Jaqynda elimizdiń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Búkiláskeri konferentsiiada sóilegen sózinde Qazaqstan Respýblikasynyń Qarýly Kúshteri memleketimizdiń senimdi tiregi ekenin asa senimmen atap ótti. «Otanymyzdyń aýmaqtyq tutastyǵyn saqtaý – bizdiń qasietti boryshymyz. Ejelden ata-babalarymyz jerimizge eshkimniń qol suǵýyna jol bermei, ony qasyq qanymyz qalǵansha qorǵaýdy bizge ósiet etip qaldyrǵan. Osy uly murany kózdiń qarashyǵyndai qasterleý – bizdiń jáne kelesi býynnyń basty mindetimiz. Biz urpaǵymyzǵa birtutas, qýatty memleket qaldyrýymyz kerek. Eldegi tynyshtyq pen turaqtylyqty qorǵaý arqyly ǵana biz ozyq ári damyǵan memleket qura alamyz. Qarýly kúshter osy irgeli qundylyqtardy senimdi qorǵaýǵa yqpal etedi», - dedi Memleket basshysy.
Árine, Qazaqstan Respýblikasynyń Qarýly Kúshteri elimizdiń ulttyq qorǵanys qabiletin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan birqatar salmaqty mindetterdi atqarýda. Al negizgi mindetterdiń ishinde mynalardy bólip kórsetken jón:
Elimizdiń aýmaqtyq tutastyǵy men egemendigin qorǵaý – Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń basty mindetteriniń biri. Áskeri bólimsheler turaqty túrde shekarany kúzetedi, ondaǵy jaǵdaidy baqylaidy jáne qadaǵalaidy, sondai-aq elge zańsyz kirý áreketteriniń aldyn alady. Buǵan zańsyz kóshi-qon, qarý-jaraq, esirtki kontrabandasy jáne el qaýipsizdigine qater tóndiretin basqa da zańsyz áreketterdi baqylaý kiredi.
Ishki qaýipsizdikti qamtamasyz etý – Qarýly Kúshterdiń taǵy bir mańyzdy qyzmeti. áskeriler Qazaqstan aýmaǵynda terroristik jáne ekstremistik áreketterge qarsy is-qimyldarǵa qatysady. Áskeri bólimder arnaiy operatsiialardy uiymdastyrady, barlaý jumystaryn júrgizedi jáne qaýipterdi zalalsyzdandyrady, mańyzdy infraqurylymdy qorǵaidy jáne azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etedi.
Tótenshe jaǵdailar, dúlei zilzalalar nemese basqa qaýipter týyndaǵan jaǵdaida azamattyq bilik organdary men halyqqa kómek kórsetý úshin Qazaqstan Qarýly Kúshteri shaqyrylýy múmkin. Bul tabiǵi apattardy joiýǵa qatysý, apattar men tótenshe jaǵdailar kezinde kómek kórsetý, eldi mekenderdi evakýatsiialaý, gýmanitarlyq kómek pen meditsinalyq kómek kórsetýdi qamtýy múmkin.
Al Qazaqstannyń áskeri doktrinasy – Qarýly Kúshterdi damytýdyń printsipteri men baǵyttaryn aiqyndaityn negizgi strategiialyq qujat. Qoryta aitqanda, Qazaqstannyń áskeri doktrinasynyń negizgi printsipterine mynalar jatady:
Beibit kelisim. Qazaqstan shabýyl jasamaý jáne qaqtyǵystardy diplomatiialyq jolmen sheshý saiasatyn ustanady.
Yntymaqtastyq jáne seriktestik. Qarýly kúshter ózara tiimdilik pen aimaqtyń qaýipsizdigin nyǵaitýǵa negizdelgen halyqaralyq áskeri yntymaqtastyq pen strategiialyq áriptestikti belsendi túrde damytýda.
Kásibilik pen zamanaýi taktika. Qazaqstan óz áskeri qyzmetkerleriniń joǵary kásibi deńgeiin qamtamasyz etýge jáne tapsyrmalardy tiimdi oryndaý úshin zamanaýi qarý-jaraq pen tehnikany paidalanýǵa umtylady.
Bul jerde bir mańyzdy jaitty atap ótken jón. Ótken jyldyń qazan aiynda Memleket basshysy tiisti jarlyqqa qol qoiý arqyly eldiń Áskeri doktrinasyna ózgerister engizgen bolatyn.
Strategiialyq baǵyttar boiynsha áskerlerdiń (kúshterdiń), qarý-jaraqtyń, áskeri tehnikanyń jáne materialdyq rezervterdiń qajetti keshenin qurý esebinen memlekettiń áskeri uiymynyń qurlyqtaǵy, áýe kúshteri men áskeri-teńiz kúshteri quramdarynyń jaýyngerlik áleýeti artty. Qarýly Kúshterde áskerlerdegi aqparattyq-psihologiialyq jáne baǵdarlamalyq-apparattyq (kiber) yqpalǵa qarsy is-qimyldy uiymdastyrý úshin bólimsheler quryldy.
Zamanaýi belsendi qorǵanys júiesin jasaqtaýǵa baǵyttalǵan tehnikalyq jáne kadrlyq áleýetti damytý boiynsha júieli jumystar júrgizilýde. Aýmaqtyq qorǵanys júiesin áskeri qaýipsizdikti jáne memlekettik qorǵanysty qamtamasyz etýdiń jalpy júiesine integratsiialaý sheńberinde Qarýly Kúshter quramynda aýmaqtyq qorǵanysty basqarý organy quryldy.
Áskerlerdiń utqyrlyǵyn arttyrý jáne áskeri qaýipsizdikke tónetin zamanaýi qaterlerge para-para den qoiý maqsatynda Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq ulanynyń qurylymyn jetildirý, quramyn nyǵaitý jáne infraqurylymyn damytý boiynsha sharalar dáiekti jáne júieli qabyldanýda.
Daǵdarys jaǵdailaryndaǵy máselelerdi sheshý men ishki qarýly qaqtyǵystardy basý úshin, sonyń ishinde tótenshe áleýmettik jaǵdailardyń, tótenshe jáne soǵys jaǵdaiynyń quqyqtyq rejimderin qamtamasyz etý kezinde áskerilerdi qoldanýdyń jańa nysandary men áreket etý ádisteri engizilýde.
2022 jyldyń maýsymynda jańa basylym shyqqanǵa deiin Qorǵanys ministrligi men basqa da memlekettik organdar 24 maýsymǵa deiin qaraýǵa bolatyn túzetýlerin usyndy. Osydan keiin qujat pysyqtalyp, kúzde prezidenttiń qaraýyna jiberildi.
Qazaqstandyq BAQ buǵan deiin jańa doktrinanyń aldyńǵy 2017 jylǵy nusqasymen salystyrǵanda túbegeili ózgertiletinin málimdegen bolatyn. Degenmen, keibir jańashyldyqtarǵa qaramastan, qujattyń qazan aiyndaǵy nusqasynda aldyńǵy basylymnyń negizgi erejeleri saqtalǵan. Quqyqtyq turǵydan alǵanda, bul – qazirgi jaǵdaidy eskere otyryp, qazan aiynda Prezident bekitken túzetýleri bar doktrinanyń jańartylǵan nusqasy ǵana edi. Qujattyń mazmuny da qorǵanys máselelerine «jańa kózqarasty» bildirmeidi, kerisinshe, salystyrmaly túrde shamaly ózgeristermen jańa shyndyqtarǵa beiimdelýdi bildiredi.
Ózgeristerge qaramastan, qujat qurylymy aiqynyraq jáne kórneki boldy. Doktrina qorǵanys sipatynda qalay jáne Qazaqstannyń beibitshilik súigish ustanymyna erekshe mán beredi. Ol basqa memleketterdi áleýetti qarsylas retinde qarastyrmaidy, sonymen qatar eldiń qarýlaný jarysyna qatysýyn joqqa shyǵarady.
2017 jylǵy basylym qazirdiń ózinde avtomattandyrýdy, qarýly kúshterdi strategiialyq baǵyttar boiynsha nyǵaitýdy jáne BUU bitimgershilik missiialaryna qatysýdy qamtamasyz etti. Sol jyly Qazaqstan Birikken Ulttar Uiymy Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi boldy, odan keiin qazaqstandyq bitimgershilik kontingent Livanǵa jiberildi.
Sonymen qatar, 2017 jylǵy doktrinada armiiada aqparattyq qaýipsizdik máselelerimen ainalysatyn, sonyń ishinde sarbazdarǵa yqtimal psihologiialyq jáne kibershabýyldarǵa qarsy áreket etetin arnaiy bólimsheler qurý qarastyrylǵan.
Doktrinadaǵy jańa ózgerister 2022 jylǵy qańtardaǵy oqiǵalarǵa, ásirese insaiderlik qaýipterge jáne daǵdarystar kezindegi vedomstvoaralyq úilestirýge negizdelgen. Jańa qujatta Qazaqstannyń shyǵys shekarasyndaǵy jaǵdaiǵa jáne Ýkraina daǵdarysyna qatysty jaǵdai da kórsetilgen. Degenmen, bul oqiǵalar qorǵanys doktrinasyn jańartýdyń birden-bir yntalandyrýshy faktory bolǵan joq. Áskeri saladaǵy reformalar kópten beri qarastyrylyp, «Halyq birligi men júieli reformalar – el órkendeýiniń berik irgetasy» atty joldaýynda Prezident Qasym-Jomart Toqaev qorǵanys júiesin qaita iske qosý qajettigin málimdegen bolatyn. Ol sol kezde Qarýly Kúshter men áskeri quramalardy qaita qurý, Qazaqstannyń qorǵanys qabiletin nyǵaitý jónindegi tapsyrmalardy onyń saiasi basym baǵyttarynyń birine ainaldyrdy.
Bitimgershilik operatsiialarǵa qatysý. Qazaqstandyq áskeri bólimder Birikken Ulttar Uiymynyń qamqorlyǵyndaǵy bitimgershilik operatsiialarǵa belsene qatysýda, bul aimaqtaǵy jaǵdaidy turaqtandyrýǵa yqpal etedi.
Tájiribe jáne bilim almasý. Qazaqstan halyqaralyq oqý-jattyǵýlar men seminarlarǵa qatysyp, áriptes eldermen tájiribe jáne ozyq tásilderdi almasady.
Transulttyq qaýipterge qarsy kúrestegi yntymaqtastyq. Qazaqstan terrorizmge, kiberqylmysqa jáne transulttyq qylmysqa qarsy turý salasynda basqa memlekettermen belsendi yntymaqtastyq jasasady.
Osylaisha, salystyrmaly túrde jaqynda Qazaqstan men Ózbekstannyń qorǵanys ministrleri yntymaqtastyqty damytý perspektivalaryn talqylady. Kezdesý birshama ýaqyt buryn Tashkentte qazaqstandyq áskeri delegatsiianyń Ózbekstanǵa resmi sapary aiasynda ótti. QR Qorǵanys ministrliginiń basshysy Rýslan Jaqsylyqov pen Ózbekstannyń qorǵanys ministri Bahodir Qurbanov jaýyngerlik jáne jeke quramdy daiarlaý salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin talqylady. QR Qorǵanys ministrliginiń basshysy memleketter arasyndaǵy dostyq qarym-qatynas pen áskeri saladaǵy yntymaqtastyqty nyǵaitý yntymaqtastyqty jańa damý kezeńine shyǵaratynyn atap ótti.
Sapar barysynda Rýslan Jaqsylyqov áriptesimen birge eki eldiń áskeri qyzmetshileri qatysatyn «Qalqan-2023» birlesken taktikalyq-arnaiy oqý-jattyǵýynyń belsendi kezeńin baqylady, sondai-aq Ózbekstan Qarýly Kúshteri Ǵylym akademiiasynyń qyzmetimen tanysty.
Al budan buryn sáýir aiynda Rýslan Jaqsylyqov Úndistan astanasy Niý-Delide ótken Shanhai yntymaqtastyq uiymyna múshe memleketterdiń qorǵanys ministrleriniń kezekti otyrysyna qatysqan bolatyn. Onda Úndistan, Qazaqstan, Qytai, Qyrǵyzstan, Pákistan, Resei, Tájikstan jáne Ózbekstan qorǵanys ministrleri qazirgi geosaiasi jaǵdaidy eskere otyryp, uiym formatyndaǵy qorǵanys salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly pikir almasty.
Otyrysqa qatysýshylar áskeri saladaǵy senim sharalaryn nyǵaitý jáne ShYU-ǵa múshe memleketterdiń aimaqtyq qaýipsizdikke tóngen jańa syn-qaterler men kedergilerge qarsy turýdaǵy kúsh-jigerin úilestirý uiymnyń kún tártibindegi ózekti másele bolyp qala beretinin atap ótti.
Qorytyndylai kele aitarymyz, eldegi qaýipsizdik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin Qazaqstan Respýblikasy Qarýly Kúshteriniń qorǵanys qabiletin qamtamasyz etýdegi róli men mindetteri asa mańyzdy bolyp qala beredi. Áskeri doktrinanyń, strategiialyq seriktestiktiń jáne halyqaralyq yntymaqtastyqtyń negizgi qaǵidattary arqyly Qazaqstan aimaqtaǵy jáne álemdegi beibit damý men qaýipsizdikti qamtamasyz ete otyryp, óziniń qorǵanys qabiletin nyǵaityp keledi. Qazaqstan Qarýly Kúshteri el men onyń halqyn qorǵaý, óz aýmaǵynda jáne odan tys jerlerde beibitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý missiiasyn jalǵastyrady.
