Sońǵy bes jyldaǵy elimizdegi investitsiialyq piramidalarǵa qatysty qylmystyq isterdiń statistikasyn zerdelesek, 2019 jyly qarjy piramidalaryn uiymdastyrýshylarǵa qatysty qozǵalǵan qylmystyq isterdiń sany salystyrmaly túrde az boldy. Esesine, pandemiianyń birinshi jylynda ol birden jeti esege, iaǵni 24-ten 180-ge ósip ketti. Keltirilgen zalal kólemi de úsh esege – 1,59 milliard teńgeden 6,17 milliard teńgege deiin jetti. Óitkeni, sol bir alaǵai da bulaǵai kezeńde adamdar qunsyzdaný men infliatsiiaǵa jelinip qalmas úshin qarajattaryn saqtaý múmkindigin belsene izdedi.
2021 jyl – Qazaqstandaǵy qarjy piramidalaryn uiymdastyrýshylardyń qyzý jumys istegen kezeńi boldy desek, qatelespeimiz. Olardyń izderi megapolisterden ǵana emes, aimaqtardan da kórinis taba bastady. Jańadan ashylǵan qylmystyq isterdiń sany birshama azaiǵanymen (6,1 paiyzǵa), keltirilgen zalal kólemi birneshe esege ósti. Naqty tsifrmen tańbalaityn bolsaq, 33,34 milliard teńgege deiin bardy. Bul – Bas prokýratýranyń 2015 jyldan bergi kezeńdegi statistikalyq jumysyndaǵy rekordtyq soma.
2022 jyly salymshylardyń aqshasyna qatysty qarjylyq qylmystar edáýir kemigenin ańǵarýǵa bolady. Sol jyldyń qańtar-qarasha ailarynyń aralyǵynda quzyrly organdarda 127 is qaralǵan. 2021 jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda tómendeý 24,8 paiyzdy quraidy. Zardap shekkender sany 1,2 myńnan 625 adamǵa deiin túsken. Bul jerde eskerte ketetinimiz, joǵarydaǵy statistika politsiiaǵa aryz jazǵan jábirlenýshilerdiń sanymen ǵana jasaldy.
Keltirilgen shyǵynǵa keletin bolsaq, Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statistika jáne arnaiy esepke alý jónindegi komitetiniń málimetinshe, 2022 jyldyń qańtar-qarasha ailarynda qazaqstandyq qarjy piramidalary qurbandary alaiaqtarǵa 8,11 milliard teńge «ustatqan».
Aitpaqshy, Qazaqstanda «Qarjy piramidasyn qurý jáne basqarý» baby boiynsha óteý paiyzy ótken jyldary da óte tómen boldy. Joǵalǵan aqshany qaitarý múmkindigi meilinshe az ekenin qoldaǵy derekter rastaidy: 2019-2021 jyldary aldanǵan turǵyndardyń shyǵyndaryn qalpyna keltirý 1 paiyzǵa da jeitpeidi, 2018 jyly 1,07 paiyzdy qurady.
Tergeýshiler qaraǵan qylmystyq isterdiń jalpy sany aitarlyqtai qysqardy: ótken jyldardaǵy óndiristi esepke alǵanda – 230, 2021 jyldyń sáikes kezeńinde 362 bolǵan. Bul 2021 jyldyń qańtar-qarasha ailarynda sońǵy satysyna jetken qylmystyq isterdiń óte joǵary úlesi (75,7%) bolǵanymen bailanysty, olar ne sotqa jiberildi, ne ártúrli negizder boiynsha toqtatyldy.
Qarjy piramidalarynyń qanat jaiǵan kezi de olardyń belsendi túrde áshkerelenýi men qýǵyndalý ýaqytymen sáikes keledi. Keiir qylmystyq ister 2022 jylǵa ótpeli bolady.
Ótken jyldyń esepti kezeńinde sotta qaralǵan qylmystyq isterdiń sany bir jyl burynǵydan eki ese az: 229-dan 92-ge deiin. Olardyń keibireýleri ótken jyldardaǵy aty shýly oqiǵalardyń sońǵy kezeńderi bolýy múmkin. Máselen, 30 jeltoqsanda Astana qalasy Saryarqa aýdandyq №2 sotynyń sýdiasy avtobiznespen piramida «turǵyzǵan» Almaty men Astanadaǵy avtosalondar jelisiniń bes qyzmetkerine qatysty úkim shyǵardy. Olar kólikterdi aýktsionda naryq baǵasynan tómen baǵaǵa satqan. Mundai kólikti alý úshin aldyn ala tolyq tólem jasap, bir jarym ai kútý kerek bolǵan. 2019 jyldyń naýryzynan 2021 jyldyń qazanyna deiin jalǵan salondar 300-den astam jábirlenýshiden 7,5 milliard teńge jep qoiypty. Jarna bir adamǵa 1 millionnan 660 million teńgege deiin barady. Zalal eshqashan ótelmeidi.
Piramida jumysy uzaq ýaqytqa sozylǵan, óitkeni bastapqy kezeńde uiymdastyrýshylar óz mindettemelerin tolyq oryndap otyrdy. Kólikti satýdyń qujattary zańdy túrde saýatty, kepildik mindettemelerimen rásimdelip, adamdar para alǵan. Klientterdiń shaǵymdarynyń jinalýymen firmalar jabyldy, al biznes jańa ataýmen jáne jańa keńsede jumysyn jalǵastyra berdi.
Sot sheshimi boiynsha «Mega-General Kompani», «Mega-General Ko», «NurAutoKz», «Nur-Ai» jeke kásipkerlikteri direktorlary men menedjerleri Jasulan Taspolatov, Ásel Qujabaeva, Pavel Prahov, Berik Nurmanov pen Daniiar Sairan Qazaqstan Respýblikasy Qylmystyq kodeksiniń 217-babynyń birneshe tarmaqtary boiynsha kináli dep tanylyp, olarǵa 6 jyldan 8 jylǵa deiin bas bostandyqtarynan aiyrý jazasy taǵaiyndaldy. Úkim áli zańdy kúshine engen joq. Basty kúdiktiler – piramidanyń negizin qalaýshylar Eraly Muqanov pen Aǵabek S.-ǵa qatysty ister jeke óndiriske bólingen. Birinshisi qamaýǵa alynyp, sotqa berildi (protsess áli aiaqtalǵan joq). Ekinshi kúdikti izdestirilýde. Sot otyrysynda atalǵan seriktestikterdiń burynǵy qyzmetkerleriniń aiǵaqtaryna súiensek, Aǵabek S. Dominikan Respýblikasynda qashyp júr.
Alaiaqtardyń aila-sharǵysyna túsetin yqtimal qurbandar sanyn azaitý maqsatynda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi birneshe jyldan beri investitsiialyq piramidalardy nasihattaýǵa belsendi túrde qarsy turýda. Vedomstvonyń jańa quraldarynyń ishinde qarjy piramidasyna aqsha salǵysy keletin adam kompaniiany tekserýge múmkindik beretin Telegram-bot bar. Sonymen qatar, mundai buzýshylyqtarǵa kináli dep tanylǵan barlyq firmalardyń tizimin agenttiktiń resmi veb-saitynan tabýǵa bolady. Qazir onyń quramynda 222 kásiporyn tirkelgen.
