Qasietti kúnderde oraza ustaý
Suraq: Qasietti kúnderdiń qai kúninde oraza ustaǵan durys bolady?
Jaýap: Qasietti kúnder – qasietti túnderden keiin keletin kúnder. Mysaly juma túni – beisenbiden jumaǵa qaraǵan tún.
BÁRAT TÚNI:
Shaban aiynyń 15-shi túni. Dál solai, bul túnnen keiin keletin kún, iaǵni 15 Shaban bolady. Oraza ustamaqshy bolǵan adam osy kúni ustaýy kerek. Eger bul kún juma nemese senbi kúnderine týra kelse, aldyńǵy nemese keiingi kúnmen qosyp ustaý kerek. Bir hadis sháriftiń maǵynasy:
«Shabannyń 15-shi túnin ǵibadatpen, kúndizin orazamen ótkizińder! Bul túnde Allahý ta'ala aitady: "Keshirim suraityn adam joq pa – keshireiin. Rizyq suraityndar joq pa – rizyq bereiin. Derttiler joq pa – daýasyn jáne densaýlyq bereiin. Qandai tileýi bar bolsa, surasyn, bereiin." Bul jaǵdai tańǵa deiin jalǵasady.» (Ibn Maja)
MIǴRAJ TÚNI:
Rajab aiynyń 27-shi túni. Bir hadis sháriftiń maǵynasy:
«Rajabtyń 27-shi kúninde oraza ustaǵan adamǵa 60 jyldyq oraza saýaby beriledi.» (I.Ǵazali, Ábý Mýsa ál Mádáni)
Eger bul kún juma nemese senbi kúnine sai kelse, aldyńǵy nemese keiingi bir kúnmen qosyp ustaý kerek.
RÁǴAIB TÚNI:
Rajab aiynyń alǵashqy juma túni. Beisenbi kúni oraza ustap, túnin de ǵibadatpen ótkizý óte saýapty bolady.
Bir hadis sháriftiń maǵynasy: «Allahý ta'ala Rajab aiynda oraza ustaǵan adamdy keshiredi.» (Ǵýniia)
AShÝRA KÚNI:
Mýharram aiynyń 10-shy kúni – Ashýra kúni. Ashýra kúninde de jalǵyz bir kún oraza ustaý mákrýh bolady. Aldyńǵy nemese keiingi bir kúnmen qosyp ustaý kerek. Eki hadis sháriftiń maǵynasy:
«Ashýranyń qasiettiliginen paidalanyńdar! Bul qasietti kúnde oraza ustaǵan adam perishtelerdiń, paiǵambarlardyń, sháhidterdiń jáne salihtardyń ǵibadattaryndai saýapqa qaýyshady.» (Shira)
«Ashýra kúninde aldyńǵy nemese keiingi bir kúndi de qosyp oraza ustańdar, iahýdilerge uqsap tek ashýra kúninde bir kún ustamańdar.» (I.Ahmed)
MÁÝLIT TÚNI:
Rabiýl-áýýál aiynyń 11-nen 12-ne qaraǵan tún. 11-ne nemese 12-ne oraza tutý jaqsy bolady.
Súiikti paiǵambarymyz dúisenbi kúni oraza ustaityn edi. Sebebin suraǵanda, «Osy kúni dúniege keldim. Shúkir retinde oraza ustap jatyrmyn» deitin edi. (Haq sózdiń dálelderi kitaby)
ARAPA KÚNI:
Qurban aittyń aldyndaǵy kún. Bir hadis sháriftiń maǵynasy mynadai:
«Arapa kúni ustalǵan oraza myń kúndik (nápil) orazaǵa teń.» (Tabarani)
Arapa kúni oraza ustaý mústahab. Naýryzǵa nemese senbi kúnine sáikes kelse de, bul kúnde Arapa nietimen oraza ustaǵan adam mákrýh istegen bolmaidy. Naýryz nemese senbi retinde oraza ustasa, mákrýh bolady. Arapa dep ustasa, mákrýh bolmaidy.
JUMA KÚNI:
Juma kúnderinde oraza ustaý óte saýapty. Bir hadis sháriftiń maǵynasy mynadai:
«Juma kúni oraza ustaǵan adamǵa on ahiret kúndik oraza saýaby jazylady.» (Báihaqi)
Juma kúninde jalǵyz bir kún oraza ustaý mákrýh bolady degen ǵalymdar da bolǵan, sondyqtan juma kúninde jalǵyz bir kún emes, beisenbi nemese senbi kúnderiniń birimen qosyp ustaý kerek. Bir hadis sháriftiń maǵynasy:
«Juma kúninde jalǵyz bir kún oraza ustamańdar! Aldyńǵy nemese keiingi bir kúnmen qosyp ustańdar.» (Buhari)
ZÚL-HIDJA AIYNDA ORAZA:
Zúl-hidjanyń alǵashqy 9 kúninde oraza ustaý kerek. Bir hadis sháriftiń maǵynasy:
«Zúl-hidjanyń alǵashqy 9 kúninde oraza ustaǵan adamǵa ár kúnine bir jyldyq oraza saýaby beriledi.» (Ábýl Bárakat)
MÝHARRAM AIYNDA ORAZA:
Eki hadis sháriftiń maǵynasy mynadai:
«Ramazannan keiin eń qundy oraza – Allahtyń aiy bolǵan Mýharram aiynda ustalǵan oraza. Paryzdardan keiin eń qundy namaz – túńgi namaz.» (Múslim, Ibn Maja, Tirmizi, Násai)
«Nápil oraza ustamaqshy bolsań, Mýharram aiynda usta, óitkeni ol – Allahtyń aiy. Ol aida bir kún bar, ol kúnde Allah ótken qaýymdardyń biriniń táýbesin qabyl etti. Taǵy sol kúni táýbe etetinderdiń kúnálaryn keshiredi.» (Tirmizi)
Zúl-hidjanyń sońǵy kúni jáne Mýharramnyń birinshi kúni oraza ustaǵan adam sol jyldy tolyǵymen oraza ustaǵandai saýapqa qaýyshady.» (Áiiýhál ýálád ilmihaly)
RAJAB AIYNDA ORAZA:
Hadis shárifterde bylai delinedi:
«Haram (qurmetti) ailar – Rajab, Zúl-qada, Zúl-hidja jáne Mýharram.» (Ibn Járir)
«Haram ailarda beisenbi, juma jáne senbi kúnderi oraza ustaǵan adamǵa eki jyldyq ǵibadat saýaby jazylady.» (Tabarani)
«Haram ailarda bir kún oraza ustap, bir kún ustamaý óte qundy.» (Ábý Daýd)
«Rajab aiynda Allahý ta'alaǵa kóp istiǵfar etińder, óitkeni Allahý ta'alanyń Rajab aiynyń ár sátinde tozaqtan azat etken quldary bar. Odan basqa, jánnatta sondai záýlim sarailar bar, tek Rajab aiynda oraza ustaǵandar ǵana kiredi.» (Dáilámi)
«Jánnatta sondai záýlim sarailar bar, olarǵa tek Rajab aiynda oraza ustaǵandar ǵana kiredi.» (Dáilámi)
«Allahý ta'ala Rajab aiynda oraza ustaǵandardy keshiredi.» (Ǵýniia)
ShABAN AIYNDA ORAZA:
Aisha anamyz bylai degen:
«Rasýlýllahtyń eshbir aida Shaban aiynan kóbirek oraza ustaǵanyn kórmedim. Keide Shaban aiyn tolyǵymen orazamen ótkizetin edi.» (Buhari)
Shaban aiynda nelikten oraza ustaǵandyǵy jaiynda suralǵan kezde, Rasýlýllah aleihissalam bylai jaýap bergen:
«Shaban – sondai qasietti ai, adamdar bul aidan ǵapil bolady. Bul aida amaldar álemderdiń Rabbyna usynylady. Men de amaldarymnyń oraza kúiimde usynylýyn qalaimyn.» (Násai)
Taǵy eki hadis sháriftiń maǵynasy:
«Ramazannan keiingi eń qundy oraza – Shaban aiynda ustalǵan oraza.» (Tirmizi)
«Shabanda úsh kún oraza ustaǵan adamǵa Haq ta'ala jánnatta bir oryn daiyndaidy.» (Áiiýhál ýálád ilmihaly)
Dene bitimi aryq, álsiz bolǵan adamnyń Shaban aiynyń 15-inen keiin oraza ustamai, paryz bolǵan Ramazan aiynyń orazasyna daiyndalýy jaqsy bolady. Densaýlyǵy jaqsy bolǵan adam Shaban aiynyń basym kúnderin, tipti tolyǵyn orazamen ótkize alady.
ShÁÝÝÁL AIYNDA ORAZA:
Sháýýál aiynda oraza ustaý óte saýapty. Hadis shárifterde bylai delinedi:
«Sháýýál aiynda alty kún oraza ustaǵan adam jańadan týylǵandai kúnásiz bolady.» (Tabarani)
«Ramazannan keiin Sháýýálde de alty kún oraza ustaǵan adam bir jyl oraza ustaǵan bolyp sanalady.» (Ibn Maja)
DÚISENBI men BEISENBI:
Dúisenbi men beisenbi kúnderinde oraza ustaý, basqa kúnderge qaraǵanda, saýaptyraq. Bir hadis sháriftiń maǵynasy:
«Amaldar dúisenbi men beisenbi kúnderi usynylady. Men amaldarymnyń oraza ustaǵan kúiimde usynylýyn qalaimyn.» (Tirmizi)
ÁR AIDA ÚSh KÚN ORAZA USTAÝ:
Ár aida úsh kún oraza ustaǵan jaqsy bolady. Eki hadis sháriftiń maǵynasy mynadai:
«Ár aida úsh kún oraza ustaý búkil jyldy orazamen ótkizý siiaqty saýapty.» (Buhari)
«Qamari aidyń 13, 14 jáne 15 kúnderinde oraza ustaǵan adam búkil jyl boiy oraza ustaǵandai saýapqa qaýyshady.» (Násai)
Anyqtama: Qasietti kúnderdegi osy orazalar – nápil. Nápil oraza ustaý da úlken saýap. Bir hadis sháriftiń maǵynasy:
«Ramazan aiynan bólek Allah razylyǵy úshin bir kún oraza ustaǵan adam bir myqty báige atynyń bir jylda shaýyp ótetin qashyqtyǵyndai tozaqtan alystaidy.» (Ábý Ia'la)
Ásirese joǵaryda bildirilgen qasietti kúnderde oraza ustalatyn bolsa, saýaby odan da kóp bolady. Alaida nápildiń quny men saýabynyń paryzdyń janynda teńizdiń janyndaǵy bir tamshydai da bola almaitynyn Islam ǵalymdary bildirýde. Sondyqtan orazadan qazasy bar bolǵan adam osy orazalardy ustaityn kezde «Alǵashqy qazaǵa qalǵan Ramazan orazasyna» dep niet etý kerek. Qaza qaryzymyz joq bolsa da, osylai niet etip ustaý kerek. Sebebi, ustalǵan mundai oraza, onsyz da, nápil bolady. Umytylǵan bir qazamyz bar bolsa, sonyń ornyna ótedi. Osylaisha, ári orazadan qazamyz ótelgen bolady, ári qasietti kúnge tán bolǵan oraza saýabyna da qaýyshqan bolamyz.
Aidyń basy men sońy
Suraq: «Rajab aiynyń basynda bir kún, ortasynda bir kún jáne sońynda bir kún oraza ustaǵan adamǵa Rajabta tolyǵymen oraza ustaǵandai saýap beriledi» delinedi. Sonda basy – aidyń birinshi kúni, ortasy – on besi, al sońy – otyzy bolady ma?
Jaýap: Joq. Basynda degeni – aidyń alǵashqy kúnderi degen sóz. Ortasy – ortadaǵy kúnderge jaqyn bolǵan kúnder degen sóz. Sońy da – aidyń sońǵy kúnderinde degen sóz.
Oraza kestesi
Ramazan aiynan basqa ýaqyttarda oraza ustaityn kezde www.kuntizbe.kz nemese www.namaztimes.kz saittarynan óz eldi mekenińizdi taýyp, sol jerge tiesili sol kúngi "Imsak" (aýyz bekitýdi bastaý ýaqyty) jáne "Aqsham" (aýyz ashatyn ýaqyt) ýaqyttary arasynda aýyz bekitý qajet.
