Iran aınalasyndaǵy ahýal shıelenise túsken tusta Qazaqstannyń salmaqty ári ustamdy ustanymy nazar aýdartady. Astana ótkir málimdemelerden boıyn aýlaq ustap, dıplomatıalyq tepe-teńdikti saqtaýǵa basymdyq berip keledi.
Qazaqstan úshin bul múdde neni bildiredi? Osy suraqqa halyqaralyq qatynastar jónindegi Qazaq Expert Club sarapshysy Merýet Shákirova jaýap berdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Sarapshynyń aıtýynsha, Qazaqstan eń aldymen Iranmen dıplomatıalyq dıalog úzilmeýine múddeli. Sebebi Iran - óńirdegi mańyzdy saýda seriktesterdiń biri. Ulttyq statısıka derekterine súıensek, keıingi jyldary eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 300–500 mln dollar aralyǵynda saqtalyp keledi. Al saıası jáne logıstıkalyq jaǵdaı qolaıly bolsa, bul kórsetkishti 600–700 mln dollarǵa deıin arttyrýǵa múmkindik bar. Qazaqstan Iranǵa negizinen aýyl sharýashylyǵy ónimderin - astyq, un jáne basqa da taýarlardy eksporttaıdy. Sonymen qatar, metalýrgıa men munaı-hımıa salasynyń keıbir ónimderi de jetkiziledi. Iran ishindegi nemese syrtqy saıasattaǵy turaqsyzdyq eksport pen tasymal tizbegine tikeleı qaýip tóndiredi.
Ekinshi mańyzdy faktor - Irannyń "Soltústik–Ońtústik" halyqaralyq kólik dálizindegi orny. Bul marshrýt Reseı, Qazaqstan, Iran, Úndistan jáne Parsy shyǵanaǵy elderin baılanystyrady. Jobanyń jalpy uzyndyǵy - shamamen 7 myń shaqyrym, al jyldyq ótkizý múmkindigi 25–30 mln tonnaǵa deıin jetýi múmkin. Qazirgi naqty tasymal kólemi 15–20 mln tonna shamasynda. Bul áleýet tolyq paıdalanylmaı otyrǵanyn kórsetedi. Qazaqstan úshin bul dáliz syrtqy saýdany ártaraptandyrýǵa ári dástúrli baǵyttarǵa táýeldilikti azaıtýǵa jol ashady.
Úshinshiden, Iran - Kaspıı mańy elderiniń biri. Qazaqstan úshin Kaspıı aımaǵy ekonomıkalyq turǵydan aıryqsha mańyzdy. Munaı eksportynyń shamamen 70 paıyzy osy baǵyt arqyly ótedi, al Kaspıı qubyr konsorsıýmy qazaqstandyq munaıdyń 80 paıyzyna jýyǵyn álemdik naryqqa shyǵarady. Budan bólek, Iran táýligine 3-3,5 mln barel munaı óndiretin iri oıynshylar qatarynda. Onyń eksport kólemi 1,5-2 mln barelge baǵalanady.
Sarapshy Irannyń aımaqtyq qaýipsizdikke de yqpaly zor ekenin atap ótti. El Sırıa, Irak jáne Aýǵanstandaǵy jaǵdaıǵa áser etip otyr. Sonymen qatar, Iran Ormýz buǵazyn baqylaýda ustaıdy. Bul buǵaz arqyly álemdik teńiz munaı saýdasynyń shamamen 20 paıyzy ótedi. Sondyqtan kez kelgen eskalasıa jahandyq naryq úshin qaýip týdyrady.
