Oraza ustaý tártibi qalai?
- Musylman bolý: Oraza musylmandarǵa paryz. Sondyqtan jańa musylman bolǵan jandarǵa ótken jyldardaǵy oraza sekildi ǵibadattaryna qaza kerek emes. Olardyń beine bir jańa týǵan sábidei barlyq kúnási keshiriledi: Quranda Allah Taǵala: (Muhammed) «Kúpirlik etkenderge eger olar jamandyqtan tyiylsa, ótken kúnálary keshiriledi. Al eger olar qaitalasa, sonda ótkendegilerdiń de úkimi oryndalady» de. (Ánfal, 8/38)
- Baliǵat jasynda bolýy jáne aqyl-esi túzý bolý: Bala men aqyl-esi aýysqan, talǵan adamǵa nemese mas adamǵa oraza ustaý paryz emes. Bulardyń sanasy tolyq bolmaǵandyqtan, mundai ámir olarǵa júktelmeidi. Paiǵambarymyz (s.a.ý.) bylai deidi: «Úsh adamǵa qalam jazylmaidy: Baliǵat jasyna jetpeiinshe balaǵa, aqyl-esi túzý bolǵanǵa deiin aqyly kemiske, oianǵanǵa deiin uiqyda jatǵan adamǵa» (Býhari, Talaq, 11; Ábý Dááýd, Hýdýd, 17). Iaǵni, sana asa mańyzdy. Allahtyń ámiri sanaly jandarǵa kelgen. Jeti jasqa kirgen kezden orazaǵa kúshi jetetin qyz bala men er balaǵa ata-anasy oraza ustatyp úiretý kerek. Maqsat — balalardy orazaǵa baýlý. Aqyl-esi kemtar ne esinen tanyp qalǵan adamdarǵa ýaqytsha bolsa da oraza paryz emes. Aqyly ornyna kelse, qazasy ótelmeidi.
- Oraza ustaýǵa kúshi jetý jáne turǵyn bolý: Naýqas nemese jolaýshylarǵa oraza paryz emes. Biraq oraza ustasa, orazasy durys. Al oraza ustamasa, basqa kúnderi orazasyn qaza etedi. Quranda olar jóninde bylai deidi: «Oraza sanaýly kúnderde. Kimde-kim naýqastansa iaki jolaýshy bolsa, basqa kúnderi ótesin» (Baqara, 2/184). Kárilik jasqa kelip, oraza ustaýǵa shamalary kelmegen jandarǵa oraza paryz emes. Sonymen qatar haiyz, nifas kezindegi áielder jáne ózi nemese balasyna ziian tiiýi yqtimal eki qabat áielder men bala emizgen áielderge de paryz emes. Kári adamdar oraza ornyna pidiia beredi. Olar orazanyń qazasyn da ótemeidi. Jolaýshyǵa kelsek, ol 90 shaqyrymnan astam jerge jolaýshylap shyqsa, jolaýshy sanalyp, oraza ustamaýyna ruqsat. Biraq keiin ustamaǵan kúnderiniń qazasyn óteidi.
