Zertteýshi Áigerim Qusaiynqyzy kótergen másele qoǵamdaǵy qurylymdyq teńsizdik pen únsizdiktiń aýqymyn ashyp kórsetedi. Ol 2023 jyly júrgizilgen “Faith & Gender in Central Asia” zertteýiniń nátijelerine súiene otyryp, meshittegi harassment pen qulshylyq keńistikterindegi genderlik shekteýler týraly aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Zertteýge qatysqan áielderdiń 61 paiyzy meshit siiaqty qoǵamdyq oryndarda ózderin qaýipsiz sezinbeitinin aitqan. Áigerim Qusaiynqyzy bul keńistikterde áiel erkindigi emes, onyń er adamnyń jailylyǵyna kedergi keltirmeýi mańyzdyraq sanalatynyn alǵa tartady.
Onyń pikirinshe, qaýip tek meshittiń ishinde ǵana emes, internette jalǵasyp jatyr. Jábir kórgen áiel týraly áleýmettik jelide aitylǵan pikirlerdiń kóbi ony kinálaýǵa baǵyttalady. Bul – viktimbleimingtiń aiqyn kórinisi.
Zertteýshi meshitti Qudaidyń úii dep baǵalaǵanymen, ol keńistiktegi únsizdik jábirlenýshiniń emes, tártiptiń múddesine qyzmet etip otyrǵanyn jazady. Mundai oqiǵalar ashyq aitylmaidy, sebebi imamdar men din ókilderi máseleni tynyshtyqpen jabýǵa tyrysady. Áiel qaýipsizdiginen qoǵam tynyshtyǵy mańyzdyraq sanalatyn mundai jaǵdaidy zertteýshi institýtsional zorlyq dep baǵalaidy.
Ol meshittegi harassmentti oqshaý oqiǵa emes, bilik pen genderlik teńsizdik arasyndaǵy júieli qatynastyń aiǵaǵy dep sanaidy. Áieldiń meshitke barýǵa quqyǵy bolǵanymen, onyń qaýipsizdigine esh kepildik joq ekenin atap ótedi.
Áigerim Qusaiynqyzy bul oilaryn naqty mysalmen bekitip, biyl shilde aiynda Pavlodardaǵy Máshhúr Júsip meshitine barǵan kezdegi jaǵdaidy sipattaidy. Onyń aitýynsha, meshitke kire bergende kúzetshi olardy toqtatyp, er adamdar namaz oqyp jatqanyn, sondyqtan úlken zalǵa kirýge bolmaitynyn aitqan. Áigerim Qusaiynqyzy meshitke sáýlet ónerin kórýge kelgenin aitqanda, kúzetshi: «Imam kameradan qarap otyr. Erler zalyna áiel kirse, men ózim urys estimin», – dep jaýap bergen.
Bul jaǵdai zertteýshiniń dini keńistikte adamnan emes, Qudaidan ruqsat suraýy tiis bolǵanyn túsinýine sebep bolǵan. «Men meshitke sáýlet ónerin tamashalaýǵa kelip, júieniń shekarasymen betpe-bet keldim», – dep jazady ol.
Sonymen qatar, ol aqtóbelik týysynyń meshitke namaz oqýǵa barǵan kezde harassment pen stalkingke, keiinnen kiberbýlliń pen viktimbleimingke ushyraǵanyn aitady. Áielderdiń shekarasy jii buzylyp, daýysy estilmei qalady. Bul – tek din salasyna tán másele emes, bul – quqyq, qaýipsizdik jáne teńdik máselesi.
Ol meshittiń qasietti keńistik bolýy úshin áieldiń de teń quqyǵy men erkindigine kepildik berilýi kerek ekenin alǵa tartady. Áielder bul keńistikte ózin qaýipsiz sezinýge tiis. Eger senim qorǵan emes, qaýip kózine ainalsa, meshit kimge ashyq, kimge jabyq degen suraq oryndy.
Zertteýshi Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynan (QMDB) osy máselege qatysty resmi jaýap kútip otyrǵanyn aitady.
«Keide únsizdik kelisim retinde qabyldanýy múmkin. Ásirese, erkektiń qalaýy áiel quqyǵynan biik sanalatyn bizdiń qoǵamda», – dep túiindeidi Áigerim Qusaiynqyzy.
