ورازا ۇستاۋ تەرتٸبٸ قالاي?
- مۇسىلمان بولۋ: ورازا مۇسىلماندارعا پارىز. سوندىقتان جاڭا مۇسىلمان بولعان جاندارعا ٶتكەن جىلدارداعى ورازا سەكٸلدٸ عيباداتتارىنا قازا كەرەك ەمەس. ولاردىڭ بەينە بٸر جاڭا تۋعان سەبيدەي بارلىق كٷنەسٸ كەشٸرٸلەدٸ: قۇراندا اللاھ تاعالا: (مۇحاممەد) «كٷپٸرلٸك ەتكەندەرگە ەگەر ولار جاماندىقتان تىيىلسا, ٶتكەن كٷنەلارى كەشٸرٸلەدٸ. ال ەگەر ولار قايتالاسا, سوندا ٶتكەندەگٸلەردٸڭ دە ٷكٸمٸ ورىندالادى» دە. (ەنفال, 8/38)
- باليعات جاسىندا بولۋى جەنە اقىل-ەسٸ تٷزۋ بولۋ: بالا مەن اقىل-ەسٸ اۋىسقان, تالعان ادامعا نەمەسە ماس ادامعا ورازا ۇستاۋ پارىز ەمەس. بۇلاردىڭ ساناسى تولىق بولماعاندىقتان, مۇنداي ەمٸر ولارعا جٷكتەلمەيدٸ. پايعامبارىمىز (س.ا.ۋ.) بىلاي دەيدٸ: «ٷش ادامعا قالام جازىلمايدى: باليعات جاسىنا جەتپەيٸنشە بالاعا, اقىل-ەسٸ تٷزۋ بولعانعا دەيٸن اقىلى كەمٸسكە, ويانعانعا دەيٸن ۇيقىدا جاتعان ادامعا» (بۋحاري, تالاق, 11; ەبۋ دەەۋد, حۋدۋد, 17). ياعني, سانا اسا ماڭىزدى. اللاھتىڭ ەمٸرٸ سانالى جاندارعا كەلگەن. جەتٸ جاسقا كٸرگەن كەزدەن ورازاعا كٷشٸ جەتەتٸن قىز بالا مەن ەر بالاعا اتا-اناسى ورازا ۇستاتىپ ٷيرەتۋ كەرەك. ماقسات — بالالاردى ورازاعا باۋلۋ. اقىل-ەسٸ كەمتار نە ەسٸنەن تانىپ قالعان ادامدارعا ۋاقىتشا بولسا دا ورازا پارىز ەمەس. اقىلى ورنىنا كەلسە, قازاسى ٶتەلمەيدٸ.
- ورازا ۇستاۋعا كٷشٸ جەتۋ جەنە تۇرعىن بولۋ: ناۋقاس نەمەسە جولاۋشىلارعا ورازا پارىز ەمەس. بٸراق ورازا ۇستاسا, ورازاسى دۇرىس. ال ورازا ۇستاماسا, باسقا كٷندەرٸ ورازاسىن قازا ەتەدٸ. قۇراندا ولار جٶنٸندە بىلاي دەيدٸ: «ورازا ساناۋلى كٷندەردە. كٸمدە-كٸم ناۋقاستانسا ياكي جولاۋشى بولسا, باسقا كٷندەرٸ ٶتەسٸن» (باقارا, 2/184). كەرٸلٸك جاسقا كەلٸپ, ورازا ۇستاۋعا شامالارى كەلمەگەن جاندارعا ورازا پارىز ەمەس. سونىمەن قاتار حايىز, نيفاس كەزٸندەگٸ ەيەلدەر جەنە ٶزٸ نەمەسە بالاسىنا زييان تييۋٸ ىقتيمال ەكٸ قابات ەيەلدەر مەن بالا ەمٸزگەن ەيەلدەرگە دە پارىز ەمەس. كەرٸ ادامدار ورازا ورنىنا پيدييا بەرەدٸ. ولار ورازانىڭ قازاسىن دا ٶتەمەيدٸ. جولاۋشىعا كەلسەك, ول 90 شاقىرىمنان استام جەرگە جولاۋشىلاپ شىقسا, جولاۋشى سانالىپ, ورازا ۇستاماۋىنا رۇقسات. بٸراق كەيٸن ۇستاماعان كٷندەرٸنٸڭ قازاسىن ٶتەيدٸ.
