ورازانىڭ تٷرلەرٸ
پارىز ورازا
پارىز ورازا ەكٸگە بٶلٸنەدٸ: 1. تاعايىندالعان ورازا: رامازان ورازاسى. 2. تاعايىندالماعان ورازا: قازاعا قالعان ورازا مەن «كەففارات» رەتٸندە ۇستالعان ورازالار.
ۋەجٸپ ورازا
بۇل دا ەكٸگە بٶلٸنەدٸ. اتاۋ (نەزٸر) ورازاسى سيياقتى. بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتا تۇتامىن دەپ, ۋاقىت بەلگٸلەپ تۇتقان ورازا – تاعايىندالعان ۋەجٸپ ورازا. ناقتى ۋاقىت بەلگٸلەمەي كەز كەلگەن بٸر كٷنٸ نەمەسە ايدا تۇتامىن دەپ اتاعان ورازا – تاعايىندالماعان ۋەجٸپ ورازا.
نەپٸل ورازا
بۇل – سٷننەت, مۇستاحاپ, مەندٷپ بولىپ ٷشكە بٶلٸنەدٸ. نەپٸل ورازالار مىنا كٷندەردە ۇستالادى:
كٷنارا تۇتۋ
بۇل ەڭ جاقسى ورازا. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) بىلاي دەيدٸ: «ەڭ ساۋاپتى ورازا – دەۋٸدتٸڭ (ا.س.) ۇستاعان ورازاسى. دەۋٸد بٸر كٷن ورازا ۇستاپ, بٸر كٷن ۇستامايتىن». ابدۋللاھ يبن ومار (ر.ا.) «مەن ودان دا كٶپ ۇستاي الامىن», – دەگەن كەزدە اللاھ ەلشٸسٸ: «بۇدان جاقسىسى جوق», – دەپ جاۋاپ قايتاردى (مۋسليم, سيام, 192).
ەر ايدا ٷش كٷن ورازا ۇستاۋ
ەر ايدىڭ ون ٷشٸنشٸ, ون تٶرتٸنشٸ, ون بەسٸنشٸ كٷنٸ ورازا ۇستاۋ – مۇستاحاپ. ەبۋ زەردىڭ (ر.ا.) ريۋاياتى بويىنشا, اللاھ ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.) بىلاي دەيدٸ: «ەر ايدا ٷش كٷن ورازا ۇستاعىڭ كەلسە, ايدىڭ 13, 14, 15-شٸ كٷندەرٸندە ۇستا» (بۋحاري, ەنبييا, 377).
ەر اپتانىڭ دٷيسەنبٸ, بەيسەنبٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستاۋ
ۋساما يبن زەيدتٸڭ ريۋايات ەتۋٸ بويىنشا, پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) دٷيسەنبٸ جەنە بەيسەنبٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستايتىن. ودان «نەگە بۇل كٷندەرٸ ۇستايسىز?» دەپ سۇراعاندا: «ادامداردىڭ ٸستەرٸ اللاھقا دٷيسەنبٸ مەن بەيسەنبٸ كٷندەرٸ تاپسىرىلادى», – دەدٸ. باسقا بٸر ريۋاياتتا «ۇلى راببىما مەنٸڭ ٸستەرٸمنٸڭ ورازا ۇستاعان كەزٸمدە ۇسىنىلۋىن قالايمىن», – دەگەن قوسىمشا سٶزٸ بار (ەبۋ دەەۋد, ساۋم, 60).
شەۋۋەل ايىندا التى كٷن ورازا ۇستاۋ
بۇل ورازانى سول ايدىڭ ٸشٸندە كەز كەلگەن كٷنٸ ٷزبەي بٸرٸنەن كەيٸن بٸرٸن نەمەسە ٷزٸپ-ٷزٸپ ۇستاۋعا بولادى. بٸراق ايتتىڭ ارتىنشا كەزەكپەن دەرەۋ بەرٸن ۇستاعان ابزال. قازا, اتاۋ, ت.ب. ورازانى وسى كٷندەردە ۇستاسا دەل سول ساۋاپتى الا الادى. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) بىلاي دەيدٸ: «كٸمدە-كٸم رامازاندى ورازامەن ٶتكٸزٸپ, بۇدان كەيٸنگٸ شەۋۋەل ايىندا التى كٷن ورازا ۇستاسا, جىل بويى ورازا ۇستاعانمەن بٸردەي. (يبن ماجە, سيام, 33).
ارافا كٷنٸندە ورازا ۇستاۋ
قاجىلىقتا بولماعان ادامنىڭ زيلحيججانىڭ توعىزىنشى كٷنٸندە ورازا ۇستاۋى – مۇستاحاپ. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) بىلاي دەيدٸ: «ارافا كٷنٸ ۇستالعان ورازانىڭ بۇرىنعى جەنە كەلەشەكتەگٸ بٸر جىلدىق كٷنەلاردان ارىلتاتىنى اللاھتان ٷمٸت ەتٸلگەن. (احمەد يبن حانبەل, V, 196).
مۋحاررام ايىنىڭ توعىزىنشى, ونىنشى (اشۋرا) جەنە ون بٸرٸنشٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستاۋ مۇستاحاپ نەمەسە سٷننەت
پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) مەديناعا كەلگەن كەزدە ياھۋديلەردٸڭ (ەۆرەي) اشۋرا كٷنٸ ورازا ۇستاعانىن كٶرٸپ, «بۇل قانداي ورازا?», – دەپ سۇرادى. وعان: «بۇل – ۇلى كٷن. اللاھ بۇل كٷنٸ مۇسا مەن يسرايل ۇرپاعىن دۇشپانداردان قۇتقارعان. سوندىقتان وسى كٷنٸ مۇسا (ا.س.) ورازا ۇستايتىن» – دەپ جاۋاپ قايتاردى. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) سوندا: «مەن مۇساعا سەندەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا جاقىنمىن», – دەدٸ دە, وسى كٷنٸ ورازا ۇستاۋدى ەمٸر ەتتٸ. (بۋحاري, ساۋم, 69).
حارام ايلاردا ورازا ۇستاۋ
زيلقاعدا, زيلحيججا, مۋحاررام جەنە رەجاپ ايلارىنىڭ بەيسەنبٸ, جۇما, سەنبٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستاۋ – مەندٷپ.
شاعبان ايىندا ورازا ۇستاۋ
حازٸرەتٸ ايشا بىلاي دەيدٸ: «اللاھ ەلشٸسٸ (س.ا.ۋ.) شاعبان ايىندا ۇستاعانداي رامازاننان باسقا ەشقانداي ايدا ورازا ۇستامايتىن. ول شاعبان ايىنىڭ بەرٸن ورازامەن ٶتكٸزەتٸن». (مۋسليم, سالات, 176).
