KPMG Kavkaz jáne Ortalyq Aziia óńiri boiynsha basqarýshy seriktes jáne bas atqarýshy direktory Sáken Jumashev Taldau Talks-tyń kezekti shyǵarylymynda Qazaqstan ekonomikasyndaǵy qarjylandyrý máseleleri men memlekettik qoldaýdyń tiimdiligi týraly pikir bildirdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, 2008–2024 jyldar aralyǵynda Ulttyq qorǵa 204 mlrd dollar túsken, al osy kezeńde 160 mlrd dollar jumsalǵan.
«Bul qarajat ekonomikany damytýǵa, memlekettik qoldaýǵa, sondai-aq bankterdi qutqarýǵa baǵyttaldy. Jalpy alǵanda, mundai qordyń bolǵany durys boldy», – dedi ol.
Sonymen qatar, ol jeke qarjylandyrý máselesine toqtaldy. Onyń sózinshe, kez kelgen kásipker nemese bankir investitsiia salmas buryn jobanyń ótelý merzimin, tabystylyǵyn, táýekel deńgeiin jáne qarjynyń qunyn esepteidi.
«Ekinshi deńgeili bankter táýekeli joǵary, nátijesi 5–10 jyldan keiin ǵana kórinetin jobalarǵa barýǵa daiyn emes. Olar qarajatty jyldam tabys ákeletin baǵyttarǵa salýdy jón kóredi», – dedi sarapshy.
Jumashevtiń aitýynsha, bul – qalypty jaǵdai, sebebi jeke bankterdiń negizgi KPI-y – tabys tabý jáne qaitarylmaityn nesielerdiń (NPL) úlesin azaitý. Ol Qazaqstandaǵy shaǵyn jáne orta biznestiń qazirgi jaǵdaiyna da toqtaldy. Onyń pikirinshe, bul sektor «qos soqqyǵa» ushyrap otyr. Birinshisi – joǵary paiyzdyq mólsherlemeler.
«Bazalyq mólsherleme shamamen 18%, al bankter nesieni 22–24% deńgeiinde beredi. Mundai jaǵdaida jańa biznes ashý is júzinde múmkin emes, sebebi kásipker bul shyǵyndy qyzmet baǵasyna qosýǵa májbúr», – dedi ol. Sondai-aq, sarapshy AQSh-ta qoldanylatyn PMI indeksin mysalǵa keltirip, ol ekonomikalyq belsendilikti baǵalaýǵa múmkindik beretinin atap ótti. Qazaqstanda da uqsas kórsetkishter tómen deńgeide ekenin aitty. Onyń dereginshe, kásipkerlerdiń 16,7%-y qarjylandyrýǵa qoljetimdilikti biznestiń damýyna kedergi keltiretin basty másele dep sanaidy. Jumashev ekonomikanyń basym sektorlaryn naqty aiqyndaý qajettigin de kóterdi. «Biz bir mezette birneshe salany damytqymyz keledi: avtonaryq, paidaly qazbalar, kúrdeli óndiris, tipti ǵarysh salasy. Biraq naqty qai baǵyttarǵa basymdyq beriletini anyq bolýy kerek», – dedi ol.
Onyń aitýynsha, «Báiterek ulttyq basqarýshy holdingi» siiaqty damý institýttarynyń tiimdiligi olardyń mandatyna bailanysty. Qarajat qaida baǵyttalsa, nátije de sol jerden kórinedi. Sarapshy keltirgen derekterge sáikes, 2015–2023 jyldary shaǵyn jáne orta bizneske 9,9 trln teńge kóleminde memlekettik qoldaý kórsetilgen. Alaida bul kómek shamamen 200 myń kompaniiaǵa ǵana jetken, bul – eldegi barlyq kásiporyndardyń 10%-ynan az.
«Ortasha qoldaý kólemi shamamen 100 myń dollar boldy. Al Germaniiadaǵy KfW banki 800 myń kompaniiany qamtyp, ortasha 50 myń dollar kóleminde qarjy bólgen. Iaǵni qamtý aýqymy áldeqaida keń», – dedi ol.
Jumashev memlekettik qarjylandyrýdy «tamshylatyp sýarý» ádisimen salystyrdy. Onyń pikirinshe, qarajatty barlyǵyna birdei úlestirý tiimsiz.
«Eger naqty kriteriisiz qarjy taratsaq, qaitarymsyz nesieler ósedi, al investitsiia tiimdiligi tómendeidi», – dedi ol.
Ol damý institýttarynyń KPI-lary tek qarjy kólemimen emes, naqty nátijemen ólshenýi tiis ekenin atap ótti.
«Qansha kompaniia eksportqa shyqty, qanshasy turaqty jumys istei bastady, jeke kapital qanshalyqty tartyldy – basty kórsetkishter osy bolýy kerek», – dedi sarapshy.
Sóz sońynda ol memlekettik shyǵyndardyń shamadan tys ósýi táýekel týdyratynyn eskertti.
«Eger biýdjet tapshylyǵy joǵary deńgeide saqtalsa, Ulttyq qor 5–7 jylda taýsylýy múmkin. Sondyqtan qarjyny naqty nátijege jumys isteitin jobalarǵa baǵyttaý qajet», – dedi Sáken Jumashev.
