Ózbekstan elimen shekaralas Ońtústik Qazaqstan oblysy úshin de bul sapardyń orny erekshe ekeni aiqyn. Sondyqtan da, qazaqstandyq resmi delegatsiianyń quramyna Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseiit Túimebaev ta enip, kórshi memlekettiń úsh oblysymen yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoidy. Sonymen qatar, Tashkent qalasynda eki el kásipkerleriniń qatysýymen qazaq-ózbek biznes forýmy ótip, qazaqstandyq taýaróndirýshilerdiń kórmesi uiymdastyryldy. Iskerlik kezdesýge Ońtústik Qazaqstan oblysynan óńir basshysy bastaǵan 150-den astam kásipker qatysyp, tiisti mámileler jasasty.
Baýyrlas el Elbasymyzben qazaqstandyq delegattardy sán-saltanatymen qarsy alyp, meimandostyqtyń naǵyz úlgisin kórsetti. Bir kún buryn Tashkent qalasynyń kóshelerin jaiqaltyp, qazaq pen ózbektiń týyn qatar ilip, qazaq basshysyna degen jyly sózderin jarqyratyp jazdy. Mine, osy kóńil – baýyrlas eldiń dostyq qarym-qatynasynyń nyq ekenin aiqyndai túskendei.
Elbasymyz Nursultan Nazarbaev joǵary deńgeidegi turaqty kezdesýlerdiń igi dástúrge ainalǵanyna erekshe toqtalyp, Ózbekstanǵa jasaǵan osy saparyn «tarihi sapar» dep atady.
– Az ǵana merzimde osymen altynshy ret júzdesip otyrmyz. Bul – bizdiń strategiialyq seriktestigimizdiń, ekijaqty qarym-qatynastardyń qarqyndy damýynyń jarqyn mysaly, – dedi Memleket basshysy.
Ras, búginde Qazaqstan men Ózbekstan arasynda áriptestik bailanys arta tústi. Máselen, biyldyń ózinde beketter ashylyp, eki eldiń arasynda jańadan poiyz ben avtobýstar qatynap, kedendegi birqatar aktsizdik tólem alynyp tastaldy.
Bul jolǵy Memleket basshysynyń jumys saparynda da 10 mańyzdy qujatqa qol qoiyldy. Sonyń ishinde eki el Prezidentiniń qatysýymen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseiit Túimebaev pen Tashkent oblysynyń hokimy Babaev Shýkýrýllo men Syrdariia oblysynyń hokimy Ashýrmatov Oibek jáne Djizak oblysynyń hokimy Ismolilov Saifýddin arasynda saýda-ekonomikalyq jáne mádeni-gýmanitarlyq salalardaǵy ózara túsinistik týraly memorandým túzildi.
Eki eldiń ǵasyrdan beri jalǵasqan dostyq qarym-qatynasy jandanǵan iskerlik jiynda OQO kásipkerleri men ózbekstandyq biznesmender arasynda saýda-ekonomikalyq týraly 7 yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoiyldy. Sondai-aq, Qazaqstan boiynsha quny 1,2 mlrd dollar quraityn birneshe kelisimder túzildi. Sondai tiimdi kelisimderdiń birine elimizdegi 200-den astam dári-dármek shyǵarýmen ainalysatyn «Himfarm» aktsionerlik qoǵamy qol jetkizdi. Elimizdegi bul saladaǵy jetekshi kásiporyn buǵan deiin kórshi Qyrǵyzstan, Ázerbaijan, Túrkimenstan, Monǵoliia syndy elderge óz ónimderin eksporttap kelgen bolsa, endi mine Ózbekstanǵa óz ónimin shyǵarmaq.
Aita keteiik, jyl basynan beri Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseiit Túimebaev kórshi elmen qarym-qatynasty kúsheitý maqsatynda birqatar kelissózder júrgizip, iskerlik jiyndar ótkizdi. Máselen, Elbasynyń tapsyrmasyna sáikes transshekaralyq Ógem ózeninen sýdy birigip, paidalaný maqsatynda Ózbekstan memleketimen kelissózder júrgizilip, aýyzsý bólip alýǵa kelisim jasaldy. Nátijesinde, aldaǵy bes jylda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń 700 myńǵa tarta halqy bar úsh aýdany sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etiletin bolady.
Ózbekstan kúngei kásipkerleri úshin 32 milliondyq tutynýshysy bar eń jaqyn naryq. Sondyqtan da taýar ainalymyn arttyryp, kásipkerlikti birlese damytý maqsatynda naýryz aiynda J.Túimebaev bastaǵan ońtústikqazaqstandyq delegatsiia Ózbekstanǵa resmi saparmen barǵan bolatyn.
Aimaq basshysy bastaǵan jumysshy top osy is-sapar kezinde, Ózbekstannyń Premer-ministriniń orynbasary – Aýyl jáne sý sharýashylyǵy ministri Zair Mirzaevpen kezdesti. Sóz basynda Premer-ministr orynbasary – Aýyl jáne sý sharýashylyǵy ministri oblys ákiminiń Tashkentke arnaiy jumys saparymen kelgenine alǵysyn bildirip, eldiń Táýelsizdik alǵan jyldardan bergi ál-aýqatyn kóterýdegi jetistikteri men ony odan ári damyta túsýdegi josparlarymen bólisken-di.
Óz kezeginde, sóz alǵan aimaq basshysy Janseiit Qanseiituly Ońtústik Qazaqstanda ómir súretin ózbek ulttaryna jasalǵan jaǵdaidyń birqataryn baiandap, týysqan elmen aradaǵy bailanysty túrli baǵytta damytýǵa nietti ekenin jetkizgen bolatyn.
– Ońtústik Qazaqstan oblysyn Ózbekstanda jaqsy damyǵan jeńil ónerkásip, óndiris, aýylsharýashylyǵy salalaryndaǵy jetistikter qyzyqtyrady. Atalǵan salalarda tájiribe almasyp, birigip eńbek etsek, qos memleketke de tiimdi jobalar júzege asady degen senimdemin. Máselen, sizder de jasap shyǵarylatyn aýylsharýashylyǵy traktorlaryn satyp ala alyp, Ózbekstannyń saýda úiin uiymdastyrýymyzǵa bolady. Nemese arnaiy jumysshy tobyn quryp, shekaralyq aimaqtaǵy keibir máselelerdi retteýge qatysty usynys bar. Óitkeni, Qazaqstan – sizder úshin ózge memleketterge shyǵatyn qaqpa ispettes. Máselen, ótken jyldyń ózinde, 9 mln. 400 adam qazaq-ózbek keden beketinen ótip, ózge elderge bet alypty. Sondyqtan, Ońtústik óńiri men Ózbekstannyń barlyq salada múmkindikterin biriktirýi kerek dep esepteimin, – dedi J.Túimebaev.
Vitse-premermen bolǵan otyrysta óńir basshysy qos memlekettiń týrizmdi damytýdaǵy ortaq múddeleri men shekaralyq aimaqta oryn tepken OQO aýdandarynyń aýyz sý máselelerin de talqyǵa saldy.
Osy rette, aita ketken jón, Ońtústik Qazaqstannan Ózbekstanǵa eksporttalǵan taýarlardyń quny byltyr 274 mln. AQSh dollaryn qurasa, atalǵan respýblikadan óńirimizge importtalǵan ónimderdiń qarjysy 375 mln. dollarǵa jetken. Ózbekstanǵa sapary kezinde OQO ákimi Janseiit Túimebaev Tashkent qalasynyń ákimi Rahmanbek Ýsmanovpen kezdesti.
Ózara áńgimede shahar basshysy Tashkenttiń kúngei aimaǵymen saýda-ekonomikalyq, mádeni-gýmanitarlyq bailanystarynyń nyǵaiyp kele jatqanyna rizashylyǵyn bildirip, kásipkerlik salasyndaǵy jetistikterine toqtaldy. Aitýynsha, Ózbekstan astanasynda búginde 55 myńnan astam kásiporyn shaǵyn jáne orta kásip aiasynda jumys istese, onyń basym bóligi qyzmet kórsetý salasy men ónerkásip úlesinde eken. Qalada jyl saiyn biznes bastap, isin jolǵa qoiyp jatqan kásipkerler kóbeigen. Máselen, jyl basynan beri bir ǵana Tashkenttiń ózinde 2,5 myńǵa jýyq kásiporyn ashylyp, jumysyn bastap ketipti.
Mundaǵy sharýalardyń aýylsharýashylyǵyndaǵy jetistikterine tánti bolǵan ákim kórshi eldiń úzdikterin óńirimizge arnaiy shaqyryp, sáýir aiynyń sońyna qarai Ońtústik Qazaqstanda ózbekstandyq taýar óndirýshilerdiń kórmesin uiymdastyrý boiynsha kelisimge kelgen bolatyn. Kóp uzamai mamyr aiynda Tashkent taýar óndirýshileriniń kórmesi Shymkentte uiymdastyrylyp, kórmege kórshiles eldegi 230-ǵa jýyq kásiporynnyń ónimderi qoiyldy. Atap aitsaq, tamaq ónerkásibi, qurylys, mashina jasaý, metallýrgiia, himiia, jeńil ónerkásip, farmatsevtika, jihaz, kiim jáne toqyma salasyna qatysty, sonymen qatar, kádesyilar men sporttyq taýarlar jáne oiynshyqtar syndy 1 myńnan astam ónim ońtústikqazaqstandyqtardyń nazaryna usynyldy.
Búginde Qazaqstannan Ózbekstanǵa baǵyttalǵan eksporttyń basym bóligi munai jáne onyń ónimderi men un-jarma ónerkásibiniń ónimderi, astyq, qara jáne tústi metall, tsement, transformatorlar, organikalyq emes himiia jáne azyq-túlik ónimderi bolyp tabylady. Al Ózbekstannan Qazaqstanǵa jemis-jidek, kókónis ónimderi, maqta talshyǵy, toqyma jáne daiyn tigin ónimderi, tyńaitqyshtar, mehanikalyq qurylǵylar, plastmassa buiymdary, aǵash jáne gips, mataly emes materialdar men matalar importtalýda.
Al biylǵy jyldyń naýryz aiynda eki eldiń qarym-qatynasyn jaqsartý maqsatynda «Almaty-Tashkent» jáne «Samarqand-Tashkent-Astana» baǵytyndaǵy alǵashqy poiyz jolǵa shyqty.
Budan bólek, shilde aiynda «Tashkent-Termez» avtojoly men «Syrdariia» ótkizý beketi ashyldy. Qatynas joly men arnaiy bekettiń saltanatty ashylý rásimine Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseiit Túimebaev, QR Investitsiialar jáne damý vitse-ministri Roman Skliar, Syrdariia oblysynyń ákimi Gofýrjon Mirzaev pen QR Ózbekstan Respýblikasyndaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik Ótembaev qatysqan bolatyn.
Óńir basshysy qos memleket jurtshylyǵyn jańa nysannyń paidalanýǵa berilýimen quttyqtap, Ózbekstan men Qazaqstan Respýblikalary arasyndaǵy ǵasyrlar boiy qalyptasqan tarihi qatynastardy jandandyryp, týysqan eki el arasynda máńgilik altyn kópir bolatynyna senim bildirgen-tin.
– 2006 jyly jabylǵan osy joldyń qaita ashylýyna eki el Prezidentteriniń kelisimi nátijesinde qol jetkizildi. Jyl basynan beri eki el arasyndaǵy ekonomikalyq ahýal jandana tústi. Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev pen Ózbekstan Prezidenti Shafkat Mirziioevtiń jańa bastamalarmen tyǵyz bailanysty kúsheitýi aimaqtardyń damýyna zor serpilis ákeldi. Eki el jetekshileriniń Astana qalasy men Saryaǵashtaǵy kezdesýleri, elordadaǵy Ózbekstan biznes-forýmy, mamyr aiynda Shymkent qalasynda ótken Tashkent qalasy taýar óndirýshilerinin jármeńkesi sonyń naqty aiǵaǵy, – dedi J. Túimebaev.
Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Shavkat Mirziioevpen jasalǵan ýaǵdalastyqtardyń qorytyndylary boiynsha eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty, sonyń ishinde kólik salasyndaǵy bailanystardy nyǵaitýǵa qatysty qol jetkizilgen nátijelerge nazar aýdardy.
– Qazirdiń ózinde ýaǵdalastyqtarymyzdyń naqty nátijeleri kórine bastady. Máselen, aptasyna eki ret Almaty men Tashkent arasynda «Tulpar-Talgo» júrdek poiyzy qatynaidy. Bizdiń ulttyq áýe tasymalymen ainalysatyn kompaniialarymyz eki eldiń astanalary arasynda qosymsha reister ashty, aldaǵy ýaqytta basqa da qalalarymyz arasynda áýe qatynasy ornaidy. Turaqty avtobýs qatynasy bar. Iri memleketaralyq avtojoldy jóndeý jumystary júrgizilýde. M-39 avtodálizinde eki ótkizý pýnkti ashyldy. Qazaqstan-Ózbekstan yntymaqtastyǵynyń aiasynda avtomobil qurastyrý jónindegi joba júzege asyryldy, – dedi Elbasy.
Ózbekstannyń importtalatyn taýarlardyń keibir túrine aktsizdi tómendetý týraly sheshimi saýda yntymaqtastyǵyn jandandyrý jolynda jasalǵan oń qadam boldy. Nátijesinde biylǵy 7 aidyń ishinde ekijaqty saýda 35 paiyzǵa ósken. Bul – óte jaqsy nátije. 2020 jylǵa qarai taýar ainalymyn 5 mlrd dollarǵa jetkizý mindeti qoiylyp otyr. Osyǵan orai, eki el Úkimeti ózara tiimdi yntymaqtastyqty jandandyrý jáne paidalanylmaǵan barlyq rezervti jumyldyrý jóninde tapsyrma aldy.
Budan bylai eki el arasyndaǵy bailanystardy keńeitýge septigin tigizetin Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy turaqty túrde ótkizilip turatyn bolady.
Sondai-aq eki el arasynda mádeni-gýmanitarlyq bailanystardy damytý maqsatynda 2018 jyly Qazaqstanda Ózbekstan jylyn ótkizý kózdelip otyr. Ózbekstanda Qazaqstan jylyn ótkizý de kún tártibinde tur. Osy bastamalar aiasynda ótkiziletin túrli is-sharalar baýyrlas halyqtarymyzdyń jaqyndastyǵyn odan ári tereńdetýge septigin tigizetin bolady.
Tashkent qalasynda ótken biznes-forým sheńberinde Qazaqstanda óndiriletin ónimderiniń kórmesi uiymdastyryldy. Ózbekstan astanasynda úsh kúnge jalǵasqan kórmede 50-den astam iri kompaniialardyń eksportqa arnalǵan ónimderi qoiyldy. Qazaqstandyq taýaróndirýshiler kórmege tamaq jáne ónerkásip, injenerlik, mashina jasaý, farmatsevtika jáne qurylys zattary men himiia, metallýrgiia IT salalaryndaǵy ónimderi ákelingen.
«Ózekspoortalyq» kesheninde ótken kórmege Ońtústik Qazaqstan oblysynyń birqatar iri kásiporyndarynyń ónimderi qoiyldy. Atap aitqanda, kilem ónimderin shyǵaratyn – «Bal Tekstil» fabrikasy, un jáne sút ónimderin óndirýde kóshbasshy kásiporynnyń biri – «Altyn Dán» JShS-i men tsement óndiretin «Shymkent tsement» jáne «Standart tsement» zaýyttary jáne TMD-da birinshi ashylǵan vakýmdyq probirkalar men ekijaqty ine shyǵaratyn «EkoFarm Interneishnl» kompaniiasy men terapiianyń túrli salalaryndaǵy aýrýlardy emdeýge arnalǵan 12 faramatsevtikalyq topqa jatatyn generiktik jáne túpnusqalyq 200-den astam dári-dármek shyǵaratyn «Himfarm» zaýyty, meditsinalyq jabdyqtardyń 17 túrin shyǵaratyn «Marai E7 Group» JShS-niń ónimderi. Sonymen qosa, kórmede «AtaStroi» qurylys kompaniiasy Saryaǵash aýdanyndaǵy Jibek-Joly shekara beketin modernizatsiiadan ótkizý jobasyn tanystyrdy. Quny 18 mln AQSh dollary bolatyn joba júzege assa, táýligine 30 myń adam emin-erkin eki el shekarasynan óte alady.
Jiynda Ońtústik kásipkerleri tarapynan birqatar usynystar aityldy. Sonyń biri – taýardy shekaradan ótkizip, saýdalaý kezindegi keibir salyqtardy alyp tastaýǵa qatysty. Máselen, qazir bizdegi kilem óndirýshiler men sý shyǵaratyn seriktestikter Ózbestanǵa ónimin kirgizse, aktsiz salyǵyn tóleýi kerek. Ol biznesmender úshin tiimsiz.
– Elbasymyzdyń Ózbekstanǵa jasaǵan sapary óte mańyzdy. Eki el basshysy eki jaqty saýda-sattyqty, ekonomikalyq bailanystardy damytýǵa kúsh salyp otyrǵany kásipkerlerdi qýantyp otyr. Osy rette bizdiń de kásiporyn jańa belesterdi baǵyndyratyny sózsiz, – deidi «Baltekstil» JShS-niń direktory Talǵat Ysqaqov.
Eki eldiń ǵasyrdan beri jalǵasqan dostyq qarym-qatynas jandanǵan iskerlik jiynda oblystyń kásipkerleri saýda-ekonomikalyq týraly 7 yntymaqtastyq memorandýmǵa qol qoiyldy. Sondai-aq, onda quny 1,2 mlrd dollaryn quraityn birneshe kelisimder túzildi. Sondai tiimdi kelisimderdiń birine elimizdegi 200-den astam dári-dármek shyǵarýmen ainalysatyn «Himfarm» aktsionerlik qoǵamy qol jetkizdi. Eldegi osy saladaǵy jetekshi kásiporyn buǵan deiin kórshi Qyrǵyzstan, Ázerbaijan, Túrkimenstan, Monǵoliia syndy elderge óz ónimderin eksporttap kelgen bolsa, endi mine Ózbekstanǵa óz ónimin shyǵarmaq.
Taiaýda ǵana eki el arasyndaǵy bailanystardyń tereńdeýiniń arqasynda Ońtústik Qazaqstan oblysynda turmystyq tehnika iaǵni gaz plitasyn shaǵaratyn tseh iske qosyldy. «Badam» indýstirialdy aimaǵyndaǵy jańa kásiporyndy Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseiit Túimebaev pen Qazaqstan Respýblikasynyń Ózbekstandaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik Ótembaev arnaiy aralap, jumysymen tanysyp shyqty.
Jylyna 50 myń dana gaz plitasyn shyǵarýǵa qaýqarly jobanyń quny – 102 mln teńgeni quraidy. Qazirgi tańda kásiporynda qondyrǵylardy ornatý jumystary aiaqtalyp, iske qosylǵan.
– Ázirge biz jeke qarjymyzǵa qondyrǵylardy satyp alyp, ornatyp shyqtyq. Munda 30 adam turaqty jumyspen qamtylatyn bolady. Shyǵarylǵan ónimdi ishki naryqqa saýdalaýdy josparlap otyrmyz. Bizdiń zaýytta daiyndalǵan gaz plitalarynyń sapasy sheteldik ónimnen esh kem bolmaidy. Ári baǵasy da qazirgi naryqtaǵydan tómen bolady, – dedi «ArtelManufacturing» JShS-niń direktory Ramzitdin Hikmatov.
Jańa kásiporynnyń jumysyn oń baǵalaǵan oblys ákimi jergilikti bilik tarapyna kórsetilip otyrǵan kómekterdiń tiimdiligine toqtaldy.
– Qazaqstan men Ózbekstannyń bailanysy jańa deńgeige kóterildi. Kúni keshe ǵana Elbasymyz N. Nazarbaev Tashkentke resmi saparmen baryp, birqatar jańa kelisimderge qoljetkizdi. Kórshi eldiń úsh oblysymen ózara túsinistik memorandýmdaryna qol qoidyq. Jyly qarym-qatynastyń alǵashqy jetistikteri de kórine bastady. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ekonomikasyna jańa serpin beretin indýstrialdy-innovatsiialyq jobalarǵa qarjy salýshy investorlardy qashanda qoldaýǵa ázirmiz. Eń bastysy, ishki jáne syrtqy naryqta suranysqa ie, ónim óndiretin kásiporyndardyń qataryn kóbeitýimiz kerek. Búgingi biz aralap kórgen kásiporynnyń ónimderine ishki jáne syrtqy naryqtan da suranys mol bolatynyna senimdimin, – dedi Janseiit Túimebaev.
Nurlan ÁÝBÁKIR
