biik nátijelerge jeterine senimdimin. Qyrymbek Kósherbaev ǵylym salasynda da orny bar ǵalym. Sondyqtan árbir máselege ǵylymi turǵydan, teoriialyq negizben mán beredi. Kez kelgen máseleni shesherde onyń júiesin, retin taba biledi. Jetekshilik qabiletke ie, uiymdastyrýǵa ábjil, ainalasyna qamqor ony qazaq halqynyń maqtanyshy dep bilemin.
