Orazanyń túrleri
Paryz oraza
Paryz oraza ekige bólinedi: 1. Taǵaiyndalǵan oraza: Ramazan orazasy. 2. Taǵaiyndalmaǵan oraza: Qazaǵa qalǵan oraza men «káffarat» retinde ustalǵan orazalar.
Ýájip oraza
Bul da ekige bólinedi. Ataý (názir) orazasy siiaqty. Belgili bir ýaqytta tutamyn dep, ýaqyt belgilep tutqan oraza – taǵaiyndalǵan ýájip oraza. Naqty ýaqyt belgilemei kez kelgen bir kúni nemese aida tutamyn dep ataǵan oraza – taǵaiyndalmaǵan ýájip oraza.
Nápil oraza
Bul – súnnet, mustahap, mándúp bolyp úshke bólinedi. Nápil orazalar myna kúnderde ustalady:
Kúnara tutý
Bul eń jaqsy oraza. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Eń saýapty oraza – Dáýidtiń (a.s.) ustaǵan orazasy. Dáýid bir kún oraza ustap, bir kún ustamaityn». Abdýllah ibn Omar (r.a.) «Men odan da kóp ustai alamyn», – degen kezde Allah Elshisi: «Budan jaqsysy joq», – dep jaýap qaitardy (Mýslim, Siam, 192).
Ár aida úsh kún oraza ustaý
Ár aidyń on úshinshi, on tórtinshi, on besinshi kúni oraza ustaý – mustahap. Ábý Zárdyń (r.a.) riýaiaty boiynsha, Allah Elshisi (s.a.ý.) bylai deidi: «Ár aida úsh kún oraza ustaǵyń kelse, aidyń 13, 14, 15-shi kúnderinde usta» (Býhari, Ánbiia, 377).
Ár aptanyń dúisenbi, beisenbi kúnderi oraza ustaý
Ýsama ibn Záidtiń riýaiat etýi boiynsha, Paiǵambarymyz (s.a.ý.) dúisenbi jáne beisenbi kúnderi oraza ustaityn. Odan «Nege bul kúnderi ustaisyz?» dep suraǵanda: «Adamdardyń isteri Allahqa dúisenbi men beisenbi kúnderi tapsyrylady», – dedi. Basqa bir riýaiatta «Uly Rabbyma meniń isterimniń oraza ustaǵan kezimde usynylýyn qalaimyn», – degen qosymsha sózi bar (Ábý Dááýd, Saým, 60).
Sháýýál aiynda alty kún oraza ustaý
Bul orazany sol aidyń ishinde kez kelgen kúni úzbei birinen keiin birin nemese úzip-úzip ustaýǵa bolady. Biraq aittyń artynsha kezekpen dereý bárin ustaǵan abzal. Qaza, ataý, t.b. orazany osy kúnderde ustasa dál sol saýapty ala alady. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Kimde-kim Ramazandy orazamen ótkizip, budan keiingi sháýýál aiynda alty kún oraza ustasa, jyl boiy oraza ustaǵanmen birdei. (Ibn Majá, Siam, 33).
Arafa kúninde oraza ustaý
Qajylyqta bolmaǵan adamnyń Zilhijjanyń toǵyzynshy kúninde oraza ustaýy – mustahap. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Arafa kúni ustalǵan orazanyń burynǵy jáne keleshektegi bir jyldyq kúnálardan aryltatyny Allahtan úmit etilgen. (Ahmed ibn Hanbál, V, 196).
Mýharram aiynyń toǵyzynshy, onynshy (ashýra) jáne on birinshi kúnderi oraza ustaý mustahap nemese súnnet
Paiǵambarymyz (s.a.ý.) Mádinaǵa kelgen kezde iahýdilerdiń (evrei) ashýra kúni oraza ustaǵanyn kórip, «Bul qandai oraza?», – dep surady. Oǵan: «Bul – uly kún. Allah bul kúni Musa men Israil urpaǵyn dushpandardan qutqarǵan. Sondyqtan osy kúni Musa (a.s.) oraza ustaityn» – dep jaýap qaitardy. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) sonda: «Men Musaǵa senderge qaraǵanda áldeqaida jaqynmyn», – dedi de, osy kúni oraza ustaýdy ámir etti. (Býhari, Saým, 69).
Haram ailarda oraza ustaý
Zilqaǵda, Zilhijja, Mýharram jáne Rájap ailarynyń beisenbi, juma, senbi kúnderi oraza ustaý – mándúp.
Shaǵban aiynda oraza ustaý
Hazireti Aisha bylai deidi: «Allah Elshisi (s.a.ý.) Shaǵban aiynda ustaǵandai Ramazannan basqa eshqandai aida oraza ustamaityn. Ol Shaǵban aiynyń bárin orazamen ótkizetin». (Mýslim, Salat, 176).
