Byltyr Qazaqstannan 34 myń adam qonys aýdarypty. Bul 2015 jylǵy kórsetkishten 16,4 paiyzǵa kóp. Ketip jatqandardyń kópshiligi kórshi Reseige kóshken. Birjolata…
Naqtylaiyq: byltyr Reseige 28 myń adam kóshken. Germaniiaǵa – 2637, Belarýske – 393, AQSh-qa – 228, Polshaǵa – 173, Kanadaǵa – 168 adam birjolata qonys aýdarypty (derekter Ulttyq ekonomika ministrligine qarasty Statistika komitetinen alyndy).
— Byltyr kóship kelgenderden góri kóship ketkender kóp boldy. Osy ýaqytqa deiin álemniń ár túkpirindegi qandastarymyzdy qarqyndy kóshirý júrgizilip kelgen. Toqtap qaldy. Qandastardy kóshirýmen ainalysatyn baǵdarlamanyń bylyǵy kóbeiip ketti. Onyń ústine Qazaqstandaǵy qazirgi ahýal da ońyp turǵan joq. Bul da kóshi-qonǵa áser etýde, – deidi saiasattanýshy Aidos Sarym.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan baiaǵy «qoi ústine boztorǵai jumyrtqalaǵan» memleket emes. Elden ketip jatqandar, kóship jatqandar búginimen qosa erteńin de oilaýda.
– Ýkrainadaǵy oqiǵalar oilantyp tastady. Sheshim qabyldaýǵa májbúrledi. Osy kúnge deiin Qazaqstanda turatyndardyń kópshiligi «sen timeseń men timemen» ómir súrdi. «Qiyn-qystaý zaman týsa kóship ketý jeńil ǵoi» degen ustanym sanalaryna sińip qaldy. Jalpy mundai ideologiianyń ózi qate. Muny «kvartiranttar» ideologiiasy dep ataidy, – deidi saiasattanýshy.
Býynyp-túiinip otyr…
Sarymnyń sózine qaraǵanda Qazaqstanda turatyn orystildi qaýymnyń 60 paiyzy býynyp-túiinip ázir otyr. Shemodandaryn qamdap qoiǵan. Olar búgin bolmasa da erteńgi kúni elden kóshetinin biledi. Ózge 40 paiyzy Qazaqstanda qalý týraly sheshim qabyldap qoiǵan. Olar bul eldi Otany sanaidy. Árine, qalar-qalmasyn áli de bolsa anyqtai almai oilanyp júrgenderderi de barshylyq.
– Budan qaýip kútýdiń qajeti joq. Bir jaǵynan zańdy da. Eldiń erteńgi kúnine senbeitinderdiń azaiýy men osy eldiń bolashaǵyn birigip qalaǵysy keletinderdiń kóbeiýi qalypty qubylys. Jalpy kóshi-qon protsesin áleýmettik turǵydan zertteitin institýt qajet. Kimniń-kim ekenin bilý úshin… Aitalyq, bir otbasy qonys aýdardy delik. Nege, ne sebepti kóshti? Osyndai zertteý júrgizilse Úkimet jalpy kóshi-qon saiasatyn bir izge túsirer edi, –deidi ol.
Qazaqstan turýǵa kelmei me?
Saiasattanýshy Muhit Asanbaevtyń pikirinshe, údere kóshýdiń kókesi áli alda.
«Turmystyq ahýal. Turaqsyzdyq. Teńgeniń taǵdyry. Biliktegi daǵdarys. Bir belgisizdik bar. Bir quldyraý seziledi. Devalvatsiianyń kesirinen jiǵan-tergenimizden aiyryldyq. Áleýmettik lifti atymen joq. Meditsinanyń sapasy anaý. Qaida barsań da, bylyq. Júiesizdik. Ádiletsizdik. Tamyr-tanys. Aǵa-kóke. Eńbektiń qadiri joq. Óitip óspesin bári biledi. Jasy otyzǵa jetpegen keibireýlerdiń bastyq bop alǵanyn qalai túsindiresiz áitpese…»
– deidi ol.
Orystildi qaýymnyń Reseige kóshýi qalypty qubylys deidi Asanbaev. Bul olardyń tarihi otany óitkeni.
«Soltústiktegi orys mektebinde oqityndardyń kópshiligi keiin reseilik JOO-larǵa túsedi. Qalyp qalady. Jaily ómirdi Reseiden izdeidi. Al aǵa býynnyń arasynda kórshi elge kóship jatqandar az. Barsa balalary úshin barady. Al Batysqa, AQSh-qa ketip jatqandardyń derligi jastar. Milybastar, – deidi sarapshy.
«Pensiia» úshin
Aitýynsha, Qazaqstandy saiasi nemese ideologiialyq kózqarasynyń sáikespeýine bailanysty tastap ketip jatqandardyń úlesi shamaly ǵana. Sosyn kórshi elge qonys aýdarǵandardyń arasynda egde jastaǵylar kóp eken.
– Bul beker emes. Áne-mine «pensiiaǵa» shyqqaly otyrǵandar Reseige kóshken. Sebebi, ol jaqtaǵy zeinetaqy joǵary. Bul taraptaǵy zańnamasy da bizge qaraǵanda áldeqaida ozyq. Sosyn Sovet úkimetinen bergi áleýmettik saiasatyn saqtap qalǵan. Bul egde jastaǵy azamattarǵa unaidy.
Ekinshiden, árbir adamnyń tańdaýy bolady ǵoi. Kóshkisi keldi. Kóshti. Budan saiasi astar izdeýdiń qajeti joq. Kóship-qoný álimsaqtan bar qubylys, – deidi Ileýova.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
Derekkózi: 365info.kz
