KPMG Kavkaz jáne Ortalyq Azıa óńiri boıynsha basqarýshy seriktes jáne bas atqarýshy dırektory Sáken Jumashev Taldau Talks-tyń kezekti shyǵarylymynda Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy qarjylandyrý máseleleri men memlekettik qoldaýdyń tıimdiligi týraly pikir bildirdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.

Onyń aıtýynsha, 2008–2024 jyldar aralyǵynda Ulttyq qorǵa 204 mlrd dollar túsken, al osy kezeńde 160 mlrd dollar jumsalǵan.

«Bul qarajat ekonomıkany damytýǵa, memlekettik qoldaýǵa, sondaı-aq bankterdi qutqarýǵa baǵyttaldy. Jalpy alǵanda, mundaı qordyń bolǵany durys boldy», – dedi ol.

Sonymen qatar, ol jeke qarjylandyrý máselesine toqtaldy. Onyń sózinshe, kez kelgen kásipker nemese bankır ınvestısıa salmas buryn jobanyń ótelý merzimin, tabystylyǵyn, táýekel deńgeıin jáne qarjynyń qunyn esepteıdi.

«Ekinshi deńgeıli bankter táýekeli joǵary, nátıjesi 5–10 jyldan keıin ǵana kórinetin jobalarǵa barýǵa daıyn emes. Olar qarajatty jyldam tabys ákeletin baǵyttarǵa salýdy jón kóredi», – dedi sarapshy.

Jumashevtiń aıtýynsha, bul – qalypty jaǵdaı, sebebi jeke bankterdiń negizgi KPI-y – tabys tabý jáne qaıtarylmaıtyn nesıelerdiń (NPL) úlesin azaıtý. Ol Qazaqstandaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń qazirgi jaǵdaıyna da toqtaldy. Onyń pikirinshe, bul sektor «qos soqqyǵa» ushyrap otyr. Birinshisi – joǵary paıyzdyq mólsherlemeler.

«Bazalyq mólsherleme shamamen 18%, al bankter nesıeni 22–24% deńgeıinde beredi. Mundaı jaǵdaıda jańa bıznes ashý is júzinde múmkin emes, sebebi kásipker bul shyǵyndy qyzmet baǵasyna qosýǵa májbúr», – dedi ol. Sondaı-aq, sarapshy AQSH-ta qoldanylatyn PMI ındeksin mysalǵa keltirip, ol ekonomıkalyq belsendilikti baǵalaýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Qazaqstanda da uqsas kórsetkishter tómen deńgeıde ekenin aıtty. Onyń dereginshe, kásipkerlerdiń 16,7%-y qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti bıznestiń damýyna kedergi keltiretin basty másele dep sanaıdy. Jumashev ekonomıkanyń basym sektorlaryn naqty aıqyndaý qajettigin de kóterdi. «Biz bir mezette birneshe salany damytqymyz keledi: avtonaryq, paıdaly qazbalar, kúrdeli óndiris, tipti ǵarysh salasy. Biraq naqty qaı baǵyttarǵa basymdyq beriletini anyq bolýy kerek», – dedi ol.

Onyń aıtýynsha, «Báıterek ulttyq basqarýshy holdıńi» sıaqty damý ınstıtýttarynyń tıimdiligi olardyń mandatyna baılanysty. Qarajat qaıda baǵyttalsa, nátıje de sol jerden kórinedi. Sarapshy keltirgen derekterge sáıkes, 2015–2023 jyldary shaǵyn jáne orta bızneske 9,9 trln teńge kóleminde memlekettik qoldaý kórsetilgen. Alaıda bul kómek shamamen 200 myń kompanıaǵa ǵana jetken, bul – eldegi barlyq kásiporyndardyń 10%-ynan az.

«Ortasha qoldaý kólemi shamamen 100 myń dollar boldy. Al Germanıadaǵy KfW banki 800 myń kompanıany qamtyp, ortasha 50 myń dollar kóleminde qarjy bólgen. Iaǵnı qamtý aýqymy áldeqaıda keń», – dedi ol.

Jumashev memlekettik qarjylandyrýdy «tamshylatyp sýarý» ádisimen salystyrdy. Onyń pikirinshe, qarajatty barlyǵyna birdeı úlestirý tıimsiz.

«Eger naqty krıterıısiz qarjy taratsaq, qaıtarymsyz nesıeler ósedi, al ınvestısıa tıimdiligi tómendeıdi», – dedi ol.

Ol damý ınstıtýttarynyń KPI-lary tek qarjy kólemimen emes, naqty nátıjemen ólshenýi tıis ekenin atap ótti.

«Qansha kompanıa eksportqa shyqty, qanshasy turaqty jumys isteı bastady, jeke kapıtal qanshalyqty tartyldy – basty kórsetkishter osy bolýy kerek», – dedi sarapshy.

Sóz sońynda ol memlekettik shyǵyndardyń shamadan tys ósýi táýekel týdyratynyn eskertti.

«Eger búdjet tapshylyǵy joǵary deńgeıde saqtalsa, Ulttyq qor 5–7 jylda taýsylýy múmkin. Sondyqtan qarjyny naqty nátıjege jumys isteıtin jobalarǵa baǵyttaý qajet», – dedi Sáken Jumashev.