قاسيەتتٸ كٷندەردە ورازا ۇستاۋ
سۇراق: قاسيەتتٸ كٷندەردٸڭ قاي كٷنٸندە ورازا ۇستاعان دۇرىس بولادى?
جاۋاپ: قاسيەتتٸ كٷندەر – قاسيەتتٸ تٷندەردەن كەيٸن كەلەتٸن كٷندەر. مىسالى جۇما تٷنٸ – بەيسەنبٸدەن جۇماعا قاراعان تٷن.
بەرات تٷنٸ:
شابان ايىنىڭ 15-شٸ تٷنٸ. دەل سولاي, بۇل تٷننەن كەيٸن كەلەتٸن كٷن, ياعني 15 شابان بولادى. ورازا ۇستاماقشى بولعان ادام وسى كٷنٸ ۇستاۋى كەرەك. ەگەر بۇل كٷن جۇما نەمەسە سەنبٸ كٷندەرٸنە تۋرا كەلسە, الدىڭعى نەمەسە كەيٸنگٸ كٷنمەن قوسىپ ۇستاۋ كەرەك. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«شاباننىڭ 15-شٸ تٷنٸن عيباداتپەن, كٷندٸزٸن ورازامەن ٶتكٸزٸڭدەر! بۇل تٷندە اللاھۋ تا'الا ايتادى: "كەشٸرٸم سۇرايتىن ادام جوق پا – كەشٸرەيٸن. ريزىق سۇرايتىندار جوق پا – ريزىق بەرەيٸن. دەرتتٸلەر جوق پا – داۋاسىن جەنە دەنساۋلىق بەرەيٸن. قانداي تٸلەۋٸ بار بولسا, سۇراسىن, بەرەيٸن." بۇل جاعداي تاڭعا دەيٸن جالعاسادى.» (يبن ماجا)
ميعراج تٷنٸ:
راجاب ايىنىڭ 27-شٸ تٷنٸ. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«راجابتىڭ 27-شٸ كٷنٸندە ورازا ۇستاعان ادامعا 60 جىلدىق ورازا ساۋابى بەرٸلەدٸ.» (ي.عازالي, ەبۋ مۋسا ەل مەدەني)
ەگەر بۇل كٷن جۇما نەمەسە سەنبٸ كٷنٸنە ساي كەلسە, الدىڭعى نەمەسە كەيٸنگٸ بٸر كٷنمەن قوسىپ ۇستاۋ كەرەك.
رەعايب تٷنٸ:
راجاب ايىنىڭ العاشقى جۇما تٷنٸ. بەيسەنبٸ كٷنٸ ورازا ۇستاپ, تٷنٸن دە عيباداتپەن ٶتكٸزۋ ٶتە ساۋاپتى بولادى.
بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى: «اللاھۋ تا'الا راجاب ايىندا ورازا ۇستاعان ادامدى كەشٸرەدٸ.» (عۋنييا)
اشۋرا كٷنٸ:
مۋحاررام ايىنىڭ 10-شى كٷنٸ – اشۋرا كٷنٸ. اشۋرا كٷنٸندە دە جالعىز بٸر كٷن ورازا ۇستاۋ مەكرۋح بولادى. الدىڭعى نەمەسە كەيٸنگٸ بٸر كٷنمەن قوسىپ ۇستاۋ كەرەك. ەكٸ حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«اشۋرانىڭ قاسيەتتٸلٸگٸنەن پايدالانىڭدار! بۇل قاسيەتتٸ كٷندە ورازا ۇستاعان ادام پەرٸشتەلەردٸڭ, پايعامبارلاردىڭ, شەھيدتەردٸڭ جەنە ساليحتاردىڭ عيباداتتارىنداي ساۋاپقا قاۋىشادى.» (شيرا)
«اشۋرا كٷنٸندە الدىڭعى نەمەسە كەيٸنگٸ بٸر كٷندٸ دە قوسىپ ورازا ۇستاڭدار, ياھۋديلەرگە ۇقساپ تەك اشۋرا كٷنٸندە بٸر كٷن ۇستاماڭدار.» (ي.احمەد)
مەۋلٸت تٷنٸ:
رابيۋل-ەۋۋەل ايىنىڭ 11-نەن 12-نە قاراعان تٷن. 11-نە نەمەسە 12-نە ورازا تۇتۋ جاقسى بولادى.
سٷيٸكتٸ پايعامبارىمىز دٷيسەنبٸ كٷنٸ ورازا ۇستايتىن ەدٸ. سەبەبٸن سۇراعاندا, «وسى كٷنٸ دٷنيەگە كەلدٸم. شٷكٸر رەتٸندە ورازا ۇستاپ جاتىرمىن» دەيتٸن ەدٸ. (حاق سٶزدٸڭ دەلەلدەرٸ كٸتابى)
اراپا كٷنٸ:
قۇربان ايتتىڭ الدىنداعى كٷن. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى مىناداي:
«اراپا كٷنٸ ۇستالعان ورازا مىڭ كٷندٸك (نەپٸل) ورازاعا تەڭ.» (تاباراني)
اراپا كٷنٸ ورازا ۇستاۋ مٷستاھاب. ناۋرىزعا نەمەسە سەنبٸ كٷنٸنە سەيكەس كەلسە دە, بۇل كٷندە اراپا نيەتٸمەن ورازا ۇستاعان ادام مەكرۋح ٸستەگەن بولمايدى. ناۋرىز نەمەسە سەنبٸ رەتٸندە ورازا ۇستاسا, مەكرۋح بولادى. اراپا دەپ ۇستاسا, مەكرۋح بولمايدى.
جۇما كٷنٸ:
جۇما كٷندەرٸندە ورازا ۇستاۋ ٶتە ساۋاپتى. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى مىناداي:
«جۇما كٷنٸ ورازا ۇستاعان ادامعا ون احيرەت كٷندٸك ورازا ساۋابى جازىلادى.» (بەيھاقي)
جۇما كٷنٸندە جالعىز بٸر كٷن ورازا ۇستاۋ مەكرۋح بولادى دەگەن عالىمدار دا بولعان, سوندىقتان جۇما كٷنٸندە جالعىز بٸر كٷن ەمەس, بەيسەنبٸ نەمەسە سەنبٸ كٷندەرٸنٸڭ بٸرٸمەن قوسىپ ۇستاۋ كەرەك. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«جۇما كٷنٸندە جالعىز بٸر كٷن ورازا ۇستاماڭدار! الدىڭعى نەمەسە كەيٸنگٸ بٸر كٷنمەن قوسىپ ۇستاڭدار.» (بۇحاري)
زٷل-حيدجا ايىندا ورازا:
زٷل-حيدجانىڭ العاشقى 9 كٷنٸندە ورازا ۇستاۋ كەرەك. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«زٷل-حيدجانىڭ العاشقى 9 كٷنٸندە ورازا ۇستاعان ادامعا ەر كٷنٸنە بٸر جىلدىق ورازا ساۋابى بەرٸلەدٸ.» (ەبۋل بەراكات)
مۋحاررام ايىندا ورازا:
ەكٸ حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى مىناداي:
«رامازاننان كەيٸن ەڭ قۇندى ورازا – اللاھتىڭ ايى بولعان مۋحاررام ايىندا ۇستالعان ورازا. پارىزداردان كەيٸن ەڭ قۇندى ناماز – تٷڭگٸ ناماز.» (مٷسليم, يبن ماجا, تيرميزي, نەساي)
«نەپٸل ورازا ۇستاماقشى بولساڭ, مۋحاررام ايىندا ۇستا, ٶيتكەنٸ ول – اللاھتىڭ ايى. ول ايدا بٸر كٷن بار, ول كٷندە اللاھ ٶتكەن قاۋىمداردىڭ بٸرٸنٸڭ تەۋبەسٸن قابىل ەتتٸ. تاعى سول كٷنٸ تەۋبە ەتەتٸندەردٸڭ كٷنەلارىن كەشٸرەدٸ.» (تيرميزي)
زٷل-حيدجانىڭ سوڭعى كٷنٸ جەنە مۋحاررامنىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ ورازا ۇستاعان ادام سول جىلدى تولىعىمەن ورازا ۇستاعانداي ساۋاپقا قاۋىشادى.» (ەييۋھەل ۋەلەد يلميحالى)
راجاب ايىندا ورازا:
حاديس شەريفتەردە بىلاي دەلٸنەدٸ:
«حارام (قۇرمەتتٸ) ايلار – راجاب, زٷل-قادا, زٷل-حيدجا جەنە مۋحاررام.» (يبن جەرير)
«حارام ايلاردا بەيسەنبٸ, جۇما جەنە سەنبٸ كٷندەرٸ ورازا ۇستاعان ادامعا ەكٸ جىلدىق عيبادات ساۋابى جازىلادى.» (تاباراني)
«حارام ايلاردا بٸر كٷن ورازا ۇستاپ, بٸر كٷن ۇستاماۋ ٶتە قۇندى.» (ەبۋ داۋد)
«راجاب ايىندا اللاھۋ تا'الاعا كٶپ يستيعفار ەتٸڭدەر, ٶيتكەنٸ اللاھۋ تا'الانىڭ راجاب ايىنىڭ ەر سەتٸندە توزاقتان ازات ەتكەن قۇلدارى بار. ودان باسقا, جەنناتتا سونداي زەۋلٸم سارايلار بار, تەك راجاب ايىندا ورازا ۇستاعاندار عانا كٸرەدٸ.» (دەيلەمي)
«جەنناتتا سونداي زەۋلٸم سارايلار بار, ولارعا تەك راجاب ايىندا ورازا ۇستاعاندار عانا كٸرەدٸ.» (دەيلەمي)
«اللاھۋ تا'الا راجاب ايىندا ورازا ۇستاعانداردى كەشٸرەدٸ.» (عۋنييا)
شابان ايىندا ورازا:
ايشا انامىز بىلاي دەگەن:
«راسۋلۋللاھتىڭ ەشبٸر ايدا شابان ايىنان كٶبٸرەك ورازا ۇستاعانىن كٶرمەدٸم. كەيدە شابان ايىن تولىعىمەن ورازامەن ٶتكٸزەتٸن ەدٸ.» (بۇحاري)
شابان ايىندا نەلٸكتەن ورازا ۇستاعاندىعى جايىندا سۇرالعان كەزدە, راسۋلۋللاھ الەيھيسسالام بىلاي جاۋاپ بەرگەن:
«شابان – سونداي قاسيەتتٸ اي, ادامدار بۇل ايدان عاپٸل بولادى. بۇل ايدا امالدار ەلەمدەردٸڭ راببىنا ۇسىنىلادى. مەن دە امالدارىمنىڭ ورازا كٷيٸمدە ۇسىنىلۋىن قالايمىن.» (نەساي)
تاعى ەكٸ حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«رامازاننان كەيٸنگٸ ەڭ قۇندى ورازا – شابان ايىندا ۇستالعان ورازا.» (تيرميزي)
«شاباندا ٷش كٷن ورازا ۇستاعان ادامعا حاق تا'الا جەنناتتا بٸر ورىن دايىندايدى.» (ەييۋھەل ۋەلەد يلميحالى)
دەنە بٸتٸمٸ ارىق, ەلسٸز بولعان ادامنىڭ شابان ايىنىڭ 15-ٸنەن كەيٸن ورازا ۇستاماي, پارىز بولعان رامازان ايىنىڭ ورازاسىنا دايىندالۋى جاقسى بولادى. دەنساۋلىعى جاقسى بولعان ادام شابان ايىنىڭ باسىم كٷندەرٸن, تٸپتٸ تولىعىن ورازامەن ٶتكٸزە الادى.
شەۋۋەل ايىندا ورازا:
شەۋۋەل ايىندا ورازا ۇستاۋ ٶتە ساۋاپتى. حاديس شەريفتەردە بىلاي دەلٸنەدٸ:
«شەۋۋەل ايىندا التى كٷن ورازا ۇستاعان ادام جاڭادان تۋىلعانداي كٷنەسٸز بولادى.» (تاباراني)
«رامازاننان كەيٸن شەۋۋەلدە دە التى كٷن ورازا ۇستاعان ادام بٸر جىل ورازا ۇستاعان بولىپ سانالادى.» (يبن ماجا)
دٷيسەنبٸ مەن بەيسەنبٸ:
دٷيسەنبٸ مەن بەيسەنبٸ كٷندەرٸندە ورازا ۇستاۋ, باسقا كٷندەرگە قاراعاندا, ساۋاپتىراق. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«امالدار دٷيسەنبٸ مەن بەيسەنبٸ كٷندەرٸ ۇسىنىلادى. مەن امالدارىمنىڭ ورازا ۇستاعان كٷيٸمدە ۇسىنىلۋىن قالايمىن.» (تيرميزي)
ەر ايدا ٷش كٷن ورازا ۇستاۋ:
ەر ايدا ٷش كٷن ورازا ۇستاعان جاقسى بولادى. ەكٸ حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى مىناداي:
«ەر ايدا ٷش كٷن ورازا ۇستاۋ بٷكٸل جىلدى ورازامەن ٶتكٸزۋ سيياقتى ساۋاپتى.» (بۇحاري)
«قاماري ايدىڭ 13, 14 جەنە 15 كٷندەرٸندە ورازا ۇستاعان ادام بٷكٸل جىل بويى ورازا ۇستاعانداي ساۋاپقا قاۋىشادى.» (نەساي)
انىقتاما: قاسيەتتٸ كٷندەردەگٸ وسى ورازالار – نەپٸل. نەپٸل ورازا ۇستاۋ دا ٷلكەن ساۋاپ. بٸر حاديس شەريفتٸڭ ماعىناسى:
«رامازان ايىنان بٶلەك اللاھ رازىلىعى ٷشٸن بٸر كٷن ورازا ۇستاعان ادام بٸر مىقتى بەيگە اتىنىڭ بٸر جىلدا شاۋىپ ٶتەتٸن قاشىقتىعىنداي توزاقتان الىستايدى.» (ەبۋ يا'لا)
ەسٸرەسە جوعارىدا بٸلدٸرٸلگەن قاسيەتتٸ كٷندەردە ورازا ۇستالاتىن بولسا, ساۋابى ودان دا كٶپ بولادى. الايدا نەپٸلدٸڭ قۇنى مەن ساۋابىنىڭ پارىزدىڭ جانىندا تەڭٸزدٸڭ جانىنداعى بٸر تامشىداي دا بولا المايتىنىن يسلام عالىمدارى بٸلدٸرۋدە. سوندىقتان ورازادان قازاسى بار بولعان ادام وسى ورازالاردى ۇستايتىن كەزدە «العاشقى قازاعا قالعان رامازان ورازاسىنا» دەپ نيەت ەتۋ كەرەك. قازا قارىزىمىز جوق بولسا دا, وسىلاي نيەت ەتٸپ ۇستاۋ كەرەك. سەبەبٸ, ۇستالعان مۇنداي ورازا, ونسىز دا, نەپٸل بولادى. ۇمىتىلعان بٸر قازامىز بار بولسا, سونىڭ ورنىنا ٶتەدٸ. وسىلايشا, ەرٸ ورازادان قازامىز ٶتەلگەن بولادى, ەرٸ قاسيەتتٸ كٷنگە تەن بولعان ورازا ساۋابىنا دا قاۋىشقان بولامىز.
ايدىڭ باسى مەن سوڭى
سۇراق: «راجاب ايىنىڭ باسىندا بٸر كٷن, ورتاسىندا بٸر كٷن جەنە سوڭىندا بٸر كٷن ورازا ۇستاعان ادامعا راجابتا تولىعىمەن ورازا ۇستاعانداي ساۋاپ بەرٸلەدٸ» دەلٸنەدٸ. سوندا باسى – ايدىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ, ورتاسى – ون بەسٸ, ال سوڭى – وتىزى بولادى ما?
جاۋاپ: جوق. باسىندا دەگەنٸ – ايدىڭ العاشقى كٷندەرٸ دەگەن سٶز. ورتاسى – ورتاداعى كٷندەرگە جاقىن بولعان كٷندەر دەگەن سٶز. سوڭى دا – ايدىڭ سوڭعى كٷندەرٸندە دەگەن سٶز.
ورازا كەستەسٸ
رامازان ايىنان باسقا ۋاقىتتاردا ورازا ۇستايتىن كەزدە www.kuntizbe.kz نەمەسە www.namaztimes.kz سايتتارىنان ٶز ەلدٸ مەكەنٸڭٸزدٸ تاۋىپ, سول جەرگە تيەسٸلٸ سول كٷنگٸ "يمساك" (اۋىز بەكٸتۋدٸ باستاۋ ۋاقىتى) جەنە "اقشام" (اۋىز اشاتىن ۋاقىت) ۋاقىتتارى اراسىندا اۋىز بەكٸتۋ قاجەت.
