Belgili qarjy sarapshysy Aibar Oljai Rossotrýdnichestvo basshysy Evgenii Aleksandrulyn naýryzda Almatyǵa kezdesýge shaqyrdy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshy bul týraly Facebook paraqshasynda jazǵan. Ol mundai sheshimge kelýin Reseidiń sońǵy ýaqytta kórshi memleketterge degen ókpesimen bailanystyrady.
«Tashkenttegi Jýrnalistika jáne buqaralyq kommýnikatsiialar ýniversitetiniń rektory jáne Ózbekstan Ulttyq BAQ qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Sherzodhon Kýdratqojanyń iýtýbta Kirill Altmanǵa bergen suhbatymen muqiiat tanysyp shyqtym. Suhbat biraz máseleniń basyn ashady. Bir qyzyǵy, osy suhbat, dálirek aitsaq oǵan Reseidiń tym ókpeshil, nemese shantajdyq reaktsiiasy Kóksarai men Kreml arasyn sýytýy ǵajap emes. Rossotrýdnichestvo Kýdratqojanyń myna pikirine shúilikti, odan keiin tipti ózbek elshisi narazylyq notasyn aldy:
«Olar bizdiń tildi 40-60 jyl boiy úirenbedi (Ózbekstanda turatyn, ózbekshe sóilemeitin adamdar týraly – post avtory). Karl Marks aitqandai, eki túrli adam ǵana ózi turatyn eldiń tilin bilmeidi. Birinshisi – okkýpant. Ekinshisi – idiot. Sondyqtan ózderi okkýpant pa, idiot pa, kim ekenin sheshsin. Olar renjimesin».
Sońǵy kezderi Reseidiń balalyq travmasy ma, bolmai qalǵan imperiialyq kompleksi me, qyzyq qubylys baiqalady. Buryn keńestik keńistikte bolǵan kez-kelgen eldiń óziniń ulttyq tilin damytýdaǵy qadamy Resei tarapynan «rýsofobtyq, jaý nietti» dep tanylatyn bolǵan. Mysaly Sherzodhon óz suhbatynda orys tiline, orys ulty ókilderine qatysty eshteńe aitpady. Tipti ol «men rýsofob emespin. Orys tilin jaqsy meńgergenmin» dedi, áńgime arasynda. Onyń "Ózbekstanda atam zamannan beri turatyn otandastary nege bir aýyz ózbekshe úirenbegen?" dep suraq qoiýy ábden qisyndy ǵoi. Biraq oǵan Rossotrýdnichestvonyń renjitindei qandai jóni bar, ol jaǵy múlde túsiniksiz. Adekvattyqtyń barlyq erejeleri qoqysqa tastalǵanyn kóre alamyz», - deidi Aibar Oljai.
Osy tusta ol Qazaqstan men Ózbekstanda memlekettik tilge bailanysty qoiylatyn talaptardy Resei eli orys tiline qarsy jasalǵan qadam retinde qabyldaitynyn jetkizdi.
«Óte qaýiptisi – uǵymdardyń aýysyp ketýi. Qazaqstanda, ne Ózbekstanda qazaq, ózbek tilin damytaiyq, memlekettik tildi qoldanýǵa qatysty talap qoiaiyq degen pikirlerdiń barlyǵy Resei tarapynan avtomatty túrde orys tiline qarsy jasalǵan qadam retinde qabyldanady. Bul qazaq, ózbek tilin damytýlaryńyzǵa qarsymyz degen anyq signal. Al eger sál ǵana ekonomikalyq táýeldilik paida bolsa, ol birden tilge qarsy jumys istei bastaidy. Qazir Rossotrýdnichestvo osy alǵashqy triggerdi qozǵap jiberýge arnalǵan mekeme rólin oinap otyr», - deidi ol.
Sonymen qatar sarapshy «Ózbekter Reseisiz ómir súre ala ma?» degen suraqqa da toqtalyp ótedi.
«Kartinany ústinen qarasaq, ózbek tilin tolyq damytyp, Reseidiń kontrqadamdaryna mán bermeý úshin Ózbekstanǵa ekonomikalyq jaǵynan Reseiden táýelsiz bolýy kerek. Jáne sońǵy jyldary Tashkent osy baǵytta Astana siiaqty syrt kózge baiqatpai astyrtyn qimyldai bastady. Bir sózben aitsaq, Reseidi Qytaimen almastyrý protsesi oryn alýda. 2022 jyldan bastap Qytai Reseidi yǵystyryp, Ózbekstannyń syrtqy saýdadaǵy eń iri seriktesi atandy.
Al Tashkenttiń Reseimen qazirgi bailanysy qandai? 2023 jyly Ózbekstan men Resei arasyndaǵy taýar ainalymy 10 milliard dollardan asty. Bul kólem jyl saiyn ósip keledi. Biraq Ózbekstan Reseige qatysty netto eksporter emes. Iaǵni onyń Reseige eksporty importynan aspaidy. Túsinikti tilmen aitsaq, ózbekter taýardy Reseige satqannan kóri kerisinshe kóbirek satyp alady. 2022 jyldyń strýktýrasyna qarasaq, Ózbekstan Reseiden 6,2 milliard dollardyń taýaryn importtaǵan. Al ózderi jibergen eksport 3,1 milliard dollar bolǵan. Negizinen Reseiden alatyny óndiristik taýarlar (metal, elektrojabdyqtar, qazandyqtar, qubyrlar, tb), munai ónimderi (benzin, dizel, mazýt), azyq-túlik, sýsyn, tabak ónimderi. Reseige satatyny jemis-jidek, tekstil. Onymen birge, Ózbekstanda birikken kásiporyndar aiasynda Reseidiń 10 milliard dollar investitsiiasy qordalanǵan», - dep atap ótti Aibar myrza.
Osylaisha sarapshy ekonomikalyq jaǵdaiǵa taldaý júrgize otyryp, Ózbekstan Reseige táýeldi ekenin alǵa tartty.
«Qazaqstan óz munaiynan bir jylda 13,9 milliard dollar tabys aldy. Dál osy kezde, Reseide jumys istep júrgen 1 millionnan astam ózbek azamaty óz eline 2022 jyly 14,5 milliard dollar aqsha aýdarǵan. Ózbekstannyń qazirgi ishki jalpy ónimi 105 milliard dollar dep shamalasaq, onda Reseidegi jumys Ózbekstan ekonomikasynyń 13,8 paiyzyn berip otyr. 2023 jyldan bastap Reseidegi ózbek jumysshylarynyń sany 25-30 paiyzǵa qysqarǵan. Biraq báribir, ekonomikanyń 10 paiyzy ol úlken táýeldilik. Al eger AES syndy aýqymdy ortaq jobalar bastalsa, onda bul táýeldilik tipten arta túsedi. Sondyqtan dál qazir Ózbekstan Reseige táýeldi bolyp otyr dep tolyq senimmen aita alamyz.
Dál osy kezde Ózbekstanǵa Qazaqstannyń logistikalyq qoldaýy óte kerek bolyp tur. Bizge Tashkentti álemdik naryqqa jaqyndatý úshin barynsha kómektesý qajet. Ózbekstannyń Reseige arzanǵa ketip jatqan eksporttyq taýarlaryn transkaspii arqyly Eýropaǵa shyǵaryp jibersek, sol arqyly jańa logistikalyq tizbek qursaq ońdy bolar edi», - deidi Aibar Oljai.
Osy tusta sarapshy Rossotrýdnichestvo basshysy Evgenii Aleksandrulyna úndeý jasap, ony Almatyǵa kezdesýge shaqyrdy.
«Qazaqstanda da máseleniń baiybyna bara alatyn, jaǵdaiǵa túrli pozitsiiadan qarai alatyn jandar az emes. Atańyz, Evgenii Maksimuly Reseidiń damýy men turaqtylyǵyna úlken úles qosty. Biraq ol eliniń kórshilerimen arazdasyp, árkimmen bir jaǵa jyrtysqanyn qalamaǵan saiasatker. Sol tekti áýlettiń ókili retinde sizge Rossotrýdnichestvony árkimge ókpelep, tonyn otqa jaǵatyn jaýlastyrýshy organnan naǵyz Pýshkin, Dostoevskii mádenietin pash etetin eldestiretin organǵa ainaldyrýdy suraimyn. Naýryzda Almatyǵa shaqyramyn. Túste Sandyq restoranyna baryp as iship, keshke karaokege baryp án aitamyz. Oryssham sizdiń deńgeide, óte júirikpin. Talqylaityn, pikir almasatyn ortaq taqyryptar bar. Kelińiz. Jalpy kompleks, balalyq travma psihoterapiia seanstarynda emdeledi. Reseige jaqsy psihoterapevt kerek bolyp turǵany jasyryn emes. Qazaqstan osy rólge keletin memleket. Tek Resei ózinde dert bar ekenin moiyndaýy kerek. Moiyndalsa ǵana aýrýdy emdeýge bolatynyn medkolledjdiń ár kýrsantyna deiin biledi», - dep sózin túiindedi ol.
