Qytai halyq respýblikasynyń tóraǵasy Si Tszinpinniń Qazaqstanǵa jasaǵan memlekettik sapary aiasynda ekijaqty qarym-qatynastyń damýyna erekshe toqtaldy.
Sonaý 2013 jyly QHR tóraǵasy elge kelgende «Bir beldeý – bir jol» atty baǵdarlamasyn qabyldaǵanyn, Jibek joly ekonomikalyq beldeýin quratynyn aitqany este. Qytai tarapy damýshy elder halqynyń áleýetin jaqsartý úshin 60 mlrd iýan bólgeni de belgili.
Si Tszinpin óz sózinde munyń qazaq eline de ekonomikalyq yqpaly zor ekenin tilge tiek etken. Sebebi, Qytai úshin irgeles, shekaralas jatqan Qazaqstan kólik-logistika, saýda-ekonomika bailanysyn damytyp otyrǵan tranzittik aimaqqa ainaldy.
Sońǵy jyldary Qytaiǵa quiylatyn shetel investitsiiasynyń kólemi kúrt tómendep, 62 paiyzǵa azaiyp ketken. Bul olqylyqty Ortalyq Aziia elderi arqyly túzeýge kirisken alyp memleket 55 investitsiialyq jobany júzege asyrýdy myqtap qolǵa aldy. Byltyr tranzit salasy boiynsha 13 800 poiyzben 1,3 million konteinerlik júk ótkizgen. 2020 jylǵa qaraǵanda 30 paiyzǵa artqanyn aita ketken jón.
Osy sapar barysynda 2019 jyly qol jetkizilgen strategiialyq seriktestik jónindegi ýaǵdalastyqtyq tiimdi júzege asyp jatqany aityldy.
– Diplomatiialyq qarym-qatynastar ornaǵaly beri Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy bailanys únemi jańa mazmunmen tolyǵyp, jemisin berip keledi. «Bir beldeý – bir jol» baǵdarlamasy aiasynda indýstriialandyrý salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty alǵashqylardyń biri bolyp damyttyq. Búginde Qazaqstan-Qytai qarym-qatynasy jańa tarihi bastaý aldy, – dedi Si Tszinpin.
Eki jaq kólik logistikasy, azyq-túlik ónerkásibi, aýyl sharýashylyq salalarynyń máseleleri jáne transshekaralyq ózender jaiyn talqylady.
Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy taýar ainalymy 2022 jylǵy qańtar-shilde aiynda 13,5 mlrd AQSh dollaryn qurady. Bul ótken jyldyń osy ýaqyt kezeńimen salystyrǵanda 38,2 paiyzǵa (9,7 mlrd dollar) joǵary. Al sonaý táýelsizdik alǵan jyldar men búginge deiin kórsetýish júz esege jetip otyr.
Ásirese, eksporttyń da, importtyń da kólemi ulǵaiǵan. Qazaqstannan Qytaiǵa taýar jetkizý 6 mlrd dollardan asqan. Munymen qosa aspanasty eline jóneltiletin munai tasymalynyń 4 esege artýy men qytai taýarynyń importy 5 milliard AQSh dollaryna jetkeni eki eldiń qarjylyq áleýetin arttyrǵan.
Qazir Qytaidan kóliktiń qosalqy bólshekteri men jabdyqtary, turmystyq-tehnikalyq taýarlar, kompiýterler toqtaýsyz tasymaldanyp jatyr. Osy turǵyda Ulttyq ekonomika ministrligi ekijaqty taýar ainalymyn rekordtyq kórsetkish dep baǵalady.
Qytai úshin de Qazaqstanmen tyǵyz qarym-qatynas ornatý mańyzdy
Samat Nurtaza, Qazaqstannyń qoǵamdyq damý institýtynyń media-kommýnikatsiia jáne PR basqarmasynyń jetekshisi:
– Qytai memleketi bizdiń tarihi kórshimiz. Biz kiip júrgen kiim-keshekten bastap, qurylys materialyna deiin Qytaida jasalǵan, sol elden tasymaldanady. Sondyqtan ekonomika jaǵynan Qytaiǵa táýeldimiz. Sol siiaqty Qytai úshin de Qazaqstanmen tyǵyz qarym-qatynas ornatý mańyzdy.
Sebebi, Qytaidyń AQSh jáne Taivanmen bailanysyna syzat túsip, Tynyq muhittaǵy jaǵdaiy máz emes. Budan keiin taýaryn Eýropa, Ortalyq Aziia elderine Qazaqstan arqyly tasymaldaýǵa májbúr boldy. Bizdiń de kórshi aqysy retinde Qytaiǵa tranzittik jaǵynan paidamyz tiip otyr.
Búginde temirjol, kólik-logistika tasymaly biz arqyly ótip jatyr. Menińshe, QHR tóraǵasy men Qazaqstan prezidentiniń kezdesýi yntymaqtastyǵymyzdy, dostyǵymyzdy, bir-birine degen senimdiligin odan ári nyǵaita túsedi. Onyń ústine Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń kezdesý kezinde qytaisha sóileýi de uzaq ýaqyttan bergi qarym-qatynastyń beriktigin aiǵaqtady.
Prezident kezinde Qytaida bilim aldy, diplomat retinde Qytaida jumys istedi. Olardyń ne aityp, ne oilap otyrǵanyn, ádet-ǵurpy men mádenietin, mentalitetin jetik bilgeni biz úshin mańyzdy. Sebebi, prezidentterdiń arasynda da kóp adam eskere bermeitin adami faktor bolady. Qytai úkimetiniń basqalarǵa qaraǵanda, bizdiń prezidentke degen kózqarasy túzý, áldeqaida jaqynyraq dep oilaimyn.
